Wonen in een groene, landelijke omgeving tussen Leeuwarden en Groningen. Waar een grote variatie aan woningen te vinden is; van ruime vrijstaande gezinswoningen tot seniorengeschikte woningen dichtbij voorzieningen en van splinternieuwe woningen voorzien van de laatste energiesnufjes tot karakteristieke, monumentale boerderijen. Een rustige, gezinsvriendelijke woonomgeving bestaande uit tal van dorpen en buurtschappen met elk hun eigen identiteit en kwaliteit. Dat is wat het wonen in de gemeente Achtkarspelen typeert. We zien daardoor als gemeente potentie om onze aantrekkingskracht op vestigers te versterken en eigen inwoners te binden. De ligging halverwege Leeuwarden en Groningen maakt de dorpen in Achtkarspelen aantrekkelijke woonplaatsen voor forenzen.
Betrokkenheid
Onze inwoners zijn trots op hun woonomgeving en zijn betrokken bij het reilen en zeilen in hun woonplaats en gemeente. Dat blijkt niet alleen uit het bloeiende verenigingsleven, maar ook uit de betrokkenheid bij het woonbeleid.
Deze woonvisie is opgesteld samen met alle betrokken partijen op het vlak van het wonen in onze gemeente; Plaatselijke Belangen, huurdersorganisaties, de woningcorporaties, makelaars, ontwikkelaars, hypotheekverstrekkers, zorg- en welzijnspartijen en niet te vergeten onze inwoners (zie ook bijlage II). Met elkaar delen we de verantwoordelijkheid om het wonen in onze gemeente en alle dorpen nog prettiger te maken voor huidige en toekomstige bewoners. Hoe gaan we om met initiatieven van particulieren en/of andere partijen? Hoe garanderen we dat er voldoende betaalbare huurwoningen zijn voor de doelgroep die daar behoefte aan heeft? Hoe zorgen we ervoor dat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen op de plek waar zij dat willen? En wat kunnen we doen om starters goed op weg te helpen om de woningmarkt te betreden?
Vooruitstrevende woonvisie
Om daarop een antwoord te geven hebben we deze vooruitstrevende visie opgesteld:
We willen:
Zorgvuldige inzet op nieuwbouw en daarbij de mogelijkheid van toename van woningen in elk dorp
Investeren in de bestaande voorraad: de kwaliteit van woningen vergroten en woningen met te weinig kwaliteit opruimen
Starters voldoende huisvestingsmogelijkheden bieden door doorstroming te bevorderen
Sterker inzetten op tijdelijke woningbouw om de grootste acute vraagdruk weg te nemen
Inzetten op wonen met zorg
Streven naar leefbare dorpen
Waarom een nieuwe woonvisie?
Er zijn verschillende redenen om tot een nieuwe woonvisie te komen:
De woningmarkt is behoorlijk veranderd sinds de vorige visie uit 2014. Zaten we destijds nog in de naweeën van de economische crisis, inmiddels is de druk op de woningmarkt sterk opgelopen. Woningen staan maar kort te koop, waardoor het aanbod in de bestaande voorraad steeds meer afneemt. Woningprijzen stijgen en nieuwbouwprojecten komen tot ontwikkeling. De komende jaren willen we invulling geven aan deze woningvraag. Een vraag die in elke kern van onze gemeente -of het nu om een van de grotere kernen of juist een kleine kern gaat- bediend wordt met woningbouw, als die behoefte aantoonbaar is.
Op dit moment is er veel vraag naar woningen. Op langere termijn laten de demografische ontwikkelingen een stagnatie van de groei zien (al verschilt de mate per gebied en dorp). Het is belangrijk om de ontwikkelingen op de woningmarkt goed te blijven monitoren, zodat we tijdig kunnen inspelen op eventuele veranderingen. We willen bouwen naar behoefte. Dit betekent dat we niet meer woningen willen toevoegen dan waar vraag naar is, maar ook dat we de bouwopgave die er ligt willen realiseren om aan de vraag te kunnen voldoen (zowel kwantitatief als kwalitatief). Dit maakt dat we als gemeente niet alleen oog hebben voor nieuwbouw, maar ook voor het op peil houden van de kwaliteit van onze bestaande woningvoorraad. Daarbij gaat het niet alleen over regulier onderhoud, maar ook over levensloopbestendigheid en de energiekwaliteit van de woning. Voor de gemeente volgt hieruit de uitdaging om passend beleid te ontwikkelen om te zorgen dat vraag en aanbod op de woningmarkt ook in de toekomst in balans zijn.
