2.1 Regelgeving en beleid
De Wet op de lijkbezorging is in 1991 is vastgesteld. Het doel van deze wet is om goed te regelen wat er met een lichaam van een overleden persoon moet gebeuren na een overlijden. Nabestaanden hebben in Nederland twee keuzes: begraven of cremeren. In deze wet zijn de regels en procedures beschreven rond het overlijden en daarna.
Op grond van artikel 33 van de Wet op de lijkbezorging moet een gemeente ten minste één begraafplaats hebben. Deze wettelijke plicht dient een helder doel. Als iemand overlijdt moet zijn lijk kunnen worden ‘bezorgd’. Het bieden van de laatste rustplaats ziet de wetgever als een overheidstaak vanwege de openbare orde en volksgezondheid. De wettelijke termijn voor het begraven van een lijk is 10 jaar. Dit heet grafrust. Deze termijn geldt niet voor asbussen.
Deze taak kan ook uitgevoerd worden door een kerkgenootschap of een privaatrechtelijke rechtspersoon of een natuurlijk persoon. De eigen begraafplaats van de Uitvaartvereniging ‘De laatste eer’ in Hoogersmilde is daar een goed voorbeeld van.
Op dit moment (2019) wordt er gewerkt aan vernieuwing van de wet op de lijkbezorging. Belangrijke aandachtpunten daarin worden:
Ruimte voor innovatie en duurzaamheid.
Nieuwe vormen van lijkbezorging b.v. resomeren.
Verkorten termijn ophalen asbus bij een crematorium.
Ruimere mogelijkheden afwijken van huidige termijnen waar binnen er moet worden begraven of gecremeerd.
Keuze vrijheid met betrekking tot het vermengen van as.
2.2 Geldende verordeningen
Verordeningen en Uitvoeringsbesluiten geven verdere invulling aan het beleid. In Midden-Drenthe zijn de volgende verordeningen en uitvoeringsbesluiten van kracht.
Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Midden-Drenthe 1 februari 2013
Uitvoeringsbesluit Grafbedekkingen Midden-Drenthe 1 februari 2013
Uitvoeringsbesluit Graven, asbezorging en gedenkplaatsen Midden-Drenthe 1 februari 2013
Verordening lijkbezorgingsrechten 2018
2.3 Begraafplaatsen Midden-Drenthe
In Midden-Drenthe zijn 15 begraafplaatsen. Hiervan worden er 11 actief gebruikt voor begraven en asbestemming. De begraafplaats Torenlaan te Beilen is officieel gesloten. Hier mag alleen nog asbijzetting plaatsvinden. Een overzicht van alle begraafplaatsen is te vinden in bijlage 2.
Er bestaan gemeentelijke begraafplaatsen en bijzondere. Bijzondere begraafplaatsen zijn de Joodse begraafplaatsen en de begraafplaats van Uitvaartvereniging ‘De Laatste Eer’ in Hoogersmilde. De begraafplaats Hoogersmilde bestaat uit twee delen: één gemeentelijk deel en één geëxploiteerd deel. Het geëxploiteerde deel wordt geëxploiteerd door uitvaartvereniging Laatste Eer te Hoogersmilde. Het gemeentelijke deel in Hoogersmilde is vol.
Er zijn twee Joodse begraafplaatsen waarvoor de gemeente een onderhoudsverplichting heeft tegenover het Nederlands Israëlisch Kerkgenootschap (N.I.K). Dit is in de jaren vijftig van de vorige eeuw provinciaal afgesproken met vertegenwoordigers van de Nederlands Israëlisch Kerkgenootschap (N.I.K.). Jaarlijks worden deze begraafplaatsen geschouwd door de consul van het N.I.K.
2.4 Asbestemming
Op de begraafplaatsen zijn verschillende mogelijkheden voor asbestemmingen. In bijlage 3 staat een overzicht welke begraafplaatsen welke mogelijkheden hebben voor asbestemmingen.
De asbussen kunnen bijvoorbeeld:
in een urnenmuur worden geplaatst,
in een urnengraf worden geplaatst,
worden uitgestrooid op een strooiveld,
worden bijgezet worden in een graf.
2.5 Aula’s
Er zijn drie aula´s in Midden-Drenthe, te weten in Smilde, Beilen en Westerbork. Deze aula´s worden beheerd door de aulaverenigingen. De aula´s vallen onder de ‘Koersnotitie dorpshuizen’.
