De gebiedsbeschrijving, het beleid en ontwikkeling en de gebiedsgerichte welstandscriteria voor het ‘Buitengebied’ moeten in samenhang worden gelezen. Voor kleine bouwwerken gelden de ‘criteria voor kleine bouwwerken’ (hoofdstuk 4). In de bijlage is de kaart van dit gebied opgenomen.
Gebiedsbeschrijving
Voor de gemeente Berkelland geldt dat het buitengebied beeldbepalend is voor de gemeente als geheel. Het beeld van het buitengebied wordt gevormd door vier landschapstypen: Oude Cultuurlanden, Beekdalen, Broeklanden en Velden. In ‘Berkelland beschreven, Cultuurhistorische gebiedsbeschrijving’ staat de ontstaansgeschiedenis van deze gebieden. Ook de kenmerken en de karakteristieken van de verschillende landschapstypen staan hierin beschreven.
De volgende karakteristieken zijn van toepassing op de bebouwing in deze gebieden.
Karakteristieken Oude Cultuurlanden
- - De oude boerderijen staan op de hogere plekken in het landschap, vaak in de buurt of aan de rand van beken en in de nabijheid van voormalige woeste gronden als heide, velden en broeken.
- - De bebouwing staat aan de randen van oude bouwlanden.
- - In de gemeente Berkelland staan in dit landschapstype veel traditionele hallehuisboerderijen. De hoofdopzet van deze boerderijen bestaat uit een rechthoekig gebouw met voorin het woongedeelte. Achter de stenen brandmuur bevindt zich het bedrijfsgedeelte. De constructie bestaat uit drie delen. Het hoge middendeel werd gebruikt als werkruimte, waar men het graan dorste. Onder de lage zijbeuken stond het vee. De ruimten werden ook gebruikt voor de opslag van gereedschap en ander materiaal. Kenmerkend voor de oude boerderijen in de gemeente Berkelland zijn in het oosten de houten topgevels. In het westen van de gemeente Berkelland komen vaker daken met wolfseinden voor.
- - De erven bevatten een diversiteit aan bijgebouwen, die vaak ook de opbouw hebben van een hallehuis. Soms zijn ook de bijgebouwen uitgevoerd met houten topgevels.
- - De boerderijen met topgevels hebben witte windveren aan de randen van de daken.
- - De oudere bebouwing ligt met de achterzijde naar de weg. Ze staat niet altijd recht aan de weg, maar eerder diagonaal.
- - De verspreid liggende gebouwen en de onregelmatigheid geven het gebied een gevarieerd karakter.
- - Het landschap heeft een divers aanblik door de onregelmatige verkavelingpatronen, het open en besloten beeld, de kronkelige wegen en de oudere bebouwing, afgewisseld met nieuwere bebouwing.
Karakteristieken Beekdalen
- - Bij beken zijn in het verleden adellijke huizen gebouwd. Het water uit de beken werd gebruikt om het huis te omgrachten.
- - Aan de beken stonden watermolens, daarvan zijn er nog drie over (Ruurlo, Mallem en Borculo).
Karakteristieken Broeklanden
- - De meeste boerderijen dateren uit de 20ste eeuw.
- - De oudste bebouwing staat met de nokrichting haaks aan de weg met de voorkant aan de wegkant.
- - Bebouwing ligt ver uit elkaar en staat haaks op de rechte wegen.
- - De meeste boerderijen hebben een zadeldak.
- - De oudste bebouwing vertoont kenmerken van de neorenaissance. Dit is te zien aan het gebruik van kalkzandsteen als versiering in het metselwerk.
Karakteristieken Velden
- - In de jonge veldontginningen komt verspreide bebouwing langs de wegen voor.
- - De jonge veldontginningen worden gekenmerkt door 20ste eeuwse jonge ontginningsboerderijen. Ze staan met de nokrichting haaks op de weg en hebben meestal zadeldaken met rode dakpannen. Ook komen T-vormige boerderijen voor. De voorkant van het woonhuis is naar de weg gericht. De bouwstijl kenmerkt zich onder andere door het achterwege laten van de karakteristieke houten topgevels en wolfseinden. In de detaillering van vooral de voorgevels zijn invloeden te zien van de neorenaissance. Typisch voor deze architectuurstijl is de versiering van voorgevels door gebruik te maken van verschillende kleuren baksteen, bijvoorbeeld in horizontale lijnen en boven de ramen. Ook wordt er in die tijd geëxperimenteerd met nieuwe constructies en materialen. Opvallend is het gebruik van kalkzandsteen.
