Art. 6.3 Grondstoffenbeleid Uithoorn 2020 - 2025 — Fase 1: Invoering gescheiden inzameling GFT

Gemeente Uithoorn kent geen huis-aan-huis inzameling van het GFT-afval. Hiermee wordt op een fundamentele basis afgeweken van andere gemeenten in Nederland. De inzameling van het GFT-afval, gepaard met het restafval is in de afgelopen jaren slechts mondjesmaat teruggelopen, terwijl kosten voor verbranding blijven stijgen. Van het totale aanbod restafval (225 kg/inwoner) is ruim 50% GFT, hiermee kan ruim 100kg/inwoner gescheiden ingezameld worden. Introductie van deze nieuwe inzamelroute zal plaatsvinden in stappen: eerst in de laagbouw, daarna in de hoogbouw. Deze fasering is noodzakelijk omdat met name in de hoogbouw regelmatig maatwerk geleverd zal moeten worden, wat een uniforme uitrol beperkt. Gedurende de uitrol van de eerste stap, zal gezocht worden naar de juiste invulling van de maatregelen voor de hoogbouw. Deze kunnen dan aansluitend uitgerold worden. 6.3.1Inzameling GFT-afval huis-aan-huis met een 3de minicontainer in de laagbouw Door inwoners van Uithoorn en De Kwakel in staat te stellen het GFT-afval aan huis te scheiden kunnen grote stappen gezet worden ten aanzien van het milieurendement. Ook voor inwoners heeft dit voordelen. Men hoeft aanzienlijk minder vaak naar de ondergrondse container te lopen met zware zak (GFT-afval is veruit het zwaarste bestanddeel van het restafval in Uithoorn) en zal minder stankoverlast ervaren, van de zak in huis. In de praktijk blijkt de huis-aan-huis inzameling met een minicontainer voor GFT een goede methode om deze fractie gescheiden in te zamelen. Gezien het grote aantal laagbouwaansluitingen kan hier op relatief korte termijn flinke winst geboekt worden. Na introductie van de maatregel zal de gescheiden inzameling van GFT in de eerste maanden flink groeien totdat er gemiddeld 40 tot 50 kg/inwoners gescheiden ingezameld wordt. Verwacht wordt dat na een jaar, tot anderhalf jaar gestage groei een rendement van circa 60 kg/inwoner behaald wordt. Let wel dit betreft de opbrengsten van de minicontainers voor de laagbouwaansluitingen in de gemeente. Voorgesteld wordt om de gescheiden inzameling van GFT te starten in de maand september. In de wintermaanden is het aanbod van GFT laag en krijgen inwoners laagdrempelig de gelegenheid om te wennen aan het nieuwe systeem. Eventuele opstartproblemen kunnen dan snel opgepakt worden, waarmee de inzameling soepel verloopt zodra het, voor GFT drukke, voorjaar begint. Het is onwenselijk om de gescheiden inzameling van GFT in te voeren in de lente en zomer. 6.3.2Inzameling GFT-afval in de hoogbouw, met een brenglocatie Gemeente Uithoorn beschikt daarnaast over een aanzienlijk gedeelte hoogbouw waar eveneens een inzamelmiddel gerealiseerd zal moeten worden. Dit vergt echter meer tijd, aangezien hiervoor per complex gezocht zal moeten worden naar een juiste invulling en locatie voor het inzamelmiddel. Hiermee kan nog eens ruim 10 kg/inwoner GFT gescheiden worden ingezameld, waarmee in totaal ruim 70 kg/inwoners GFT meer ingezameld kan worden dan in de huidige systematiek. 6.3.3Opbrengst gescheiden GFT Invoering van een gescheiden inzameling voor GFT (zowel in laag- als hoogbouw) heeft grote gevolgen voor het milieurendement in de gemeente, hiermee wordt relatief simpel een toename van 8% (laagbouw) tot 10% (laag- en hoogbouw) van het scheidingspercentage behaald. De gemeente doet hiermee in één klap weer mee met vergelijkbare gemeenten in Nederland. Bovendien betreft de introductie van een gehele nieuwe inzamelroute een groeimodel. Dat geldt voor zowel de laag- als de hoogbouw. De inzamelcijfers zullen gestaag blijven oplopen totdat uiteindelijk aangesloten zal worden op de gemiddelde voor vergelijkbare gemeenten (circa 85 kg/inwoner, per jaar). Dit resultaat zal gedurende de tweede fase (tariefdifferentiatie) behaald worden. 