Een adequate handhaving van de regelgeving op de onderscheiden domeinen Bouwen en Ruimte, Milieu, en Openbare Ruimte vraagt om verschillende vormen van toezicht. Het controleren van een vergunning voor het bouwen van een woning is heel wat anders dan toezicht ter voorkoming van hondenpoep in de openbare ruimte.
Belangrijk daarbij is de mogelijkheid om gecoördineerd en integraal toezicht te houden.
Onder toezicht verstaan we het observeren en constateren van het wel of niet naleven van de regels. In feite is toezicht het hart van de handhaving. Toezicht houden gebeurt overal en op elk moment door iedereen die een rol in de handhaving vervult. In de toezichtsstrategie is vastgelegd welke vormen van toezicht er zijn en wat de basiswerkwijze daarbij is. Welke vorm van toezicht het meest geschikt is, wordt bepaald door de prioritering en het gewenste en reeds bereikte individuele naleefgedrag.
Proactief en reactief toezicht
Een eerste onderscheid in toezicht is dat tussen proactief toezicht en reactief toezicht. Proactief toezicht vindt planmatig plaats en komt tot uiting in routinematig of projectmatig toezicht. Reactief toezicht wordt ook wel ad hoc toezicht genoemd en gebeurt naar aanleiding van klachten, meldingen, calamiteiten en handhavingsverzoeken.
Proactief toezicht kan gedifferentieerd en gecombineerd worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld op grond van kenmerken van de onder toezicht staande en de handhavingshistorie. Er is vaak sprake van maatwerk. Controlebezoeken kunnen zowel aangekondigd als onaangekondigd plaatsvinden.
Toezicht op locatie gebonden objecten en activiteiten, en gebiedsgericht toezicht
Er bestaan wezenlijke verschillen in het toezicht op locatie gebonden objecten en activiteiten (omgevingsvergunning bouwen of milieu-inrichting) en gebiedsgericht toezicht. Het kenmerkende van toezicht op locatie gebonden objecten en activiteiten is, dat deze bij de gemeente bekend zijn en er gerichte inspecties kunnen worden uitgevoerd. Afhankelijk van de uitkomsten van de risicoanalyse en de problematiek rondom de naleving van de regelgeving wordt bepaald in welke fasen van de uitvoering (tijdens de bouwactiviteiten) of hoe vaak (bedrijf) wordt geïnspecteerd (= inspectiefrequentie) en op welke aspecten met welke diepgang.
Bij gebiedsgericht toezicht zijn de activiteiten minder locatie gebonden en zijn surveillances en schouwen de meest geschikte toezichtvorm. Afhankelijk van de omvang van de problematiek of het klachtenpatroon wordt bepaald hoe vaak en op welke thema’s een gebied wordt gecontroleerd.
In onderstaand schema zijn de verschillende soorten van toezicht weergegeven.
Proactief toezicht
Toelichting
Routinematig
Systematisch toezicht op eenzelfde object, bedrijf of gebied, waarbij de controlefrequentie jaarlijks (opnieuw) wordt bepaald. De controlefrequentie is afhankelijk van prioriteit en individueel naleefgedrag
Volledig
Controle van alle aspecten op detailniveau
Selectief
Aspectcontrole/diepteonderzoek
Representatief
Beoordeling op hoofdlijnen en kenmerkende details
Marginaal
Visuele inspectie, vluchtige beoordeling op het oog
Steekproefsgewijs
Controle a.d.h.v. een aselecte of selecte steekproef
Toezicht op tijdelijke activiteiten
Toezicht op tijdelijke activiteiten, zoals bodemsaneringen en bouw- en sloopactiviteiten
Volledig
Controle van alle aspecten op detailniveau
Selectief
Aspectcontrole/diepteonderzoek
Representatief
Beoordeling op hoofdlijnen en kenmerkende details
Marginaal
Visuele inspectie, vluchtige beoordeling op het oog
Steekproefsgewijs
Controle a.d.h.v. een aselecte of selecte steekproef
Projectmatig toezicht
Toezicht dat zich richt op een specifiek thema, specifieke branche of gebied en dat een projectmatige aanpak vergt. Reden voor een projectmatige aanpak kan liggen in landelijke en/of regionale thema’s of, zaken die in een bepaald gebied of branche spelen.
Surveillance/schouw
Is gebiedsgericht toezicht, zoals bij parkeertoezicht.
Het toezicht kan gericht zijn op specifieke overtredingen (recherchemodel) of op direct opvallende zaken tijdens een algemene toezichtronde (patrouillemodel)
Administratief toezicht
Beoordelen van administratieve stukken, zoals rapportages, bewijsstukken e.d. De beoordeling kan zowel tijdens een controlebezoek als vanachter het bureau (wanneer gegevens worden opgestuurd in geval van een rapportageverplichting).
Reactief toezicht
Controles naar aanleiding van klachten, meldingen, calamiteiten of een handhavingsverzoek
Hoofdstuk › Paragraaf 6.
Artikel 6.2