Beleid en ontwikkeling
Als plattelandsgemeente is het buitengebied het visitekaartje van de gemeente Berkelland. Het buitengebied is groot en kent een verscheidenheid aan landschappen en functies. Op veel plaatsen is de cultuurhistorie nog herkenbaar. Dit maakt het buitengebied interessant en aantrekkelijk voor zowel de eigen inwoners als bezoekers. De agrarische sector speelt een belangrijke rol in het buitengebied. Daarnaast zullen andere functies, zoals recreatie en toerisme, een grotere rol krijgen. Bij functieverandering staat het hergebruik van bestaande gebouwen voorop. Voor alle nieuwe ontwikkelingen geldt dat ze zorgvuldig in het buitengebied worden ingepast. Het kleinschalige Achterhoekse karakter is daarbij het uitgangspunt. In het buitengebied streven we naar het handhaven en verbeteren van de bestaande ruimtelijke kwaliteit.
Welstandsniveau
Voor het ‘Buitengebied’ geldt een bijzonder niveau van welstand.
Monumenten
In het als ‘Buitengebied’ aangegeven gebied liggen de onderstaande monumenten:
Rijksmonumenten
Gemeentelijke monumenten
Borculo
- - Beekvliet 1(landhuis)
- - Beekvliet 1 (schuur)
- - Lebbenbruggedijk 25
- - Oude Schooldijk 1
- - Platvoetsdijk 22
Borculo
- - Beltrumseweg ongenummerd (park)
- - Dammerweg 2
- - Heelweg 3
Ruurlo
- - Berenpassteeg 3
- - Hengeloseweg2
- - Slagmansdijk 1
- - Stapeldijk1
- - Vordenseweg6
- - Zelhemseweg2
Historische buitenplaats:
- - Vordenseweg 2
- - Omgeving kasteel
- - Vordenseweg 2a
- - Vordenseweg bij nr. 2 (brug)
- - Vordenseweg bij nr. 2 (zonnewijzer)
- - Vordenseweg bij nr. 2 (watermolencomplex)
- - Hengeloseweg bij nr. 2 (doolhof)
- - Molenbos 3
- - Molenbos 5
- - Vordenseweg7
- - De Boomkamp2
- - Vordenseweg bij nr. 2 (inlaat)
- - Vordenseweg bij nr. 2 (stuw)
Ruurlo
- - Barchemseweg69
- - Barchemseweg86
- - Batsdijk 2-2a
- - Batsdijk 4
- - Batsdijk 10
- - Batsdijk 12
- - Borculoseweg 73 (begraafplaats)
- - Boskapelweg4
- - Boskapelweg6
- - Dennendiekske 2
- - Elzeboomweg 8
- - Formerhoekweg 2
- - Haarweg 4
- - Haarweg 6
- - Hengeloseweg4
- - Houtwal 3-5
- - Houtwal 7
- - Höfteweg 3
- - Kaaldijk 9
- - Kapersweg 13
- - Muldersweg1
- - Palssteeg2a
- - ’t Rijkenbarg 3
- - Tichelmansdijk 1
- - Vellerdijk 1-1a
- - Wiersseweg 45
- - Wiersseweg 55
- - Wiersseweg 74
- - Wildenborchseweg 41
- - Wildenborchseweg 50
Eibergen
- - Haaksbergseweg 30
- - Looweg 2
- - Mallumse Molenweg 37
- - Mallumse Molenweg bij 37 (molen)
- - Mallumse Molenweg 114
- - Needseweg 12
- - Rekkense Binnenweg bij nr. 6 (schuur)
- - Rekkense Binnenweg bij nr. 6 (terrein)
- - Vunderinkslaan 3
Eibergen
- - Borculoseweg 70
- - Borculoseweg 78
- - Borculoseweg 78a
- - Groeneweg 2
- - Hupselse Dwarsweg 5
- - Hupselse Esweg 3
- - Kormelinkweg 11
- - Lintveldseweg 12
- - Looweg 4
- - Looweg tussen 4-8 (zondagsschooltje)
- - Looweg 8
- - Mallumse Molenweg 116
- - Rekkense Binnenweg t.o. nr. 3a (begraafplaats)
- - Rekkense Binnenweg bij nr. 3 (boerderij)
Vredenseweg 12
Neede
- - Diepenheimseweg 23
- - G.L. Rutgersweg 9
- - Peppelendijk 8 (havezate)
- - Teesselinkweg 3
Neede
- - Benninkdijk 5
- - Giffelerweg bij nr. 9 (brug)
- - Horstmanweg 2
- - Peppelendijk 8 (boerderij en schuur)
- - Visschemorsdijk 12-14
Beltrum
- - Heelweg 2-4
Beltrum
- - Grolseweg 23
- - Ringweg bij nr. 24
- - Ringweg 25
Geesteren
- - Boerenesweg 1
- - Geesterse Broekweg 2
- - Hekweg 9
- - Molenweg 14-22
- - Molenweg 13
- - Respelhoek 18
Geesteren
- - Boerenesweg 4
- - Horstweg bij nr. 2 (hooiberg)
- - Horstweg 6
- - Horstweg 9
- - Needse Tolweg 13
- - Velsweg 1
Haarlo
- - Eibergseweg 42-44
- - Eibergseweg 58
- - Kanaalweg 6
- - Wolinkweg 25-27
Haarlo
- - Oude Eibergseweg ongenummerd (grenspaal)
Rekken
- - Hölterweg 1
- - Hölterweg 5-7
- - Oldenkotseweg 6
- - Rekkense Binnenweg 39 (boerderij)
- - Zuid Rekkenseweg 17
Rekken
- - Apedijk 12
- - Apedijk 13
- - Den Borgweg 1
- - Havelandweg 8
- - Hölterweg 17
- - Rekkense Binnenweg 39 (schuur)
- - Rekkense Binnenweg 43
- - Zuid Rekkenseweg 14
Beeldkwaliteitplannen
Het gebied rond Rentray in Rekken is in ontwikkeling. Voor dit gebied is een beeldkwaliteitplan opgesteld. Bij de beoordeling van bouwplannen is het beeldkwaliteitplan van toepassing als aanvulling op de welstandsnota. Na voltooiing van het stedenbouwkundig plan gaat het betreffende gebied over van ontwikkeling naar beheer. De gebiedsgerichte welstandscriteria uit de welstandsnota zijn dan van toepassing.
