BIJLAGE 7 Welstandsnota 2016

Welstandscriteria zonnepanelen en collectoren beschermd dorpsgezicht, rijks- en gemeentelijke monumenten, beeldbepalende en karakteristieken panden

1 Inleiding

Duurzaamheid staat hoog in het vaandel op Ameland. Op het gebied van energieneutraliteit en groene energie zoals zonne-energie is al veel vooruitgang geboekt en deze dynamiek zal nu en in de toekomst aan blijven houden. Daarnaast is Ameland grotendeels afhankelijk van de toerismesector. Beleving van het eiland is hierbij van essentieel belang. De natuur, de schoonheid, de rust, de bewoners, de dorpen en cultuur van het eiland geven het eiland zijn unieke karakter en aantrekkingskracht voor toeristen en bezoekers.

Het eiland kent drie beschermde dorpsgezichten: Ballum, Nes en Hollum (zie kaarten bijlage 1) . Tevens staan er in de dorpen vele monumenten en beeldbepalende- en karakteristieke panden. De karakteristieke uitstraling, historische en culturele waarde van de dorpen heeft een grote aantrekkingskracht op bezoekers en bewoners. Een goede ruimtelijke kwaliteit is hierbij van groot belang. Om de genoemde elementen te kunnen waarborgen maar ook mee te laten draaien in toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen, is het nodig dat er bepaalde voorschriften, richtlijnen en uitgangspunten aanwezig zijn. Veelal staan deze vertaald in de structuurvisie, bestemmingsplannen, de welstandsnota en beleidsstukken. Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet zal dit vertaald gaan worden in de Omgevingsvisie, omgevingsplan, nota omgevingskwaliteit en beleidstukken.

2 Aanleiding

Op dit moment worden de geldende criteria zoals geformuleerd in de welstandsnota in sommige gevallen als te beperkend ervaren. Deze bieden weinig tot geen mogelijkheden voor het aanleggen van zonnepanelen of collectoren binnen de beschermde dorpsgezichten van Hollum, Ballum en Nes. Ditzelfde geldt voor beeldbepalende en karakteristieken panden en rijks- en gemeentelijke monumenten.

Bij het kijken naar mogelijkheden en aanvullingen op de huidige criteria wordt als uitgangspunt de balans tussen het streven naar duurzame energieopwekking enerzijds en het behoud van culturele en historische karakters en waarden anderzijds genomen. Gesteld kan worden dat energie-duurzaamheidsmaatregelen pas werkelijk toekomstbestendig zijn als deze passen binnen de historische waarden van de beschermde dorpsgezichten.

3 Doelstelling

In de welstandsnota zijn weinig tot geen specifieke criteria opgenomen. Dit schept onduidelijkheid over de mogelijkheden voor bewoners en eigenaren en het strookt niet meer met de huidige maatschappelijke ontwikkelingen. Daar tegenover staat het zo goed mogelijk behouden en in stand houden van de karakteristieke waarden van het beschermde dorpsgezichten, de rijks- en gemeentelijke monumenten en beeldbepalende objecten.

In deze bijlage worden criteria en kaders omschreven om het mogelijk te maken zonnepanelen en collectoren te plaatsen en het waarborgen en behouden van de karakteristieke waarden in de beschermde dorpsgezichten en bij of op monumentale, beeldbepalende en karakteristieke panden of objecten.

4. Huidige criteria Welstandsnota2016 gemeente Ameland

De huidige criteria zoals opgesteld in de welstandsnota 2016 gemeente Ameland, waarbij Hr staat voor strikt gehandhaafd/gerespecteerd, en Iw staat voor ruimte voor incidentele wijzigingen:

• - Zonnepanelen dragen bij aan een duurzame energievoorzieningen. De gemeente Ameland wil het gebruik van zonnepanelen dan ook stimuleren.
• - De beschermde dorpsgezichten van Ameland hebben een waardevol monumentaal, historisch en cultureel karakter. Dit karakter dient behouden te blijven.
• - Een zonnepaneel of –collector is een ondergeschikte toevoeging aan een hoofdgebouw, een aan- of uitbouw of een bijgebouw (Hr).
• - Een zonnepaneel of –collector is niet zichtbaar vanaf het openbaar gebied (Iw).
• - De plaatsing van een zonnepaneel of –collector op een aanbouw of bijgebouw heeft de voorkeur boven plaatsing op het hoofdgebouw (Iw).
• - De plaatsing van zonnepanelen of –collectoren is evenwichtig en is afgestemd op het dakvlak waarop ze worden geplaatst (Hr).
• - Op een schuin dakvlak is het zonnepaneel of – collector ondergeschikt binnen dit vlak (Hr).
• - Voorkeur om zonnepanelen uit te voeren in de vorm van dakramen ingelegd in de pannen of ingelegd in het riet conform een dakraam
• - Bij meerdere panelen/collectoren is er een regelmatige rangschikking op horizontale of verticale lijnen met een duidelijke ordening (Hr).
• - Op platte daken mag de hellingshoek maximaal 35 graden zijn en de afstand tot de dakrand moet ten minste gelijk zijn aan de hoogte van het zonnepaneel of de collector (Hr).
• - Zonnepanelen of –collectoren worden niet geplaatst op plat afgedekte dakkapellen (Hr).
• - Bij schuine daken vormt een zonnepaneel of –collector één geheel met het dak (Hr).
• - Bij plat afgedekte daken is de draagconstructie zo onopvallend mogelijk vormgegeven (Hr).
• - Een zonnepaneel of –collector en de draagconstructie zijn als één geheel vorm gegeven (Hr).
• - De installatie voor het opslaan van water of voor de opwekking van elektriciteit vindt inpandig plaats (Hr).
• - De kleur van een zonnepaneel of –collector komt overeen met het achterliggende dakvlak of is zwart, antraciet of donkergrijs (geen hoogglans) (Hr).

