Er zijn twee hoofdvormen van toezicht te onderscheiden, namelijk preventief en repressief toezicht.
Preventief toezicht is het toezicht dat erop is gericht niet-naleving zo veel mogelijk te voorkomen en nietnaleving zo snel mogelijk te ontdekken. Preventief toezicht omvat de activiteiten van de toezichthouder die erop zijn gericht op een vroegtijdig moment (vooraf) actie te ondernemen teneinde latere problemen in de naleving of de kwaliteit te voorkomen of ten minste te reduceren.
Er wordt van repressief toezicht gesproken als het toezichtbezoek plaatsvindt, omdat is vastgesteld dat de regels niet worden nageleefd. Repressief toezicht is gericht op het doen beëindigen van overtredingen.
De meest voorkomende vormen van toezicht zijn:
inventariserend toezicht;
periodiek toezicht;
integraal toezicht;
signaaltoezicht;
thematoezicht;
toezicht bij oplevering;
incidenteel (ad hoc) toezicht;
administratief toezicht; • vrije veld toezicht;
ketentoezicht.
Inventariserend toezicht
Dit zijn controles (incidenteel of gepland) waarbij een bedrijf wordt geïnventariseerd. Het doel van deze inventarisaties is om aan de hand van een bezoek aan de locatie te bepalen of de activiteiten vallen binnen de kaders van het Besluit omgevingsrecht (Bor) en vervolgens of al dan niet sprake is van vergunningplichtige activiteiten dan wel of er sprake is van een meldplicht op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer.
Periodiek toezicht
Dit zijn controles die op basis van een toezichts- of handhavingsuitvoeringsprogramma plaatsvinden. De aantallen controles per branche of milieucategorie worden vastgesteld op basis van de probleemanalyse en de daaraan gekoppelde prioriteitenstelling. In de regel worden alle aspecten getoetst. Ook worden deelcontroles of administratieve controles (aan de hand van te overleggen milieurapportages) gepland. Controles vinden zowel aangekondigd als onaangekondigd plaats.
Integraal toezicht
Bij de uitvoering van toezicht is het van belang om met een zo klein mogelijke inspanning een maximaal resultaat te bereiken. Het ideaalbeeld is om per locatie het toezicht op alle taakvelden te laten uitvoeren door één toezichthouder. Per bezoek kunnen door deze toezichthouder meerdere aspecten tegelijk worden uitgevoerd. Elkaar tegensprekende voorschriften komen dan eerder in beeld. Hierdoor blijft ook het aantal bezoeken beperkt, en heeft de eigenaar/gebruiker te maken met slechts één toezichthouder. In de praktijk blijkt het echter onmogelijk alle taakvelden onder te brengen bij één toezichthouder. Er wordt wel gestreefd naar meer integraal toezicht door controles uit te voeren met andere toezichthouders, bijvoorbeeld controles
Figuur 10: Modellen voor het uitvoeren van integrale controles samen met hoogheemraadschap of bouw- en woningtoezicht.
Signaaltoezicht
Bij signaaltoezicht controleren toezichthouders in bepaalde mate voor een andere instantie, bijvoorbeeld hoogheemraadschap en ketenpartners zoals de inspectie SZW. Signaaltoezicht voor elkaar is zeer gebruikelijk.
Thematoezicht
Deze vorm van controle kent meerdere varianten. Te denken valt aan:
aspecten controleren, niet alles maar een aantal onderdelen in het bijzonder, bijvoorbeeld voorschriften assimilatieverlichting of functioneren vetafscheiders;
branche- of activiteitgericht controleren;
metingen, bijvoorbeeld: emissiemetingen, geluidmetingen, monsternemingen;
transportcontrole;
controleren op energiebesparingsmaatregelen.
Toezicht bij oplevering
Wanneer een omgevingsvergunning voor de activiteit milieu is verleend, wordt het dossier overgedragen aan de toezichthouder. De betreffende toezichthouder controleert of de inrichting is opgericht of veranderd volgens de vergunning.
Incidenteel toezicht
Ad hoc toezicht zijn de zaken die niet in te plannen zijn, maar waar meestal als gevolg van bijzondere omstandigheden toch de nodige aandacht aan geschonken moet worden. Dit bijvoorbeeld als gevolg van calamiteiten, meldingen van ongewone voorvallen, klachten, verzoeken van opdrachtgevers, wijzigingen in de vergunning of wijzigingen in de meldingsplichtige activiteiten.
Administratief toezicht
Bij administratief toezicht wordt gebruik gemaakt van onder andere landelijke databases (bijvoorbeeld SCIOS, LMA, UO, Kiwa, BAG, LAVS, Inspectieview, enz.), internet, de administraties van bedrijven en van beschikbare informatie bij gemeenten/provincie (bijvoorbeeld luchtfoto’s). Dit wordt gebruikt als middel om het naleefgedrag van de bedrijven ten aanzien van de wet- en regelgeving te toetsen. Onderzoek aan de hand van administraties van bedrijven heeft over het algemeen betrekking op:
de stoffenadministratie;
keuringen (van installaties en voorzieningen);
afvalstoffenregistratie;
energieregistratie;
de procesadministratie;
de financiële administratie;
de relatie tussen de hierboven genoemde administraties.
Gebiedscontroles
Tijdens een rondgang door het beheergebied worden steeksproefgewijs locaties en bedrijven gecontroleerd.
Ketentoezicht
Ketentoezicht is het op elkaar afgestemde toezicht van één of meer toezichthoudende instanties op de naleving, de kwaliteit of de veiligheid van een handeling of zaak, dat zich uitstrekt tot alle partijen die achtereenvolgens betrokken zijn bij deze handeling of zaak.
Ketentoezicht richt zich dus op processen waar verschillende organisaties als schakels in een keten bij betrokken zijn (zoals bij afvalverwerking of grondverzet).
Hoofdstuk
Artikel 5.4