2.6 Grafrechten
De eigenaar van een begraafplaats verhuurt een stuk grond of een plek voor een graf of urn in de vorm van grafrechten. De grond of de plek blijft van de eigenaar maar de eigenaar van de grafrechten mag voor een groot deel bepalen wat er met dit stukje grond gebeurt. Mits het binnen de geldende regels en wetten blijft. Als de grafrechten niet verlengd worden of wanneer er afstand van wordt gedaan dan vallen deze rechten terug aan de eigenaar van de grond.
De gemeente is verantwoordelijk van het bijhouden van de begraafplaatsadministratie. De gemeente registreert wie waar ligt, voor hoeveel jaar en wie de rechthebbende is. De rechthebbende is verantwoordelijk voor het actueel houden van de contactgegevens. Indien een rechthebbende overlijdt is de familie zelf verantwoordelijk voor het overschrijven van de grafrechten.
We onderscheiden in Midden-Drenthe drie verschillende soorten grafrechten:
Grafrechten voor bepaalde tijd
Algemene graven
Graven voor onbepaalde tijd
Algemene graven en graven voor onbepaalde tijd geven we, op enkele uitzonderingen na, niet meer uit. Alle graven die we nu uitgeven, zijn grafrechten voor bepaalde tijd. In het beheersysteem in Midnet zijn 7750 grafrechten geregistreerd. De schatting is dat er nog 4500 graven niet geregistreerd zijn. De verhouding grafrechten bepaald / onbepaald is 40% - 60%.
2.6.1 Grafrechten voor bepaalde tijd
Ongeveer 32% van de grafrechten zijn voor een bepaalde periode. Tegenwoordig kan men kiezen uit grafrechten voor 10, 15, 25 en 35 jaar. Na deze periode kunnen deze grafrechten worden verlengd voor een periode 5, 10, 15 of 20 jaar. Als nabestaanden deze grafrechten niet verlengen, vervalt het grafrecht aan de gemeente. Begraafplaatsen waarvan het merendeel van de grafrechten zijn uitgegeven voor bepaalde tijd, kunnen we kostendekkend beheren. Voorbeelden hiervan zijn Kyllot in Smilde en de Eursingerhof te Beilen. Op deze begraafplaatsen zijn alle graven voor bepaalde tijd uitgegeven.
2.6.2 Algemene graven
Ongeveer 8% van de graven zijn algemene graven. Op deze graven zitten bijzondere grafrechten voor bepaalde tijd. In het verleden was het mogelijk om op kosten van de gemeente te worden begraven als er geen middelen waren om de begrafenis te betalen. Deze graven zijn uitgeven voor een periode van 10 jaar. De gemeente is de rechthebbende van deze graven en garandeert op deze wijze de verplichte grafrust van 10 jaar. Nabestaanden hebben geen rechten en kunnen bijvoorbeeld ook geen gedenkteken plaatsen. Vanaf 2005 is het volgens de ‘Beheersverordening begraafplaatsen’ niet meer mogelijk om algemene graven uit te geven. Dit betekent dat van al deze graven de graftermijn inmiddels is verlopen. Op meerdere begraafplaatsen in onze gemeente zijn aparte delen met algemene graven (voorheen ‘kosteloze graven’).
In het verleden was het gangbaar dat bijvoorbeeld kinderen, Molukkers van kamp Schattenberg en mensen uit Beileroord werden begraven in een algemeen graf. In de praktijk zien we dat nabestaanden toch een gedenkteken hebben geplaats op algemene graven. Op de begraafplaatsen is duidelijk te zien dat het rouwproces bij het verlies van een kind veel langer duurt dan tien jaar. De meeste van de nu nog bezochte algemene graven zijn kindergraven.
2.6.3 Onbepaalde tijd
In het verleden was het gebruikelijk om graven uit te geven voor onbepaalde tijd. In de volksmond worden dit ‘koopgraven’ of ‘eeuwig durende graven’ genoemd. Deze graven zijn niet voor eeuwig uitgeven zoals veel nabestaanden denken. 60% van de graven is uitgegeven voor onbepaalde tijd. In de beheersverordeningen van de voormalig gemeente Beilen, Smilde en Westerbork was destijds vastgelegd dat het grafrecht voor onbepaalde tijd geldt zolang de graven op naam staan van een rechthebbende. We geven geen nieuwe grafrechten meer uit voor onbepaalde tijd.