5. Nieuwe beoordelingscriteria en richtlijnen

Aanvullend en vervangend op de welstandscriteria genoemd in de welstandsnota 2016 gemeente Ameland volgen nu de nieuwe beoordelingscriteria en richtlijnen.

5.1 Beleidsdoelstellingen

• - Het toetsingsniveau van de ruimtelijke kwaliteit, de omgevingskwaliteit, de omgevingswaarde en welstand is hoog.
• - Het beleid is gericht op het behouden en herstellen van de cultuurhistorische karakteristieken van de ruimtelijke structuur en de bebouwing.
• - Het beleid is gericht op het respecteren van de historische kenmerken van de bestaande daken van de bebouwing.
• - De specifieke historische kenmerken van de ruimtelijke structuur vormen het uitgangspunt voor aanpassingen.
• - Het beleid met betrekking tot zonnepanelen/ -collectoren is toestaan waar dat kan en uitsluiten waar dat niet kan, mede gezien de erfgoedwaarden en de gewenste omgevingskwaliteit.

5.2 Vergunning / vergunnigsvrij

Zonnepanelen - collectoren mogen op alle panden in Nederland vergunningsvrij worden gelegd, behalve op beschermde monumenten en behalve op panden in beschermde stads- en dorpsgezichten. Er is maatwerk nodig om de duurzaamheidsopgave en de historische waarden samen te laten optrekken. Zichtbaarheid en beleving in het algemeen en vanaf het openbaargebied speelt hierbij een grote rol. Niet zichtbaar is de beste oplossing, nauwelijks zichtbaar vanuit het openbaargebied vergt over het algemeen maatwerk. Ten aanzien van monumenten wordt onder andere aansluiting gezocht bij de richtlijnen van de Rijksdienst voor Cultreel Erfgoed (RCE, zie www.cultureelerfgoed.nl).

5.3 Beoordelingscriteria en richtlijnen

Met zonnepanelen en -collectoren kan elektriciteit of warmte worden opgewekt. In het beschermde dorpsgezicht is dit alleen toegestaan als de cultuurhistorische waarde van het gebouw of van het gebied er mogelijkheden voor biedt. Deze waarde is immers de reden van de wettelijke bescherming. Voor het aanbrengen van zonnepanelen en -collectoren in het beschermd dorpsgezicht gelden de volgende beoordelingscriteria en richtlijnen. Deze zijn van toepassing op panden die niet zijn aangewezen als monument (voor monumenten wordt verwezen naar 5.4.).

5.3.1 Wat is toegestaan binnen het beschermd dorpsgezicht niet zijnde monumenten

• - Zonnepanelen of -collectoren op een dakvlak die niet zichtbaar zijn vanaf het openbaar gebied, met de volgende uitgaanspunten:

  Platte daken

  • - de panelen/-collectoren een maximale hellingshoek hebben van 20 graden;
  • - de afstand tot de dakrand groter of gelijk is aan twee maal de hoogte van het hoogste paneel/collector;
  • - bij voorkeur de kleur van de panelen/-collectoren aansluit bij de kleur van de onderliggende dakbedekking. Over het algemeen zal dit een zwarte kleur zijn.
• - Daken met een hellingshoek
  • - de hellingshoek van de panelen/-collectoren is gelijk aan de dakhelling;
  • - de historische kapconstructie gerespecteerd wordt en de onderliggende pannen niet worden verwijderd;
  • - de panelen/-collectoren in een eenduidig en regelmatig patroon worden aangebracht;
• - Zonnepanelen of -collectoren op vrijstaande frames die niet zichtbaar zijn vanaf het openbare gebied.
• - Zonnepanelen of -collectoren die een volledig geïntegreerd onderdeel zijn in het dak-ontwerp van een compleet nieuwbouwproject of woningen / -panden die gebouwd zijn na 1945. Uitgangspunten zijn:
  • - passend bij de historische waarden en het dak-landschap van het beschermd dorpsgezicht.
  • - de zonnepanelen/-collectoren op een architectonisch geïntegreerde wijze worden toegepast in het nieuwbouwplan;
  • - rekening wordt gehouden met de ter plaatse aanwezige cultuurhistorische waarden, de context van de straat en de belendende bebouwing (ensemble);
  • - rekening wordt gehouden met een passende ritmiek, positionering en kleur van de zonnepanelen of -collectoren.

