Om ruimtelijke kwaliteit te kunnen versterken moet wel helder zijn wat onder ruimtelijke kwaliteit wordt verstaan. Ruimtelijke kwaliteit wordt vaak gezien als een “containerbegrip”, een begrip dat op van alles is toe te passen en dat daarom moeilijk te definiëren of af te bakenen is. Toch snapt iedereen wat ruimtelijke kwaliteit betekent als je het toepast op de schaal van je eigen leefruimte (Dauvellier et al, 2008). De waarden die je aan je directe woonomgeving hecht, zijn ook belangrijk voor het totale landelijke gebied van Lopik. Toch zal ruimtelijke kwaliteit altijd een lastig te definiëren begrip blijven omdat het deels een subjectief begrip is. Belanghebbenden beleven bepaalde waarden en kenmerken toch naar eigen inzicht. Daarnaast is ruimtelijke kwaliteit tevens een dynamisch begrip, het kan niet alleen per gebied verschillen maar het kan ook in de tijd veranderen. Met ruimtelijke kwaliteit wordt in ieder geval een groot aantal factoren bedoeld die de kwaliteit van de leefomgeving in een gebied bepaald. In het algemeen wordt onder ruimtelijke kwaliteit verstaan: de mate waarin tegemoet wordt gekomen aan de gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van verschillende belangen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Bij alle ontwikkelingen in ons landelijk gebied spelen deze waarden een rol.
Ontwikkelingen gericht op de verbetering van ruimtelijke kwaliteit beginnen bij het beleven van de huidige ruimtelijke kwaliteit. Van daaruit komt de wens naar voren tot behoud en verbetering. Dit wordt gevat in plannen en uitgewerkt in projecten. Tot slot wordt de ruimtelijke kwaliteit gebruikt, beleefd en beheerd. Dan wordt opnieuw de vraag gesteld: is dit de ruimtelijke kwaliteit die we wensen voor de toekomst? (Dauvellier et al 2008). Ruimtelijke kwaliteit ontstaat niet vanzelf. Sterker nog: als je niet op let, verdwijnt het. Zelfs het behouden van bestaande kwaliteit vereist inspanning. Dit is in eerste plaats de verantwoordelijkheid van de eigenaar en/of gebruiker. Maar ruimtelijke kwaliteit is ook een collectief belang en de gemeente heeft de taak om dit belang te beschermen.
Kernachtig samengevat is het uitgangspunt van ons ruimtelijk beleid dat bij elke ontwikkeling vanuit de herkomstwaarde wordt gezocht naar een balans tussen belevingswaarde en gebruikswaarde om een duidelijke toekomstwaarde te kunnen realiseren. Deze waarden moeten onderdeel vormen van een integrale afweging. In de onderstaande afbeelding (afkomstig van Dauvellier Planadvies) wordt dit inzichtelijk gemaakt.
Omdat de genoemde waarden een belangrijke rol spelen in het gemeentelijk afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen worden ze hieronder verder toegelicht.
6.1.1.Herkomstwaarde
In het landelijk gebied geeft de bestaande kwaliteit richting aan de mogelijkheden en onmogelijkheden van nieuwe ontwikkelingen. In het algemeen wordt er dan ook van uit gegaan dat het bij ruimtelijke kwaliteit in eerste instantie gaat om het behouden en versterken van bestaande kwaliteiten. In de gemeente Lopik worden de bestaande kwaliteiten gevormd door het landschap, de cultuurhistorische betekenis van ruimtelijke structuren en bebouwing, de aanwezige natuurwaarden en het oorspronkelijke gebruik van ons landelijk gebied. Gezamenlijk vormen zij de herkomstwaarde van ons landelijk gebied. Nieuwe ruimtelijke kwaliteit kan worden toegevoegd wanneer er verbindingen gelegd worden tussen bestaande kwaliteiten.
6.1.2.Belevingswaarde
De belevingswaarde heeft betrekking op de mate waarin de gebruiker de omgeving en het gebruik van de omgeving als prettig of comfortabel ervaart. De relatie tussen herkomstwaarde en belevingswaarde komt vaak toch uiting in de karakteristiek van een omgeving. De belevingswaarde is een kwaliteitscriterium bij de beoordeling van een ruimte, gebouw of een omgeving. Termen die vaak terug komen bij belevingswaarde zijn identiteit en schoonheid. Bijvoorbeeld bij de vraag of een gebouw past binnen de omgeving en of een erfinrichting aansluit bij de landschappelijke karakteristiek. Vorm is ook een belangrijk criteria bij het bepalen van de belevingswaarde. Net als voor een gebouw geldt dat ons landelijk gebied als geheel er goed uit moet zien. Aan de belevingswaarde van onze omgeving worden hoge eisen gesteld (Dauvellier, 1991). Belevingswaarde is sterk individueel bepaald en toch is het mogelijk om een collectieve belevingswaarde te onderscheiden. In het algemeen zijn er namelijk ook in ons landelijk gebied kwaliteiten die door een meerderheid van de gebruikers als waardevol wordt ervaren.
6.1.3.Gebruikswaarde
In de gebruikswaarde komt tot uitdrukking in hoeverre de gebruikers de door hun gewenste activiteiten zonder problemen kunnen uitvoeren op hun percelen en in hun gebouwen. De gebruikswaarde zegt vooral iets over de waardering van de functie. Het gebruik van een functie wordt hoog gewaardeerd als omliggende functies elkaar niet belemmeren. Voor een agrariër betekent dit bijvoorbeeld dat hij zijn bouwperceel op de meest doelmatige manier kan inrichten. Doelmatigheid, functionele samenhang en structuur zijn dan ook termen die veel terug komen bij het bepalen van de gebruikswaarde. Hierbij geldt vaak een economisch belang terwijl bij belevingswaarde eerder een esthetisch belang geldt.
6.1.4 Toekomstwaarde
Toekomstwaarde kan alleen tot stand komen als er sprake is van een goede belevingswaarde en voldoende gebruikswaarde. Een plan voor de sloop van bedrijfsbebouwing kan een verbetering betekenen voor de belevingswaarde. Maar als de nieuw te realiseren bebouwing onvoldoende gebruikswaarde heeft zal de ruimtelijke ontwikkeling niet gerealiseerd worden. Daarmee is er ook geen toekomstwaarde. Tijd en ontwikkeling spelen een belangrijke rol bij toekomstwaarde. Een
gebouw of inrichting van de omgeving moet lang mee kunnen maar in de loop van de tijd ook aangepast kunnen worden. Toekomstwaarde gaat dus over kwaliteit (functionaliteit en duurzaamheid) en kwantiteit (flexibiliteit en ruimte voor ontwikkeling). De gebruikswaarde en toekomstwaarde zijn vaak gekoppeld en vertegenwoordigen de ruimtelijke dynamiek (Dauvellier, 1998). Zoals in het onderstaande afbeelding wordt weergegeven heeft elke beleidsopgave in deze visie invloed op de waarden die gezamenlijk de ruimtelijke kwaliteit van ons landelijk gebied vormen. Vanuit deze waarden zullen wij in onze visie uitgangspunten opnemen waarmee de ruimtelijke kwaliteit verbeterd kan worden.
We gebruiken noodzakelijke cookies voor je account en beveiliging. Voor anonieme gebruiksstatistieken (Google Analytics) vragen we je toestemming. Meer over cookies