In de woonvisie gaan we ook in op de belangrijkste opgaven op het vlak van de sociale huursector. Sinds de invoering van de nieuwe Woningwet (2015) is de woonvisie nog belangrijker geworden als basis waarop gemeente, huurdersorganisaties en woningcorporaties met elkaar prestatieafspraken maken. In deze visie benoemen we daarom de belangrijkste opgaven op het vlak van bereikbaarheid, betaalbaarheid en de kwaliteit van de sociale huurvoorraad (zowel nieuwbouw als bestaand).
Ons woonbeleid in tijden van Corona…
Op dit moment verkeert de wereld in een zware Coronacrisis. Deze crisis heeft een grote impact op onze gezondheid, maar zeker ook op de wijze waarop onze maatschappij is ingericht. Het economisch perspectief is in korte tijd van groei naar recessie gegaan. Het is op dit moment nog hoogst onzeker hoe lang deze crisis aanhoudt en hoe zwaar de gevolgen zullen zijn.
De verwachting is niet dat de geschetste perspectieven in deze woonvisie radicaal zullen wijzigen nadat we in rustiger vaarwater terecht zijn gekomen, maar duidelijk is wel dat de Coronacrisis gevolgen zal hebben voor economie, maatschappij en dus ook de woningmarkt. Worden landelijke woonmilieus (zoals Achtkarspelen) aantrekkelijker omdat we meer gaan thuiswerken? Neemt de vraag naar sociale huur toe omdat de baan- en inkomensperspectieven minder worden en de hypotheekrente toe zal nemen? Dat valt nog moeilijk te zeggen.
Deze woonvisie blijft daarom ons vizier voor de komende jaren. Maar het monitoren van de woningmarkt wordt door deze crisis nog belangrijker dan voorheen. Als de marktontwikkelingen daartoe aanleiding geven, zullen we in overleg met corporaties (prestatieafspraken), regiogemeenten en ontwikkelende partijen (bij woningbouwafspraken) onze maatregelen hierop aan moeten passen.
1.1Belangrijke beleidskaders
In de woonvisie houden we rekening met landelijke en regionale beleidskaders betreffende het wonen.
Landelijk: Herziene Woningwet
Op 1 juli 2015 is de Woningwet 2015 in werking getreden. Deze wet geeft richting aan de volkshuisvestelijke taken van woningcorporaties. Kernpunt is dat corporaties zich in de basis moeten richten op het bieden van betaalbare woningen voor de laagste inkomensgroep en andere DAEB-activiteiten (Diensten van Algemeen Economisch Belang). De mogelijkheden om niet-DAEB activiteiten (zoals het ontwikkelen van vrije sector huur, commercieel vastgoed of koopwoningen) zijn sterk beperkt. In de woonvisie kan de gemeente haar zienswijze geven op een aantal werkterreinen van de corporaties:
Betaalbaarheid en beschikbaarheid van sociale huurwoningen voor de doelgroep
Huisvesting van urgente doelgroepen
Wonen met zorg en ouderenhuisvesting
Voornemens rond nieuwbouw en kwaliteit en energiezuinigheid
Investeringen in vrije sector huur en koopwoningen
Verkoop en liberaliseren van huurwoningen
Gewenste inzet op leefbaarheid
Daarnaast moeten corporaties sinds 1 januari 2016 voldoen aan het passend toewijzen. Dit houdt in dat ten minste 95% van de huishoudens met recht op huurtoeslag die een huurwoning krijgen toegewezen, een huurprijs betalen tot maximaal de aftoppingsgrens. Dit betekent dat er voldoende betaalbare huurwoningen voorhanden dienen te zijn om te voldoen aan het passend toewijzen.
Ladder voor Duurzame verstedelijking en Regionale woningbouwafspraken
De gemeente is verantwoordelijk voor een goede ruimtelijke ordening. De Wet Ruimtelijke Ordening (WRO) biedt de gemeente een set instrumenten om haar verantwoordelijkheid voor de goede ruimtelijke ordening ook inhoud te geven.
Om een zorgvuldig ruimtegebruik te bevorderen is in het Besluit Ruimtelijke Ordening (BRO) een toetsingsinstrumentarium opgenomen: de Ladder voor Duurzame Verstedelijking. Het doel van de Ladder is zorgvuldig en duurzaam ruimtegebruik, met oog voor de toekomstige ruimtebehoefte en ontwikkelingen in de omgeving.
Daarnaast hebben de gemeenten in de regio Noordoost Fryslân en de provincie Fryslân regionale woningbouwafspraken met elkaar gemaakt voor de periode 2020-2025. Gedeputeerde Staten geven de regio en de gemeenten meer verantwoordelijkheden op de woningmarkt. In de regionale woningbouwafspraken wordt ingezet op een passende, kwalitatief goede en duurzame woningmarkt. Er is daarbij aandacht voor de samenstelling en kwaliteit van de bestaande woningvoorraad en een zorgvuldige toevoeging van nieuwbouw.