5.3.2 Wat zijn eventuele mogelijkheden binnen het beschermd dorpsgezicht indien deels zichtbaar vanaf het openbaar toegankelijk gebied niet zijnde nieuwbouw

5.3.1 is leidend als beleidslijn maar er kunnen situaties zijn dat een afwijking acceptabel en te rechtvaardigen is. Dit blijft ten allen tijden maatwerk met in achtneming van de volgende uitgangpunten:

• - Het deel van de zonnepanelen / -collectoren dat zichtbaar is vanaf het openbare gebied mag ‘niet storend’ zichtbaar zijn en afbreuk doen aan de cultuurhistorische- en belevingswaarden van het pand en beschermd dorpsgezicht.
• - Zonnepanelen / -collectoren op dwarskappen (nok haaks op de straat) moeten minimaal 300 cm afstand houden van de rand van het dakvlak van de voorgevel.
• - De zonnepanelen en/of -collectoren worden binnen het bestaande dakvlak en direct boven de bestaande dakbedekking aangebracht. De hellingshoek dient gelijk te zijn aan de hellingshoek van het dakvlak.
• - Op een zwart dak wordt gekozen voor all-black panelen en/of – collectoren en op een ander kleurig dak kan gekozen voor dezelfde kleur panelen en/of -collectoren als het dak.
• - Voor plaatsing van zonnepanelen en/of -collectoren op een plat dak geldt dat ze nauwelijks zichtbaar zijn vanaf het openbaargebied met de volgende uitgangspunten:
  • - de panelen/-collectoren een maximale hellingshoek hebben van 20 graden;
  • - de afstand tot de dakrand groter of gelijk is aan twee maal de hoogte van het hoogste paneel/collector;
  • - bij voorkeur de kleur van de panelen/-collectoren aansluit bij de kleur van de onderliggende dakbedekking. Over het algemeen zal dit een zwarte kleur zijn.

5.3.3 Wat is niet toegestaan binnen het beschermd dorpsgezicht

Voordakvlakken (langskappen)

Het aanbrengen van zonnepanelen/-collectoren is niet toegestaan op een voordakvlak (kapvorm die evenwijdig aan de openbare weg staat incl. hoekpanden) zichtbaar vanaf de openbare weg en ook veelal zichtbaar vanaf het openbaar toegankelijk gebied.

5.4 Monumenten

Wat betreft monumenten is het uitgangspunt dat er geen zonnepanelen / -collectoren worden toegestaan op het voordak, zijdak of achterdak als deze zichtbaar zijn vanaf de openbare ruimte. Er kunnen beperkte mogelijkheden zijn als de panelen niet zichtbaar zijn vanaf de openbare ruimte. Dit zal per situatie beoordeeld worden door de welstandscommissie en de omgevingstafel “Zonnepanelen en collectoren beschermd dorpsgezicht, rijks- en gemeentelijke monumenten, beeldbepalende en karakteristieken panden” (maatwerk).

5.5 Hardheidsclausule

Deze toetsingscriteria voor zonnepanelen en/of -collectoren in beschermd dorpsgezicht, rijks- en gemeentelijk monumenten en beeldbepalende panden bieden het kader voor de aanvrager, de adviserende partij en het bevoegd gezag in het vergunningstraject voor zonnepanelen en/of - collectoren. Bijzondere omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat strikte toepassing van het vastgestelde beleid in een concreet geval tot onevenredige hardheid leidt. In het algemeen zal er een beroep op de hardheidsclausule kunnen worden gedaan indien:

• - Er bijzondere omstandigheden kunnen worden aangevoerd die tot medewerking in afwijking van het beleid noodzaken en er geen redelijke alternatieven bestaan om hierin te voorzien, mits dit niet leidt tot ongewenste precedentwerking.
• - Als de aanvraag weliswaar niet binnen het geldende beleid past, maar een beleidswijziging als gevolg van het verzoek denkbaar is.

5.6 Overgansrecht

Deze beleidsregels zijn nog niet van toepassing op situaties die op het moment van inwerkingtreding van dit beleid in strijd zijn met de hierin opgenomen regels. Voor deze situaties zal een gedoogbeschikking opgesteld worden waarin wordt opgenomen vanaf welk moment de beleidsregels van toepassing zijn en onder welke voorwaarden. Deze overgangstermijn wordt gekoppeld aan de levensduur van de aangebrachte zonnepanelen en of collectoren.

Bijlage 1

Kaarten beschermde dorpsgezichten Ballum, Hollum en Nes

Ballum



Hollum



Nes