6.3.4Draagvlak GFT-inzameling/ 3de minicontainer in de laagbouw De gescheiden inzameling van GFT in de laagbouw heeft ingrijpende gevolgen voor inwoners. Er komt namelijk een 3de minicontainer aan huis. Uit het participatietraject blijkt echter dat GFT-inzameling met een minicontainer, ondanks het ruimtebezwaar, als beste methode ter verbetering van het GFT scheiden wordt gezien. De invoering van een nieuw inzamelsysteem kent echter altijd weerstand. Gedurende de eerste maanden van de invoering zullen inwoners kritischer zijn en zal er weerstand ontstaan, onder andere met het oog op de gevraagde ruimte. Door goede communicatie en waar nodig meer toelichting in de vorm van een Afvalcoach kan deze weerstand verminderd worden. Uit ervaringen bij andere gemeenten blijkt de weerstand na enkele maanden snel terug te lopen. Men raakt gewend aan de nieuwe situatie en gaat de voordelen inzien (minder vaak en met minder zware zakken naar de ondergrondse container). Eventueel kan overwogen worden om inwoners de keuze tussen een kleine (140 ltr.) en grote (240 ltr.) minicontainer te bieden. Uit ervaring bij andere gemeenten blijkt dat de meeste inwoners uiteindelijk toch over zal willen schakelen naar een grote container, gezien de hoeveelheid GFT dat vrijkomt. Daarbovenop blijkt deze keuzemogelijkheid voor veel extra administratieve handelingen en onduidelijkheid bij inwoners te zorgen. 6.3.5Kosten inrichten nieuwe inzamelroute Om GFT gescheiden in te gaan zamelen, moet een nieuwe inzamelroute worden ingericht. Dat betekent dat er structureel meer kosten moeten worden gemaakt. Deze kosten worden niet geheel gedekt door de afname van de verwerkingskosten van het restafval. In de afgelopen jaren heeft de afwezigheid van de gescheiden GFT inzameling de hoogte van de afvalbeheerskosten in Uithoorn gedrukt, waarmee een lager dan gemiddeld tarief wordt geheven. Ook een goede introductie onder de inwoners van Uithoorn en De Kwakel is essentieel om weerstand te voorkomen. Afhankelijk van de gekozen fasering van de invoering van gescheiden GFT- inzameling (eerst laagbouw, later hoogbouw) kunnen deze kosten verdeeld worden over het jaar 2021, of gedeeltelijk eventueel in 2022 plaatsvinden. Inzamel- en verwerkingskosten GFT De inzameling van de aangeboden inzamelmiddelen voor GFT zal een extra kostenpost op de afvalstoffenbegroting opleveren, het wordt immers nu nog niet gedaan. Bij vergelijkbare gemeenten bedragen deze kosten circa € 16,- per huishouden (kosten voor 26 maal ledigen van de minicontainer). Recent heeft gemeente Ouder-Amstel een gescheiden inzameling voor GFT uitgerold. De kosten voor inzameling daar, liggen aanzienlijk hoger op € 27,84 per huishouden. In de scenario’s voor Uithoorn wordt met dit hoge tarief gerekend om tegenvallers te voorkomen. Rekening houdend met alle hiermee gepaard gaande ontwikkelingen en kosten (inzamel – en verwerkingskosten, toezicht, handhaving, ambtelijke ondersteuning, etc.) resulteert een gescheiden inzameling van GFT uiteindelijk in een stijging van de structurele afvalbeheerskosten van ongeveer € 30 per aansluiting. Deze stijging zal doorgevoerd moeten worden op de Afvalstoffenheffing. Ondanks dat met de invoering van de gescheiden GFT-inzameling de kosten in eerste instantie zullen stijgen zorgt dit ervoor dat de kosten in de toekomst lager gehouden kunnen worden. Onder invloed van met name de verbrandingsbelasting en de visie van het Rijk ten aanzien van de vermindering van het restafval zullen de kosten