Bij het plaatsen van zonnepanelen op daken binnen het beschermde dorpsgezicht moet rekening worden gehouden met de beschermde waarden. Het ontwerpen van een plan voor zonnepanelen, dat voldoende rekening houdt met de waardevolle karakteristieken blijft echter altijd maatwerk, omdat deze waarden per pand verschillen. Geadviseerd wordt daarom in een vroeg stadium advies te vragen bij de commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Dit geldt ook voor zonnecollectoren.

Collectieve energietransitie

De beschermde status maakt Gelselaar interessant voor een collectief plan voor energietransitie. De tastbare ontwikkelgeschiedenis is een van de pijlers geweest van de bescherming. Energietransitie is ook tastbaar en zichtbaar en kan daarmee een nieuwe waarden toevoegen en is daarmee in lijn met de beschermde status. Zo’n plan kan een nieuwe zichtbare laag toevoegen aan het dorpsgezicht, mits dat met visie en met respect voor oudere, beschermde lagen wordt gedaan.

Zo zouden bijvoorbeeld op enkele grote stallen of schuren buiten het dorp zonnepanelen kunnen worden aangebracht, die voorzien in de collectieve behoefte. Benutten van de sportaccommodatie is ook een optie. Ook denkbaar zijn bijvoorbeeld windenergie, mestvergisters en het benutten van de warmte van de waterstromen van de Bolksbeek of de Koningsbeek.

Zon op erf en zonneakkers

In de beleidsvisie Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energieopwekking in Berkelland is als beleidsuitgangspunt 10 gesteld dat zonnepanelen zijn zoveel mogelijk gerealiseerd moeten worden in de vorm van meervoudig ruimtegebruik. Maar men realiseert zich tegelijkertijd dat dat hiermee niet voldoende energie opgewekt kan worden. Er zullen ook panelen op de grond geplaatst moeten worden om voldoende energie op te wekken via de zon. Bij opwekking van zonne-energie voor eigen gebruik zal dus altijd eerst onderzocht moeten worden of er zonnepanelen op en aan gebouwen kunnen worden gerealiseerd. Als dat niet goed mogelijk is kunnen zonnepanelen op de grond een goed alternatief bieden.

  • - Op kleine schaal zijn zonnepanelen op boeren erven denkbaar, mits goed ingepast in de erfinrichting. Onder boeren erven worden hier ook erfensembles bedoeld, die geen agrarische functie (meer) hebben.
  • - Op de open essen zijn zonneakkers ongewenst, omdat dit ten koste zou gaan van waardevolle zichtlijnen. Op bijgaand kaartje uit het Actueel Hoogtebestand Nederland zijn de essencomplexen rond Gelselaar goed te zien.
  • - Kleinschalige zonneakkers zijn denkbaar in lager gelegen gebieden langs de buitenzijde van de essen, bijvoorbeeld ten noorden van de Woltersdijk, in het Gelselaarse Broek of in de omgeving van de Koningsbeek, mits hier gelijktijdig het coulisselandschap wordt versterkt. Door buiten de randen van de essen het landschap meer besloten te maken wordt de openheid van de essen nog beter ervaarbaar. Bovendien zorgen de coulissen er dan voor dat het technische karakter van de zonneakkers wordt verzacht.
  • - Beperkende factoren zijn bijvoorbeeld de kosten voor aansluiting op het bestaande elektriciteitsnetwerk vanwege de afstand tot onderstations.

Afbeelding van Gelselaar e.o. gegenereerd met viewer Actueel Hoogtebestand Nederland: de hogere delen in oker en geel.

Zonnepanelen en zonnecollectoren op daken

De hierna te benoemen criteria gelden voor plaatsing van zonnepanelen en zonnecollectoren in het beschermde dorpsgezicht. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen algemene criteria of hoofdeisen, gebiedscriteria en thematische criteria.

  • - Bij de beoordeling van een plan wordt eerst gekeken of een plan voldoet aan de gebiedscriteria. De indeling van de deelgebieden sluit aan bij het Beeldkwaliteitsplan van het beschermd dorpsgezicht Gelselaar.
  • - Als een plan voldoet aan de gebiedscriteria moet het vervolgens getoetst worden aan de thematische criteria, die gaan over kleurstelling en compositie van zonnepanelen.
  • - Als een plan niet of niet geheel voldoet aan de gebiedscriteria of de thematische criteria dan kan toch een positief advies worden gegeven als overtuigend kan worden gemotiveerd dat een plan wel voldoet aan de algemene criteria.