Na een overlijden moeten nabestaanden de grafrechten binnen een vastgestelde periode overschrijven. Gebeurt dit niet dan vervalt het recht aan de gemeente. In de meeste gevallen is de rechthebbende overleden en is het grafrecht nooit overgeschreven. Ongeveer 60% van de graven zijn uitgeven voor onbepaalde tijd. Hiervan staat slechts 32% op naam van een rechthebbende.
2.7 Bijzondere graven
Er zijn ook een aantal graven die niet binnen de hierboven genoemde categorieën vallen. Dit zijn de oorlogsgraven en de graftombe van Rebenscheidt in Smilde.
2.7.1 Oorlogsgraven en gedenktekens
In de gemeente Midden-Drenthe bevinden zich op enkele begraafplaatsen oorlogsgraven. Deze begraafplaatsen zijn herkenbaar aan de groene bordjes bij de ingang van de begraafplaatsen.
Er zijn verschillende soorten oorlogsgraven; burgerslachtoffers, verzetsstrijders, Nederlandse militairen en geallieerden. Daarnaast zijn er nog gedenktekens om slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken. Deze gedenktekens liggen verspreid door de gemeente. Soms liggen de gedenktekens op een centrale plek in het dorp, soms op de begraafplaats of in sommige gevallen (zoals de Stolpersteine) als herinnering in de straat voor een huis waar ooit een Joods gezin woonde. Daarnaast zijn er veel bermmonumenten ter herinnering aan situaties waarbij bevrijders en burgers zijn omgekomen.
De militaire graven vallen onder de verantwoordelijkheid van de Oorlogsgravenstichting (OGS). Deze verzorgt ook de graven van de Common War Graves Commission. De graven van burgerslachtoffers, zoals verzetsstrijders, worden verzorgd en onderhouden door de gemeente. De stichting herdenking Franse Parachutisten verzorgt de gedenktekens van omgekomen parachutisten.
Jaarlijks worden al deze graven geschouwd door de begraafplaatsbeheerders. Een overzicht van de schouw sturen we naar de Oorlogsgravenstichting. De OGS onderhoudt en renoveert de graven van de Nederlandse militairen en geallieerden. De begraafplaatsbeheerders doen het reguliere onderhoud, zoals het bijhouden van de beplanting en het schoonhouden van de gedenkstenen. Op belangrijke gedenkmomenten zoals de Dodenherdenking op 4 mei krijgen de gedenkplaatsen extra aandacht. Bij al deze graven en gedenkplaatsen wordt op 4 mei stilgestaan en worden bloemen gelegd.
Oorlogsmonument begraafplaats Bovensmilde
2.7.2 Rebenscheidttombe
De Rebenscheidttombe is gelegen in een bosje midden in een akkerbouw perceel ter hoogte van Tramweg 14 te Smilde (recht tegenover de koepelkerk). In de tombe is in 1803 Johan Bernard Frederik Rebenscheidt begraven. In de tombe liggen ook zijn vrouw Catharina Henrina Rebenscheidt-Buschman, hun vier kinderen en twee honden begraven.
Het onderhoud van de tombe en het naastgelegen plantsoen is in 1853 door de erven voor eeuwig afgekocht bij de toenmalige gemeente Smilde door middel van een rentegevend legaat. De gemeente Midden-Drenthe is hierdoor nog steeds verantwoordelijk voor het onderhoud aan de tombe en het bosje. In 2010 is de tombe volledig gerenoveerd en de omgeving opgeknapt.
Rebenscheidttombe na de renovatie in 2010
2.8 Taakverdeling intern
De werkzaamheden en verantwoordelijkheden binnen de gemeente Midden-Drenthe zijn als volgt verdeeld:
Grafdelving: Afdeling Ruimte, team Buitendienst
Onderhoud begraafplaats: Afdeling Ruimte, team Buitendienst en Werkvoorziening Stark
Begraafplaatsadministratie en klantcontact: Afdeling Dienstverlening, team gemeentewinkel
Begraafplaatsenbeleid: Afdeling Ruimte, team Ruimtelijk Beleid en Projecten
We gebruiken noodzakelijke cookies voor je account en beveiliging. Voor anonieme gebruiksstatistieken (Google Analytics) vragen we je toestemming. Meer over cookies