voor verwerking van restafval in de toekomst alsmaar blijven stijgen. Gezien de omvang van het GFT in het restafval en het totale restafval in Uithoorn zal dit verstrekkende gevolgen hebben voor de kosten van afvalverwerking in de toekomst. In het figuur op de volgende pagina wordt dat inzichtelijk gemaakt. Figuur 9: Inzicht in verwerkingskosten gemeente Uithoorn vanaf 2020 * Geschetst beeld gaat uit van lichte stijging van de verbrandingsbelasting richting 2022 en van het ‘’hoog tarief’’ voor de verwerking 9Dit betreft louter een inzicht in het verloop van de verwerkingskosten van restafval en GFT. De kosten voor de inzameling van beide fracties valt buiten dit overzicht. De extra inzamelkosten voor gescheiden GFT worden vooralsnog niet terugverdiend met de afname van de totale verwerkingskosten.van GFT. Investeringen Om op de juiste wijze GFT gescheiden in te kunnen zamelen zijn inzamelmiddelen nodig. De kosten voor de aanschaf en uitzet van deze middelen zijn goed in beeld wat betreft de laagbouw. Wat betreft de hoogbouw zijn deze kosten afhankelijk van een aantal afwegingen die gemaakt moeten worden. In de uitwerking van de scenario’s wordt uitgegaan van een aantal verzamellocaties, vergelijkbaar aan die voor PMD en OPK en de realisatie van een nette cocon voor minicontainers. Al met al resulteert dit in een investering van circa € 430.000,-, waarbij de investering over de inzamelmiddelen in 15 jaar wordt afgeschreven. In lijn met dit afschrijvingstermijn bedragen de kapitaallasten van deze investering jaarlijks ongeveer € 3,- per huishouden. 6.3.6Aanvullende maatregelen ten behoeve van betere GFT-scheiding: aanrechtbakjes en compostbakken Bij de invoering van de gescheiden inzameling van GFT in Uithoorn wordt een erg grote stap gezet, maar hiermee is nog lang niet al het GFT uit het restafval Ook bij gemeenten die reeds beschikken over een gescheiden inzameling van GFT bestaat vaak nog 25 tot 30% van het restafval uit GFT. Om de scheiding van GFT nog verder te verbeteren kan ook gedacht worden aan het verstrekken van keukenemmertjes. Inwoners krijgen hierbij een klein inzamelmiddel (5 of 7 liter) voor gebruik in de keuken. Met name in de hoogbouw zal het voor inwoners namelijk altijd extra moeite blijven om het GFT naar het aangewezen verzamelpunt te brengen. Die drempel kan hiermee verlaagd worden. Verder zal het in de komende jaren zo blijken dat er onbewust nog regelmatig GFT resten (en dan met name etensresten) bij het restafval verdwijnen. Een aanrechtbakje kan daarbij nu al helpen en kan op jaarbasis nog eens 5 tot 7 kg/inwoner extra GFT betekenen. De gemeente kan inwoners vrijblijvend de mogelijkheid geven om gebruik te maken van aanrechtbakjes. Ervaringen bij andere gemeenten tonen aan dat circa de helft van de inwoners hier gebruik van maakt. Aangeraden wordt om dit tegelijkertijd met de gescheiden inzameling aan huis vrijwillig aan te bieden. Hiermee kunnen inwoners maximaal gestimuleerd en gefaciliteerd worden om het GFT goed scheiden. Ook andere methoden, zoals compostbakken of wormenhotels bieden mogelijkheden om GFT uit het restafval te krijgen. Uit het participatietraject bleek al dat enkele inwoners in Uithoorn en De Kwakel hier zelfs al gebruik van maken. Hoewel deze grondstoffen dan niet ingezameld worden in de gemeentelijke inzameling, worden ze wel op een circulaire wijze hergebruikt en wordt het restafval tegelijkertijd verminderd. De gemeente kan het gebruik hiervan, in de aanschaf, ondersteunen door daar jaarlijks een vast bedrag voor op te nemen waar inwoners gebruik van kunnen maken. Uit ervaringen bij andere gemeenten blijkt dat voornamelijk erg actieve inwoners betreft en dat dit aantal relatief beperkt is. Echter geeft het een goede service richting inwoners. Aangeraden wordt om dit eveneens op vrijwillige basis beschikbaar te stellen. De kosten voor de inzet van aanrechtbakjes, naar schatting circa € 95.000,- wordt hierbij als separate investering gezien en is niet meegenomen in de scenarioberekeningen. 