Muziek maken is een creatief en origineel proces. Dit was al bekend bij de Grieken die aan deze kunstvorm haar naam gaven: Musikè (‘de kunst van de muzen’). Ook luisteren naar muzikale klanken is goed voor de mens, vandaar de recente grote aandacht voor het effect van muziek op ons brein. Daarnaast maakt muziek vrolijk, biedt troost en verbindt mensen over heel de wereld. Er is in onze hedendaagse samenleving bijna geen plek waar je niet tegen een vorm van muziek aanloopt. Straatmuzikanten, een draaiorgel, op radio en festivals, bij uitvoeringen en concerten, tijdens je werk als de radio aanstaat maar ook gewoon plotseling in je hoofd. Veel mensen worden getriggerd door een concert of een liedje dat ze beleefd of gehoord hebben, waardoor ze regelmatig even fluiten, zingen of neuriën.
Muziek is er in allerlei soorten; dj’s, jazzcombo’s, hiphoppers, kerkkoren, metalbands, fanfares, brassbands, harmonieorkesten en singer-songwriters: allen maken gebruik van dezelfde muzieknoten en geven er een eigen draai aan.
Muziek verbindt niet alleen mensen en culturen maar ook verschillende kunst- disciplines. Muziek wordt gebruikt voor films, musicals, performances en beeldende installaties, digitale kunstprojecten, reclames, websites etc. Volks- artiesten, ensembles, fanfares en pop-acts luisteren feesten op en dancefeesten bestaan bij de gratie van de muziek die er wordt gedraaid.
Muziek heeft ook een zeer belangrijke sociale kant; in de zorg zijn sommige patiënten enorm gebaat bij muziektherapie en in het jongerenwerk worden door middel van hiphop sociaal-maatschappelijke doelstellingen bereikt. Het in kaart brengen van deze sector in onze gemeente is dus geen makkelijke opgave, want waar ligt binnen dit hoofdstuk onze grens?
Vanwege de kracht van muziek passen wij een ruime benadering toe, die tegelijkertijd past binnen de cultuurparticipatiemethode die wij voor alle disciplines gebruiken. Dan hebben we het dus over instellingen voor muziekeducatie en talentontwikkeling, over uitvoerende muzikanten (zowel amateur als professioneel) en over presenterende instellingen en podia, dwars door alle genres heen.
Het aanbod
Educatie
De Nieuwe Muziekschool Alphen (NMSA) is in onze gemeente de grootste aan- bieder van muzikale educatie en talentontwikkeling.
Zij werken samen met de basisscholen en diverse culturele instellingen als Cultuurpalet, Parkvilla, de Bibliotheek en Castellum B.V. Deze organisatie is een belangrijke basisvoorziening in onze gemeente. Er is passend aanbod voor jong en oud, voor ensembles, koren, bands en individuele performers. Van klassiek tot pop en rock. Naast de NMSA zijn een aantal kleinere aanbieders actief zoals Muziekschool Rijnwoude, JC The Cube, de Alphense popschool, en verschillende individuele docenten. Ook de lokale koren, fanfares en orkesten dragen een belangrijk steentje bij aan muziekeducatie.
Al deze educatieve activiteiten vinden wij van belang en willen wij behouden, maar wel mee laten ontwikkelen met de tijd. Want alleen aanbod dat aansluit bij nieuwe generaties zal bijdragen aan hun cultuurparticipatie.
Actieve en passieve participatie
Het aandeel van beoefenaars binnen de actieve participatie is hoog. De gemeente prijst zich gelukkig met een groot aantal goede koren en amateurorkesten die lokaal ingebed zijn en waarvan enkelen internationale prijzen binnenhaalden. Bijvoorbeeld in Aarlanderveen waar Door Samenwerking Sterk (DSS) een Fanfareorkest, een Mars- en Showband, een Jeugdorkest en een eigen muziekopleiding kent. Muzikanten, zangers en performers zijn jong en oud, met zeer uiteenlopende interesses in genres als klassiek en opera, rap en punk. Voor deze vorm van participatie is gebleken dat er vaak vooral veel ruimte nodig is. Voor koren een grote zaal met goede akoestiek, voor bandjes oefenruimtes met geluidsisolatie, voor hiphoppers een studio, voor dj’s ge- schikte apparatuur én ruimte voor optredens van klassieke musici.