Regionale Woningmarktanalyse en Regionale Woningmarktmonitor
Onze woningmarkt is nauw verweven met omliggende gemeenten. Beleidskeuzes die wij maken, hebben vaak consequenties voor de andere gemeenten in de regio. Woningbouwplannen zijn daar een voorbeeld van.
In regionaal verband doen we periodiek woningmarktonderzoek naar de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte. Dit onderzoek is voor het eerst uitgevoerd in 2017, wordt in 2020 geactualiseerd en zal periodiek worden herijkt.
Om de ontwikkelingen op de woningmarkt te kunnen volgen, heeft de regio in ANNO verband de gezamenlijk de opdracht gegeven om jaarlijks de woningmarkt te monitoren. Op basis van de ontwikkeling van de bevolking en huishoudens, migratie, de woningvoorraad (verdeling huur/koop, levensloopgeschikte voorraad, sloop-nieuwbouw) kan per dorp een inschatting gemaakt worden van de bouwopgave (hoeveelheden en woningtype). Bij de regionale woningmarktanalyse en de woningmarktmonitor betrekken we partijen als corporaties, huurdersorganisaties en makelaars.
Gemeentelijk Woningbouwprogramma
Op basis van de uitgangspunten in deze nieuwe woonvisie zal ons woningbouwprogramma worden uitgewerkt. Om te komen tot een actueel gemeentelijk woningbouwprogramma vormen de regionale woningbouwafspraken die we hebben gemaakt met de provincie de basis. Op grond van artikel 3.1.1 van de Verordening Romte Fryslân 2014 kan de provincie alleen meewerken aan nieuwe ruimtelijke plannen die woningbouw bevatten indien de aantallen en de kwaliteit in overeenstemming zijn met een programma waarmee schriftelijk door de provincie ingestemd is.
Het uitwerken van het woningbouwprogramma is een bevoegdheid van het college. We streven naar een dynamisch en flexibel woningbouwprogramma, dat (op basis van de regionale woningmarktmonitor en -analyse) periodiek bijgesteld kan worden.
Klimaatwet, Klimaatakkoord en Duurzaamheidsagenda
De Klimaatwet stelt vast met hoeveel procent Nederland de CO2-uitstoot moet terugdringen. De Klimaatwet moet burgers en bedrijven zekerheid geven over de klimaatdoelen:
49% minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990.
95% minder CO2-uitstoot in 2050 ten opzichte van 1990.
Om het eerste doel te halen, hebben de overheid, bedrijven en maatschappelijke organisaties een Klimaatakkoord gesloten (een samenhangend pakket aan maatregelen). Er staan ook afspraken in die partijen onderling hebben gemaakt. Het is niet een in beton gegoten akkoord, maar een vertrekpunt om samen met andere overheden en partners de komende dertig jaar de energietransitie uit te voeren. Alle gemeenten hebben ingestemd met het klimaatakkoord. Een van de onderdelen van het Klimaatakkoord is dat uiterlijk in 2030 1,5 miljoen bestaande woningen van het aardgas af zijn. Daarnaast moeten gemeenten eind 2021 bekend maken wanneer welke woonwijken aardgasvrij worden gemaakt.
In de duurzaamheidsagenda van de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel worden onderwerpen en projecten opgenomen om te komen tot een energieneutrale gemeente.
Gemeentelijke samenwerking
De ambtelijke organisatie van de gemeente Achtkarspelen werkt sinds 2014 nauw samen met de gemeente Tytsjerksteradiel. Dit heeft geleid tot één gezamenlijke werkmaatschappij ‘8KTD’. In 2018 is de samenwerking verder uitgebreid, op basis van ‘samen, tenzij’. Dit betekent dat de gemeenten op zoveel mogelijk gebieden willen samenwerken, tenzij er politiek of vanwege sterke verschillen tussen de gemeenten een andere afweging wordt gemaakt.
Er is daarom een verbinding gelegd wat betreft de thema’s in de woonvisies in Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Dit kan omdat veel thema’s die in Achtkarspelen spelen, ook in Tytsjerksteradiel relevant zijn. Maar er zijn ook duidelijk verschillen tussen beide gemeenten, qua huidige woningvoorraad als ook qua toekomstige ambities. Daarom hanteren beide gemeenten een eigen woonvisie.
Artikel 1
Inleiding
Onderdeel van Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Achtkarspelen houdende regels omtrent de woonvisie