De doelstelling van risicomanagement is:
Het zicht krijgen op en het organiseren van het afdekken van de grootste risico’s die de realisatie van de doelstellingen van de gemeente Zoetermeer (kunnen) belemmeren/beperken.
De afgeleide subdoelen zijn:
garanderen van de continuïteit van de bedrijfsvoering;
voldoen aan wet- en regelgeving;
verkrijgen van inzicht in de risico’s door belanghebbenden (inwoners, werknemers, rijk);
objectiveren en bepalen van het weerstandsvermogen.
De uitdaging is ook om risicomanagement als ‘papierentijger’ om te zetten naar een dynamisch, organisatiebreed beleven en doen. Dit komt tot uiting in:
het voeren van de dialoog op ambtelijk en bestuurlijk niveau over gesignaleerde gebeurtenissen en de daaraan gekoppelde risico’s en kansen;
het stimuleren en vergroten van risico-intelligentie (bewustzijn, gevoeligheid, betrokkenheid) bij medewerkers;
het vroegtijdig opmerken van risico’s in plaats van focus op (interne) controle achteraf;
het toenemen van het voorspellend vermogen en daardoor het nog meer kunnen voorkomen van problemen.
Risicobeheerstrategieën
Verschillende maatregelen kunnen worden toegepast om risico’s te beheersen. Er zijn in principe vier risicobeheerstrategieën:
vermijden: staken van de activiteiten of doelen veranderen.
verminderen: treffen van beheersmaatregelen ter voorkoming (aanpak oorzaak) of beperking van het gevolg.
overdragen: verzekeren, stoppen met zelf uitvoeren (uitbesteden, inkopen)
accepteren: aanvaarden van risico’s.
De volgende matrix biedt aanknopingspunten bij het bepalen van de beheerstrategieën. De kosten van een maatregel moeten in verhouding staan tot de vermindering van de kans of de gevolgen van een risico. Het gaat hierbij om het antwoord op twee vragen:
Hoe groot is de kans dat een risico tot schade leidt?
Wat is de verwachte omvang van de schade als het risico zich daadwerkelijk voordoet?
Kleine schadeomvang
Grote schadeomvang
Kleine kans
dat risico zich voordoet
I
accepteren/zelf dragen
II
verzekeren
Grote kans
dat risico zich voordoet
III
preventie
IV
verminderen/vermijden
Als richtlijn gelden de volgende uitgangspunten:
risico’s die kleine schaden veroorzaken en waarvan de kans klein is dat de schade zich voordoet, worden niet verzekerd. De premie weegt niet op tegen het voordeel van uitgekeerde schadebedragen. Dus: accepteren en het risico zelf dragen.
risico’s op calamiteiten (kleine kans, grote schade) worden altijd verzekerd. Bijvoorbeeld: verplichte algemene aansprakelijkheidsverzekering, brand- en stormverzekering.
risico’s die kleine schaden veroorzaken en waarvan de kans groot is dat ze zich voordoen en tot schade leiden, moeten kritisch worden bezien op het eventueel verzekeren. Kritische afweging van kosten/premie <-> baten/verzekerd bedrag. Deze categorie leent zich bij uitstek voor preventieve maatregelen, die kunnen leiden tot verminderde materiële schade en kleinere kans van voordoen.
risico’s die (middel)grote schaden veroorzaken met een grote kans worden nadrukkelijk bezien op de mogelijkheid tot preventieve acties om schaden (bijvoorbeeld vernieling) te voorkomen. De inzet is om de risico’s en/of kans te verminderen. Eventueel vindt verzekeren plaats, waarbij de mogelijkheid tot behalen van premievoordeel door preventieve maatregelen een aandachtspunt is. Een andere optie is de activiteiten te staken, zodat sprake is van het vermijden van het risico.
In aansluiting op de gepresenteerde matrix deelt de gemeente Zoetermeer risico’s in naar de
verschillende beheersmaatregelen die voorhanden zijn. Zie onderstand schema.
De verplichte paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting en jaarstukken presenteert financiële risico’s die niet kunnen worden vermeden, niet of slechts beperkt kunnen worden verminderd dan wel worden geaccepteerd. Een risico kan worden afgedekt door een specifieke beheersmaatregel zoals een verzekering of als last in de vorm van een storting in een voorziening. De beheersmaatregelen administratieve organisatie en interne controle zijn met name bedoeld ter afdekking van (niet) financiële risico’s, die vanuit de organisatie worden veroorzaakt.
De risico’s van de grondexploitaties worden apart inzichtelijk gemaakt. Jaarlijks wordt hierover gerapporteerd via het Meerjarenperspectief Grondbeleid. Deze rapportage vermeldt de voortgang van activiteiten, projectresultaten en (bijgestelde) projectrisico’s inclusief beheersmaatregelen. Gelet op het vertrouwelijke karakter wordt alleen het totaal van deze risico’s per grondexploitatie opgenomen. De risico’s worden dus in een samengestelde eindwaarde uitgedrukt.
Risico’s die binnen het kader van de grondexploitatie vallen, worden gelieerd aan de reserves van het Grondbedrijf. De overige risico’s worden ingedeeld in de categorie algemeen te dekken risico’s ten laste van de weerstandcapaciteit van het concern (algemene dienst).
Verzekeringsbeleid
Een specifieke maatregel voor risicobeheersing is het afsluiten van een verzekering. De gemeente Zoetermeer hanteert een verzekeringsbeleid, waarbij als uitgangspunt geldt dat, naast de verplichte wettelijk aansprakelijkheidsverzekering voor motorrijtuigen, een verzekering alleen wordt afgesloten om de financiële gevolgen van een optredend risico te kunnen dekken, indien sprake is van risico’s met grote financiële schaden. Verder geldt dat:
alle verzekeringen centraal worden afgesloten. Dit met het oog op de eisen van het inkoop- en aanbestedingsbeleid en doelmatig polis- en schadebeheer;
het een verplichting is voor gebouwenbeheerders om voor alle gemeentelijke onroerende goederen een verzekering tegen brand- en stormschade af te sluiten. Vanwege de beperkte omvang van het aantal gemeentelijke gebouwen is hiervoor geen eigen egalisatiefonds opgericht;
wanneer het besluit is genomen een verzekering af te sluiten de afweging wordt gemaakt of een eigen risico van toepassing moet zijn in verband met eventuele premieverlaging;
aan een besluit tot het afsluiten van een niet-verplichte verzekering altijd een kosten-batenanalyse ten grondslag ligt.
Als een verzekering is afgesloten, is het risico overgedragen aan de verzekeraar. Deze risico’s (ook die waarvoor voorzieningen worden gevormd) zijn niet relevant voor het weerstandsvermogen en maken geen deel uit van de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Hoofdstuk 4.
Artikel 4.1