Onderzoek naar muziekpodia
Naast de verschillende verenigingen, buurthuizen en multifunctionelere pan- den zijn er acht organisaties (inclusief de huisvesting) als muziekvoorziening te benoemen, allen binnen hun eigen mogelijkheden. Zij beheren en exploiteren de panden waarin ze zijn gehuisvest, bieden ruimte aan talentontwikkeling en dragen gezamenlijk zorg voor een brede programmering.
Dit zijn:
Max21 Stichting Max is op de hoogte van het feit dat de huidige locatie wellicht opnieuw wordt ontwikkeld. Buiten de locatie van Max speelt ook een andere locatie nog een rol binnen de bestuursopdracht voor het ontwikkelen van een nieuwe sporthal. Vanuit kunst en cultuur blijven wij betrokken. (o.a. podium voor popmuziek en kleinschalige talentontwikkeling voor jongeren, buurthuisfuncties met activiteiten van sociale partners).
The Cube (o.a. podium voor popmuziek en kleinschalige talentontwikke- ling voor jongeren, buurthuisfuncties bijv. bewegen voor ouderen).
Pleyn 68 Hazerswoude-Rijndijk (o.a. voor popcultuurscene, gericht op jon- geren)
Het Stek in Hazerswoude-dorp (gericht op jongeren en vrijwilligers)
Flora Boskoop (evenementenlocatie – kleine schouwburg/stadsgehoorzaal vlakke vloer zonder toneeltoren).
Parkvilla (vlakke vloer podium voor Jeugdtheaterhuis, kleinkunst, interna- tionale optredens via Serious Music, schoolmusicals, filmvoorstellingen en (semi)professionele gezelschappen).
NMSA (Oude Raadhuis; vlakke vloer podium, lokale bandjes, koren en indi- viduele- en groepsactiviteiten op het gebied van muziek).
Castellum B.V. (gericht op landelijke en internationale professionele, bre- de programmering voor inwoners uit de gemeente Alphen aan den Rijn en de regio. Daarnaast sociaal en maatschappelijk podium voor scholen en diverse lokale organisaties. Evenementenlocatie voor bijeenkomsten en congressen. Pand heeft professionele toneeltoren inclusief technische voorzieningen).
Tijdens de eerste fase is gebleken dat er geen goed overzicht was van de (on) mogelijkheden van het cultureel en maatschappelijk vastgoed dat binnen deze visie een rol speelt op het gebied van (pop)muziek. Dit heeft geleid tot het be- sluit om een specialist op dit gebied een schouw te laten maken van de podia in relatie tot de mogelijkheid om er een poppodium te creëren. Per podium is bekeken wat er mogelijk zou kunnen zijn.
Er zijn vooraf geen doelen (talentontwikkeling, presentatie landelijk of regionaal aanbod, gewenst aantal bezoekers, referentiepodia etc.) meegegeven.
Locaties van de poppodia
Hieronder in het kort de belangrijkste bevindingen. Het volledige rapport is een van de bijlagen bij deze visie.
In Max is het mogelijk zo’n 300 mensen naar een optreden te laten komen.
De huidige activiteiten sluiten goed aan bij de huidige mogelijkheden.
Het pand wordt optimaal benut door de organisatie.
De organisatie is afhankelijk van een zeer betrokken vrijwilliger die eigenaar is van een groot gedeelte van de aanwezige faciliteiten (waaronder licht en geluid).
In de komende jaren zal er onder meer onderhoud gepleegd moeten worden op het gebied van de veel te bescheiden stroomvoorziening.
Investering op licht, geluid en mechanica (het hangen van licht, geluid en dergelijke) is wenselijk als het pand gehandhaafd blijft.
Uitbreiding is mogelijk door een aanbouw aan de voorkant van het pand. Dit levert betere faciliteiten voor de artiesten en de publieksbeleving op. Het pand heeft potentie.
De ligging is aantrekkelijk, kort fietsen vanaf de stad, vermijdbare over- last omwonenden.
Vrijwilliger is eigenaar van geluidsinstallatie.