Het buitengebied rondom de dorpskern Gelselaar ligt in het gebied dat is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Voor dit beschermde gebied is een beeldkwaliteitplan vastgesteld. Hier is geen sprake van het voltooien van een stedenbouwkundig plan. Dit beeldkwaliteitplan blijft van toepassing.
In het buitengebied ten oosten/zuidoosten van Beltrum en ten zuiden van Eibergen ligt de circumvallatielinie (Grolse Linie 1627). Deze circumvallatielinie is opgericht tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Deze verdedigingslinie rondom Groenlo ligt voor circa 1/3 op grondgebied van de gemeente Berkelland. Het overige gedeelte ligt in de gemeente Oost Gelre. Het grootste gedeelte van deze 15 kilometer lange linie ligt verborgen in de bodem.
Het beeldkwaliteitplan De Grolse Linie 1627 is bedoeld als sturend en inspirerend kader bij ruimtelijke ontwikkelingen ter plaatse van de circumvallatielinie. Het biedt handvatten om het verleden van de linie weer zichtbaar en beleefbaar te maken. Hier is geen sprake van het voltooien van een stedenbouwkundig plan. Dit beeldkwaliteitplan blijft van toepassing.
Plaats
Beeldkwaliteitplan
Rekken
Rentray Rekken
Gelselaar
Beschermd dorpsgezicht Gelselaar
Beltrum/Eibergen
De Grolse Linie 1627
Welstandscriteria
Ligging
- - De afzonderlijke gebouwen op een (agrarisch) perceel moeten voor wat betreft oriëntatie/richting en silhouet een samenhangend ensemble vormen.
- - Voor de ligging van gebouwen aansluiting zoeken bij de bestaande erfstructuur (ensemble van gebouwen en groenstructuur).
- - De boerderij als hoofdgebouw respecteren.
- - De (bedrijfs)bebouwing moet achter het hoofdgebouw (vaak de boerderij of (bedrijfs)woning) liggen.
Massa
- - De gebouwen hebben een eenvoudige hoofdvorm.
- - Een woning bestaat uit één bouwmassa.
- - De kap heeft een eenvoudige vorm, die past in de omgeving. Bij voorkeur een zadeldak toepassen.
- - Boerderijen voorzien van een grote kap met een lage gootlijn en een grote dakhelling.
- - Bij grote bouwmassa’s (visuele) geleding toepassen.
Gevelaanzicht en detaillering
- - Onderscheid tussen woon- en bedrijfsgedeelte handhaven.
- - Bij verbouw/functieverandering uitgaan van de bestaande gevelopeningen.
- - Geen kunststof kozijnen in een platte detaillering en afwerking toepassen.
- - (Voormalige) stal- en deeldeuren open zetten en voorzien van glaspui aan binnenzijde gevel.
- - In glaspuien in stal- en deeldeuren geen roedeverdelingen toepassen.
- - In deeldeuren uitgaan van tweedeling met witte middenstijl (overige kozijnen donker).
- - Bestaande detaillering is leidend.
- - Gevelopeningen zijn verticaal gericht.
- - Geen dakkapellen op wolfseinden toepassen.
Materialen en kleuren
- - Ingetogen kleur- en materiaalgebruik, bestaand materiaal- en kleurgebruik is leidend.
- - Materialen voor gevels en daken moeten structuur/profiel hebben en mogen niet glimmen.
- - Dakbedekking van (bedrijfs)woningen van pannen of riet.
- - Dakbedekking van overige bebouwing bij voorkeur van pannen of van antracietkleurige golfplaten dan wel platen met een vergelijkbaar profiel.
- - Het schilderen van gevels is niet gewenst.