6.3.7Flankerende maatregelen fase 1 Communicatie en campagne(s) Uit het participatietraject met inwoners is gebleken dat er een behoefte is aan een goede, constante en complete communicatie ten aanzien van afvalinzameling en grondstoffen. Het is voor inwoners lang niet altijd duidelijk welk afval/grondstof tot welke fractie behoort en waar de inzamelpunten zich allemaal bevinden. Hiervoor is structurele communicatie noodzakelijk. Verbeterde afvalscheiding vergt een gedragsverandering bij inwoners. Gedragsverandering is heel moeilijk te realiseren. Zeker als het een wens is van de overheid. Daarom is het zeer belangrijk om inwoners te overtuigen dat gedragsverandering noodzakelijk is. Zodat een vrijwillige gedragsverandering ontstaat. Afval inzamelen en het afval scheiden heeft alles met gedrag te maken. En gedragsverandering kan alleen bereikt worden mits hier structureel aandacht aan geschonken wordt. Het is ontzettend belangrijk om het belang van verbeterde afvalscheiding duidelijk te kunnen maken aan inwoners. Door inwoners te voorzien van heldere en complete scheidingsregels en ervoor te zorgen dat het voor inwoners in één oogopslag helder is waar alle inzamelpunten zich bevinden zal de gescheiden inzameling verbeteren. Hiervoor zal ook gekeken moeten worden naar nieuwe vormen van communicatie, de huidige kanalen bereiken blijkbaar niet alle inwoners. Een Afvalkrant is hiervoor een goede eerste stap. Dit beeld kan extra gestimuleerd worden middels een communicatiecampagne. Een zinvolle start van een communicatiecampagne ten behoeve van afvalscheiding en grondstoffen kan de zogenaamde 100-100-100 proef zijn. Hierbij worden (100) vrijwilligers in de gemeente geworven die 100 dagen lang het restafval voor 100% proberen te scheiden. Vele gemeenten hebben deze proef inmiddels gedaan, zie https://www.100-100-100.nl/. De resultaten zijn indrukwekkend. Het lukt de deelnemers gemiddeld om 87% restafval beter te scheiden. Zij laten daarmee zien dat afval scheiden, zonder al te veel moeite, goed kan. Het mooie van de proef is de positieve uitstraling en de publiciteit die eromheen georganiseerd kan worden. De proef brengt het afval scheiden 100 dagen lang onder de aandacht van de gemeente, en onderdrukt de negatieve berichten die vaak opkomen bij een scherper afvalbeleid. Door het aanbieden van het concept van 100-100-100, blijft de eigen investering in geld zeer beperkt. Wel moet tijdens de uitvoering tijd gestoken worden in de communicatie, begeleiding en het beheer. Met de organisatie van de campagne neem je de wensen door voor het platform dat zij ervoor inrichten, en sluit je een servicecontract af. Figuur 10: De 100-100-100 proef is een positieve start voor een communicatiecampagne, zie www-100-100-100.nl Binnen de afdeling communicatie is naar inschatting ca. 8 uur/week capaciteit nodig voor het uitvoeren van structurele communicatie over afvalscheiding en het begeleiden van de invoering van de voorgenomen maatregelen. Binnen de huidige bezetting en mogelijkheden van de afdeling kan dit niet opgepakt worden. Hiervoor zal aanvullend budget vrijgemaakt moeten worden. Binnen de scenario berekeningen wordt om deze reden voorzien in aanvullend communicatiebudget. Op jaarbasis wordt hiervoor € 20.000,- uitgetrokken en eenmalig nog eens € 30.000,- om goed te kunnen communiceren over grote aanstaande