The Cube kan 200 staanplaatsen genereren en zo’n 100 zitplaatsen.
Geschikt voor het doel, leuke zaal om kleinschalige optredens te realiseren.
Er is achterstallig onderhoud en met name stankoverlast geconstateerd.
Het luchtbehandelingssysteem is achterhaald.
Uitbreiding aantal m2 is niet mogelijk.
Bij handhaving van deze locatie is mogelijk een investering voor licht, geluid en mechanische ventilatie gewenst.
Vrijwilliger is eigenaar van geluidinstallatie.
Pleyn 68 Hazerswoude- Rijndijk (o.a. voor popcultuurscene, gericht op jongeren)
Tijdens de schouw bleek dat de gewenste geluidisolatie, met name door de vensteropeningen, onvoldoende is om overlast voor omwonenden te voorkomen. Er is inmiddels een oplossing gevonden voor de naastliggende woonwijk in aanbouw en er worden maatregelen getroffen.
De huidige buurthuisfunctie is de hoogst haalbare. Kleinschalige muziekoptredens zijn hier mogelijk.
Het Stek in Hazerswoude-dorp (gericht op jongeren en vrijwilligers)
Deze locatie is niet onderzocht omdat wij door de ligging geen mo- gelijkheden tot het realiseren van een echt poppodium zien op deze locatie.
Flora Boskoop (evenementenlocatie – kleine schouwburg/stadsgehoorzaal vlakke vloer zonder toneeltoren).
Er zijn ca. 870 staplaatsen te realiseren in de grote zaal.
Sta-concerten zoals bijvoorbeeld voor een popband als ‘De Dijk’ zijn daardoor goed te organiseren.
Er zijn beperkte installaties aanwezig. Benodigde apparatuur wordt ingehuurd.
De luchtbehandelingsapparatuur is verouderd.
De gemeente is geen eigenaar van het pand.
Parkvilla (vlakke vloer podium voor Jeugdtheaterhuis, kleinkunst, internationale optredens via Serious Music, schoolmusicals, filmvoorstellingen en (semi)professionele gezelschappen).
Op dit moment voldoet de zaal niet om serieuze pop-optredens te realiseren. Het huidige aanbod is soms al over de grens.
Het is mogelijk om een sobere maar goede functionele inschuifbare tribune/podium te realiseren voor ca. 220 zitplaatsen. Dan worden er zo’n 330 staplaatsen gerealiseerd. De draaglast van een dergelijke voorziening moet onderzocht worden in verband met de leeftijd van het pand.
De mogelijke draaglast van de dakconstructie is onbekend. Deze moet ook bij het huidige gebruik onderzocht worden en waarschijnlijk aangepast voor de zware technische geluid- en lichtinstallaties.
Het laden en lossen moet worden opgelost.
Risico is de bewoner in het gebied in geval van geluidsoverlast.
Oude Raadhuis Alphen aan den Rijn (vlakke vloer podium voor lokale bandjes, koren en individuele- en groepsactiviteiten op het gebied van muziek).
Op dit moment is deze locatie in ontwikkeling. De inzet is om het pand te behouden voor kunst en cultureel aanbod.
De locatie is monumentaal, staat in een woonwijk en is niet geschikt als poppodium-locatie.
Castellum
De huidige muziekprogrammering sluit aan bij de huidige mogelijkheden van het pand. Er zijn zowel in de grote als in de kleine zaal popconcerten mogelijk.
Een optreden van een hardcore DJ is niet mogelijk als er in de andere zaal voorstellingen zijn. Een dergelijk optreden in de kleine zaal levert ook overlast op bij de woningen aan die kant van het pand.
Om een daadwerkelijk poppodium in de kleine zaal te realiseren is een investering nodig + een jaarlijkse structurele activiteitensubsidie. Er zijn aanpassingen nodig voor het absorberen van de extra luide elektrisch versterkte muziek en aan het lucht- en klimaatsysteem.
Onderzocht moet worden of er voldoende dilatatie is tussen de kleine zaal en de aanpalende woningen. De kosten voor het later aanpassen van de dilatatie zijn moeilijk in te schatten. Buiten de aanpassingen aan de muren/plafonds e.d. moet er ook een nieuwe installatie komen.
