Art. 6.1 Beleidsregel van de gemeenteraad van de gemeente Venray houdende regels omtrent Kader voor Opwekking Duurzame Energie (KODE)

Onze rollen zoeken en pakken in de energietransitie In de KODE Venray is al af te lezen dat we als gemeente nadrukkelijk een rol pakken in de energietransitie. Ten eerste door uitgangspunten te verbinden aan onze ambitie, waaraan we initiatieven kunnen toetsen. Tevens schuiven we op onderdelen op richting regisseur, bijvoorbeeld bij windprojecten of tenderen van een zonnepark. We houden er rekening mee dat we mogelijk nog meer moeten opschuiven om onze doelen daadwerkelijk te halen. De energietransitie is een van de grootste uitdagingen voor Nederland in de komende decennia. Om invulling te geven aan de landelijke doelstellingen zijn veel energievraagstukken gedecentraliseerd. Hiermee is de rol van de gemeente en de regio veel relevanter en zichtbaarder geworden. Zoals eerder benoemd, reden voor ons in samenwerking met de gemeenten Beesel en Horst aan de Maas een onderzoek te starten hoe we onze rol in de energietransitie kunnen nemen om onze ambitie en energievoorziening vorm te geven. De keuzes die voorliggen zijn van strategisch belang om de transitie naar een duurzame energievoorziening efficiënt te kunnen organiseren. De centrale vraag luidt: welke rol moet / wil / kan / mag de gemeente op zich nemen in de verschillende opgaven en fases van de energietransitie? Binnen de centrale vraag zijn er in feite 4 deelvragen welke verschillend maar tegelijkertijd ook van elkaar afhankelijk zijn: Wat moet een gemeente doen (nu en in de toekomst)? Wat wil een gemeente doen en hoe willen ze dit bereiken (ambitie)? Wat mag een gemeente doen (juridisch)? Wat kan een gemeente doen (bijvoorbeeld financieel, technisch en organisatorisch)? Initiatieven hoeven niet te wachten op resultaten uit dit onderzoek en kunnen hun voortgang vinden. Een van de belangrijke redenen om dit onderzoek te doen als gemeente, is te kunnen anticiperen op situaties waarbij sprake is van marktfalen (commerciële partijen tonen geen interesse in Venray of zetten niet door) of participatiefalen (het lukt niet door derden om invulling te geven aan mede-eigenaarschap van de opwekinstallaties). In dat geval kan de gemeente overwegen om op te schuiven in haar rol van in beginsel facilitator, naar partner of zelfs volledig op eigen regie iets ontwikkelen. De gemeente kan in de energietransitie verschillende rollen aannemen, bijvoorbeeld: Faciliterende rol Gebruik maken van initiatieven van de markt en inwoners en deze toetsen en begeleiden, zoals een energiecoöperatie of inwonerscollectief. Stimulerende rol Met behulp van subsidies, garanties, borgstelling en/of leningen, al dan niet in de vorm van een revolverend fonds, initiatieven ondersteunen om tot ontwikkeling of realisatie te komen. Samenwerkingsrol Uitgaande van eigen beleidsdoelen, samenwerken met private partijen in een partnerschap met eventueel een minderheidsaandeel in projecten. Eigenaarsrol Opgaves voor eigen rekening, risico en rendement oppakken Dit kan uiteenlopen van (deelname in) risicovolle ontwikkeling, tot (deelname in) exploitatie of het volledig inrichten en exploiteren van een gemeentelijk energiebedrijf. Dit alles volledig in eigen regie. Nota Bene: resultaten van het onderzoek worden in het 4e kwartaal van 2019 gerapporteerd. Daarna ligt er meer kader om daadwerkelijk nader positie te bepalen per initiatief. Bevorderen coöperatief ondernemerschap Het streven naar 50% lokale geborgenheid en verbondenheid met de opwekprojecten dat in het Klimaatakkoord staat en we lokaal ook als uitgangspunt stellen, vraagt het een en ander. Om hier invulling aan te geven moet er wel geschikte partijen, zoals een energiecoöperatie aanwezig zijn die voldoende professionaliteit in huis heeft en het benodigde investeringsgeld tijdig beschikbaar heeft. Het moment van instappen is van belang voor het risico dat wordt gelopen. In de ontwikkelfase is dit het hoogst, maar zijn ook winstsprongen te maken. Voor een coöperatie liggen er op dit vlak uitdagingen: hoe kom ik aan middelen voor de voorloopkosten. Oplossingen liggen in lenen bij kapitaalkrachtige collega-coöperaties, provinciale of nationale fondsen, aankloppen bij de gemeente voor een regeling, ophalen bij leden, etc. Naar verwachting vergt de verdere professionalisering van een coöperatie de komende tijd nog enige ondersteuning. Denk aan bepaalde faciliteiten, leningen t.b.v. risicovolle ontwikkeling, etc. Zoals hiervoor beschreven onderzoekt de gemeente in samenwerking met de gemeente Horst aan de Maas en Venray naar haar mogelijkheden, beperkingen en bijbehorende risico’s op dit vlak. Coöperaties waar we als gemeente mee samenwerken, conformeren zich aan de coöperatieve principes van het RESCOOP-charter. Passend distributienet Het aantal zonnepanelen en wellicht op termijn windenergie zal toenemen in de gemeente. Een heel belangrijke voorwaarde is een energiedistributienet dat deze levering en distributie ook aan kan. Enexis en TenneT zijn in deze onze partners. De gemeente Venray, kent evenals veel andere gemeenten infrastructuur die in beginsel