wijzigingen in de wijze van inzamelen. Het aansluiten bij een communicatiecampagne zoals het 100-100-100 concept, of vergelijkbare campagnes, valt buiten de reguliere werkzaamheden van de afdeling communicatie en daarvoor zal extra geld of capaciteit vrijgemaakt moeten worden. Dat maakt géén onderdeel uit van de maatregelen uit dit rapport en wordt ook niet binnen het pakket van maatregelen meegefinancierd. Optimalisatie inzameling Glas De hoeveelheid gescheiden ingezameld verpakkingenglas is in 2019 teruggelopen t.o.v. 2018. In 2018 werd 20,3 kg/inwoner gescheiden ingezameld, in 2019 bedroeg dit nog 18,6 kg/inwoner een afname van 1,7 kg/inwoner. Vergelijkbare gemeenten scoren gemiddeld gezien beter met circa 21 kg/inwoner. Op basis van de sorteeranalyse blijkt er nog zo’n 6 kg/inwoner glas in het restafval terecht te komen. Dat is landelijk gezien aan de hoge kant. Uit het participatietraject bleek tevens dat er vraag is naar extra inzamelpunten en duidelijkheid over waar deze inzamelpunten staan. Binnen een beschikbaar gestelde subsidie vanuit NEDVANG is hierop in 2020 een voorschot genomen en zijn 3 ondergrondse containers voor glas in bestelling geplaatst. Deze worden op strategische locaties geplaatst, waarmee de totale beschikbare capaciteit in Uithoorn vergroot wordt. Samen met extra communicatie, waarvoor nu nog niet in voorzien is, heeft dit een positief effect op de hoeveelheid ingezameld glas. Optie: Toegangscontrole In de huidige situatie zijn de ondergrondse voorzieningen voor gf/restafval niet voorzien van toegangscontrole. Daarmee staat het voor iedereen (inwoner van Uithoorn, of niet) vrij om afval aan te bieden in de containers. Ook bedrijven kunnen op dit moment dus oneigenlijk gebruik maken van de voorzieningen. Door deze voorzieningen te voorzien van toegangscontrole door middel van passen wordt afvaltoerisme en misbruik van de voorzieningen verminderd. Met een positief effect op het aanbod van restafval. Hiermee wordt op de korte termijn al snel een kleine winst (naar schatting een paar kilo per inwoner) geboekt. Binnen een systeem van tariefdifferentiatie (fase 2) is de investering in toegangscontrole noodzakelijk voor het genereren van de juiste belasting- en betalingsgegevens. Middels dit flankerend beleid kan hierop al voorgesorteerd worden. In de uitwerking van de scenario’s wordt hier vooralsnog niet vanuit gegaan. 6.3.8Effect op scheidingspercentage en restafval Het gescheiden inzamelen van het GFT heeft een sterk effect op de hoeveelheid restafval en het scheidingspercentage. Zodra inwoners gebruik gaan maken van de geboden mogelijkheden zullen ze zien dat het restafval explosief afneemt en dat ze veel minder vaak dan nu het geval is naar de ondergrondse containers hoeven te lopen. Uitgaande van de uitrol van gescheiden inzameling in zowel de laag- als de hoogbouw worden de volgende effecten verwacht: GFT: 70 kg/inw meer GFT-afval door gescheiden inzameling OPK: 1 kg/inw meer OPK door meer communicatie Glas: 1 kg/inw meer Glas door extra inzamelpunten en meer communicatie PMD: 1 kg/inw meer PMD door extra communicatie Restafval: Circa 70 tot 75 kg/inw minder restafval De verwachting is dat de invoering van gescheiden inzameling van GFT zal leiden tot circa 75 kg/inw minder restafval, ten gunste van meer grondstoffen, zoals hierboven aangegeven. Hiermee wordt een scheidingspercentage van 66% tot 67% behaald. Een flinke verbetering ten opzichte van de 54,6% in de huidige situatie. Om deze wijze van inzameling mogelijk te maken wordt een investering van circa € 430.000,- gevraagd en nemen de structurele lasten toe met ongeveer € 30,- per huishouden per jaar.

Rechtspraak bij dit artikel