De bescherming van gemeentelijk erfgoed kan op verschillende manieren gebeuren, onder andere door:
Aanwijzing als monument
Aanwijzing als beschermd dorpsgezicht
Aanwijzing als beschermd archeologische vindplaats
Aanwijzing als beschermd cultuurgoed
Aanwijzing als beschermde verzameling
In het bestemmingsplan
Het gaat hier om verschillende vormen van bescherming gericht op verschillende soorten erfgoed. De monumentenstatus wordt gebruikt voor gebouwd erfgoed, de aanwijzing tot beschermd dorpsgezicht en archeologische vindplaats richt zich op het behouden van ruimtelijke structuren. Deze aanwijzingen worden via het bestemmingsplan (in de toekomst het Omgevingsplan) en vergunningen tot uiting gebracht.
Rijksmonument:
Een rijksmonument is een gebouw of ander object dat door cultuurhistorische waarde en schoonheid van nationaal belang is. De Rijksoverheid beschermt rijksmonumenten met als doel de monumentale waarde ervan te behouden. Rijksmonumenten vallen onder de Erfgoedwet en zijn ingeschreven in het Rijksmonumentenregister.
Gemeentelijk monument:
Een gemeentelijk monument is een monument of archeologisch monument dat van belang is voor de gemeente vanwege zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde is aangewezen als monument en dat is ingeschreven in het gemeentelijk erfgoedregister of monumentenlijst.
Beschermd dorpsgezicht: Beschermde dorpsgezichten zijn gebieden met beeldbepalende gebouwen met historische karakteristieken. Voor deze gebieden gelden aparte regels. Binnen een beschermd dorpsgezicht hoeft niet elk pand een monument te zijn.
4.1.1Gebouwd Erfgoed
Hoewel de gemeente Oegstgeest relatief veel monumenten heeft, is er nog behoorlijk wat gebouwd erfgoed onbeschermd. Veel gebouwd erfgoed dat geen monument-status heeft, bevindt zich in de beschermde dorpsgezichten. Dit betekent dat dit erfgoed op objectniveau onbeschermd is. De bescherming van het erfgoed in de beschermde dorpsgezichten is op objectniveau ontoereikend. Met name binnen het beschermde dorpsgezicht Wilhelminapark en Geesten en het beschermde dorpsgezicht Oranjepark zijn veel gebouwen niet aangewezen als monument terwijl ze een grote architectonische waarde hebben. Ook bevinden zich buiten de beschermde dorpsgezichten gebouwen en objecten met grote erfgoedwaarden die niet zijn aangewezen als monument en daardoor onbeschermd zijn.
4.1.2Ruimtelijke Structuren en Landschap
Er zijn in Oegstgeest de volgende kenmerkende stedenbouwkundige structuren:
de drie beschermde dorpsgezichten;
de drie Provinciale erfgoedlijnen, archeologische structuren en landgoederen.
De bescherming van de beschermde dorpsgezichten en de archeologische structuren, landgoederen gebeurt op dit moment op een goede en effectieve wijze via de bestemmingsplannen. Maar de Provinciale erfgoedlijnen Trekvaarten, Landgoederenzone en de Limes kunnen sterker vertaald worden in de ruimtelijke plannen van Oegstgeest. Daarom is het belangrijk dat deze erfgoedlijnen duidelijk worden opgenomen in het Omgevingsplan en het erfgoedregister.
Veel landschappelijke elementen hebben een belangrijke cultuurhistorische achtergrond. Dit geldt bijvoorbeeld voor erf- en perceelscheidingen met sloten en wallen, houtsingels, aarden wallen, houtwallen en meidoornhagen. Dit deels groene erfgoed is lang beeldbepalend geweest voor het landschap van Oegstgeest. Voor zover nog aanwezig, is het op dit moment nog niet formeel beschermd. Deze erfgoederen zullen geïnventariseerd worden en opgenomen worden in de cultuurhistorische waardenkaart, welke haar uitwerking vindt in het Omgevingsplan en het erfgoedregister. In dezelfde trant zal in de openbare ruimte in Oegstgeest, in overleg met de betreffende afdelingen, waar mogelijk voorrang worden gegeven aan inheemse plant- en boomsoorten die aansluiten bij de oorspronkelijke lokale vegetatie. Inmiddels is in Nederland een kwart van de oorspronkelijke soorten uitgestorven. Bedreigde - ook voor Oegstgeest relevante - soorten zijn bijvoorbeeld de gewone es, de laurierwilg en de wintereik.
4.1.3Cultuurgoederen en verzamelingen
De gemeente heeft de mogelijkheid via de erfgoedverordening om beschermde cultuurgoederen en beschermde verzamelingen vast te stellen. Het gaat hierbij om objecten of collecties die een bijzondere waarde hebben voor de historie van de gemeente zoals schilderijen, archiefstukken of inboedels van historische gebouwen of schrijvershuizen. Er is nog geen gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. De gemeente gaat van deze mogelijkheid gebruik maken en zal zich daarbij inspannen er voor te zorgen dat de betreffende cultuurgoederen en verzamelingen worden beschermd, benut en beleefd.
Artikel 4.1
Beschermen
Onderdeel van Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Oegstgeest houdende regels omtrent erfgoed