niet op de ambities van lokale opwekking is ingericht. Met de nodige opwekinitiatieven zal de capaciteit al snel tegen haar grenzen aanlopen. Voorkomen moet worden dat zonneprojecten stranden of moeten worden uitgesteld door te weinig capaciteit po het net. Een actie die zo spoedig mogelijk moet worden opgezet is in samenwerking met de netwerkbeheerder een knelpunten- en kansenkaart op te stellen voor opwek van duurzame energie. Feit is dat tegelijkertijd met de vaststelling van dit kader gewerkt wordt aan de Regionale Energie Strategie. Ook op die schaal en in dat kader zal de energie infrastructuur onder de loep worden genomen. De verwachting door Enexis uitgesproken, is dat het ca. 5-8 jaar kan duren alvorens er lokaal een extra aansluiting is georganiseerd en aangelegd voor grootschalige opwekking. Dit is reden te meer om ook te kijken welke opties er nog meer zijn. Denk aan omzetting van stroom naar andersoortige energiedragers, bijvoorbeeld warmte of waterstof. Voor het westelijk deel van de gemeente is dit aan argument om even de tijd te nemen om serieus enkele toekomstige varianten op de rij te gaan zetten op haalbaarheid en realiteit. Ook al weten we dat er nog veel innovatie moet plaatsvinden op veel onderdelen. Netbeheerders zien mogelijkheden om de capaciteit op korte termijn in het bestaande net te verhogen. Denk dan aan het openzetten van de zogenaamde ‘vluchtstrook’(alle hoog- en middenspanningskabels zijn dubbel uitgevoerd), investeren in het verzwaren van het netwerk, een transportindicatie (toezegging dat de netbeheerder ook daadwerkelijk gaat aansluiten) als voorwaarde voor verkrijgen van subsidie, streven naar aansluiting van wind en zon op dezelfde aansluiting of het omzetten van (overtollige) stroom in waterstof. Deze oplossingen zijn deels mede afhankelijk van wijzigingen in wetgeving en vergen innovatietijd. Innovatie en opslagcapaciteit Voor energiebronnen zoals zon en wind die niet continu en gelijkmatig energie leveren is opslag van energie een mogelijkheid om overschotten en tekorten op te vangen. Bij grootschalige inzet hiervan is het dus belangrijk hier aandacht voor te hebben. Bij toepassing van stroomopslag gaat het om kortdurende opslag, om dag-nachtverbruik meer in balans te brengen. Denk dan vooral in gebruik van accu’s. Grote uitdaging ligt in de lange termijn opslag, voor gebruik van met name warmte in de winter. Thermische opslag kan door bijvoorbeeld warmte op te slaan in water (Ecovat, Hocosto), beton of andere materialen. Een ander optie is elektrolyse, waarbij de opgewekte stroom wordt gebruikt om waterstof (H2) te maken. Waterstof kan zelfstandig worden gedistribueerd of worden bijgemengd bij aardgas. Vele verkenningen en pilots vinden op dit moment plaats. Zoals een elektrolyse gekoppeld aan een zonnepark (Groningen) of aan windturbines (Lagerwey). De komende jaren zal steeds meer duidlelijk worden welke opties lokaal als haalbaar worden beschouwd. Relaties leggen met andere duurzame doelen Opwekking van duurzame energie staat niet op zichzelf. Er liggen tal van relaties met andere domeinen en tegelijkertijd zijn er ontwikkelingen van invloed op aard en omvang van opwekking. Enkele voorbeelden: Sociale duurzaamheid In ons denken en doen staat de mens centraal. Uitgangspunt is dat we niet alleen de klus samen klaren, maar er ook sterker van worden. Daarbij is er oog voor mensen die niet (alles) zelf kunnen betalen. We willen zoveel mogelijk mensen uitnodigen om mee te doen en waar mogelijk een bijdrage te leveren. Klimaatadaptatie, hittestress, droogtes en overstromingen Venray moet zich voorbereiden op steeds meer weerextremen, denk aan buffering van regenwater en realisatie van natuurlijk groen. Interessante crossovers zijn bijvoorbeeld te bekijken of zonnepanelen op bedrijfsdaken een bijdrage kunnen leveren in het verminderen van hittestress op bedrijfsterreinen. Maar ook dubbel ruimtegebruik van zonneparken in combinatie met waterberging en/of (extra) biodiversiteit. Circulaire Economie Venray werkt aan een kringloopeconomie, waarbij grondstoffen behouden blijven voor de toekomst. Daar hebben toekomstbestendige bedrijven voor nodig Mobiliteit Mobiliteit van de toekomst is slim, schoon en veilig. Of de toekomst nu ligt in elektrische voertuigen of waterstof, voor beide geldt dat we veel moeten opwekken. Interessant is te verkennen of het wagenpark ook als (opslag)buffer kan dienen, of dat we lokaal bijvoorbeeld waterstof kunnen maken voor zwaar verkeer. Ontwikkeling Warmtetransitieplan Elke gemeente is verplicht in 2021 een zogenaamd Warmtetransiteplan beschikbaar te hebben. Daarin is opgenomen welke wijken op welke wijze en wanneer aardgasloos gaan worden, voor zover die ontwikkeling is voorzien tot 2030. Mede afhankelijk van de mate waarin wijken bijvoorbeeld zijn aangewezen op een ‘all electric’ oplossing, is de verwachting dat er ook meer dan nu voorzien lokaal moet worden opgewekt. Tezijnertijd moet bekeken worden of dit op individuele basis gebeurt, of juist collectief. Thermische zonnepanelen zijn ook zeker denkbaar of omzetting van stroom in warmte of gas.

Uitdagingen

Rechtspraak bij dit artikel