De capaciteit van de kleine zaal is maximaal 350 staande bezoekers met gesloten deuren en 400 bij open deuren.
Onderzoek naar de ontwikkeling en behoefte
Met verschillende professionals, bands, leerkrachten, beoefenaars en organisaties en individuele betrokken inwoners zijn we in gesprek geweest. Vanuit al die verschillende gezichtsvelden en ideeën hebben wij de volgende zaken gefilterd. Hierbij wel de aantekening dat het onmogelijk is om op iedere uiting, vraag of hiaat in te gaan. Wij hebben vijf speerpunten geformuleerd die door meerdere actoren zijn benoemd.
Wij weten zeker dat deze kunstdiscipline zich in de komende jaren zal blijven ontwikkelen en dat wij flexibel om moeten gaan met de trends binnen deze kunstdiscipline. Ook op het gebied van passieve participatie (optredens voor publiek) lopen de wensen uiteen. De een heeft voldoende aan een huiskamer, de ander wil een geluidsdichte ruimte om er met 1000 mensen een dansfeest van te maken. Muziek is er in vele stijlen en genres en het publiek is net zo divers.
Wat gaan we doen?
Programmering van (pop)muziek kan beter en zichtbaarder worden als er tussen de organisaties goed wordt afgestemd/samengewerkt. De Cultuur- makelaar zal dit coördineren. Zij betrekt Khabbaz en organisaties als Castellum B.V, Flora Boskoop, Parkvilla, Serious Music om zorg te dragen voor een diverse muziekprogrammering die is afgestemd op de vraag (start september 2021).
Een grote groep liefhebbers van de meer alternatieve of rockmuziek wil een eigen locatie/podium waar deze muziek een vaste plek krijgt. Voor- beelden uit het verleden zijn Het Kasteel of Midas. Een dergelijk podium moet wel zo flexibel worden gebouwd dat er ook ingespeeld kan worden op toekomstige trends. Er is interesse vanuit externe partijen in het pand Castellum. Andere mogelijkheden zijn a) een kleinere locatie als bijvoorbeeld MAX her-ontwikkelen óf b) als nieuwe ontwikkeling betrekken bij de bouw van nieuwe sportcomplexen.
Na de vaststelling van deze visie en duidelijkheid over het pand Castellum start een projectgroep die een concreet voorstel gaat uitwerken waarin deze opties worden meegenomen. Een locatie-onderzoek, investerings- voorstel en inzicht in de benodigde opstart- en meerjarige subsidie is hier onderdeel van.
Als het gaat om popmuziek en de uitvoering daarvan blijft er ruimte voor initiatieven vanuit de inwoners en kunst- en culturele organisaties.
Voor de uitvoering van (pop)muziek is het ook belangrijk dat de bestaan- de podia up to date worden gemaakt22 Zie hoofdstuk over Vastgoed (schoon, heel, veilig en beter toegankelijk) en dat er niet alleen wordt ingezet op het ontwikkelen van één nieuw poppodium (zie punt 2). Onze inzet richt zich eerst op een in tijd en kosten gefaseerd investeringsplan voor de kleinere en grotere podia. Vervolgens wordt het plan in tijd uitgerold. Start investeringsplan september 2021. Eventuele uitvoering wordt in 2022 gestart.
Jonge makers/performers hebben behoefte aan flexibele oefen- of maakruimtes én mogelijkheden om op te treden in kleine, goed geoutilleerde zalen/centra. De trend is dat jongeren eerder individueel muziek maken dan in bands. Hiphoppers, singer-songwriters en dj’s zijn de trend en deze hebben ruimtes nodig om muziek digitaal beschikbaar te maken. Ook voor educatie en talentontwikkeling zou op dit gebied meer ruimte moeten komen. Samen met het cultuurplatform gaan wij eerst een inventarisatie maken van de beschikbare ruimtes en deze bijvoorbeeld via een reserveringssyteem boekbaar maken. Daarna volgt inzicht over gebruik en wat er mist. De investering nemen wij mee in de ontwikkeling van punt 4.
Hoofdstuk 6.
Artikel 6.6
Muziek
Onderdeel van Kunst- en cultuurvisie gemeente Alphen aan den Rijn 2021-2030