Bomen en hoofdboomstructuur
De gemeente heeft ruim 11.000 bomen in eigendom en beheer. Bomen zijn binnen de groenstructuur van belang voor beeld, ecologie en functioneren van de openbare ruimte.
De bomen die het beeld op gemeenteniveau bepalen staan langs de hoofdboomstructuur, die de hoofdgroenstructuur en de wijkassen begeleidt (zie kaart). Streefbeelden en de richtlijnen voor soorten van deze structuur zijn beschreven in bij de hoofdassen en de wijkassen van de hoofdgroenstructuur (hoofdstuk 5).
Tot de hoofdboomstructuur behoren de boombeplanting langs de Ouddiemerlaan, het Amsterdam-Rijnkanaal, de Hartveldseweg-Muiderstraatweg-Weteringweg, de Diemerpolderweg en de Bergwijkdreef. Langs de Provincialeweg is de huidige boomstructuur nog onvolledig. De bomen langs de Gooiseweg zijn deels in beheer bij de gemeente Amsterdam. De bomenrijen van de hoofdboomstructuur versterken het doorgaande karakter en het belang van de routes.
Er zijn weinig boomstructuren die vanwege hun ouderdom waardevol zijn. De gemeente Diemen is relatief jong en er staan relatief weinig oude bomen. Verder zijn er in het bebouwde gedeelte van Diemen geen bomen te vinden die veel ouder zijn dan 50 jaar. Circa 90 % van het bomenbestand is jonger dan 30 jaar.
Langs het historisch lint van de Ouddiemerlaan komen de meest waardevolle bomen voor. Cultuurhistorisch waardevol is bijvoorbeeld de bomenrij van populieren langs de Ouddiemerlaan in Diemen Noord.
Daarnaast zijn er in de gemeente herdenkingsbomen geplant die voor de toekomst blijvende betekenis hebben. Een lijst met deze bomen is in bijlage 5 opgenomen.
Huidig bomenbeleid
Voor beheer- en inrichtingsvraagstukken voor bomen geldt de Bomenverordening van Diemen als basis. Hierin staat het beleid voor de juridische bescherming van bomen. Verder geeft de Bomenverordening uitgangspunten voor aanvragen voor kap van bomen, herplantplicht, schaderegeling en Iepziekte. De bomenverordening doet ook uitspraken over boombescherming bij ruimtelijke inrichting. In de gemeente zijn herdenkingsbomen aangewezen die extra bescherming genieten.
Om bomen te beschermen stelt de gemeente als eis dat een Bomen Effect Analyse (BEA) wordt opgesteld bij de herinrichtingen van woonwijken en straten waar de inspraakverordening van toepassing is en bij het vellen van houtopstanden die deel uitmaken van de hoofdgroenstructuur en hoofdbomenstructuur. Bij de vervanging van dode of beschadigde bomen is een BEA niet vereist.
In de gemeenteraad is op 21 juni 2007 een motie over monumentale bomen aangenomen. De raad vindt het belangrijk dat in elke wijk en in het buitengebied van Diemen voldoende monumentale bomen staan. Bestaande bomen kunnen duurzaam behouden worden door ze optimaal te onderhouden. Ook kunnen op daarvoor geschikte plekken bomen worden aangeplant om uit te groeien tot monumentale boom. Er is behoefte aan beleid voor behoud en bevorderen van (toekomstige) monumentale bomen. Daarnaast moet het behoud en aanplant van monumentale bomen in de nieuwe en te herziene bestemmingsplannen aan de orde komen.
Ontwikkelingen
De gemeente Diemen is gebouwd op een dik veenpakket. Ter plekke van woongebieden en bedrijventerreinen klinkt het veen door de aangebrachte zandophogingen en de ontwatering gestaag in. De inklink varieert per wijk: in Diemen Noord is het plaatselijk nog 2 tot 5 cm per jaar en sommige gebieden in Diemen Zuid zakken nog nauwelijks. Door het zakken van het maaiveld is het noodzakelijk om geregeld de bestrating en plantsoenen inclusief een deel van de bomen op te hogen. Dan wordt ook de riolering weer op de aanleghoogte gebracht. Deze werkzaamheden zijn nodig om de ontsluiting van woningen en bedrijven functioneel te houden.
Uit het voorgaande blijkt dat het moeilijk is om in de directe woonomgeving van Diemen bomen volwassen te laten worden.
Dit vraagt om een beleid voor de omlooptijd, plaatsing en soortkeuze van bomen en het aanwijzen van bomen die langere tijd mee kunnen gaan.
In de gemeente vindt regelmatig herinrichting van de openbare ruimte plaats en er zijn plannen voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit vraagt om een systematische bescherming van waardevolle boombeplantingen. Voor het bepalen van streefbeelden voor de hoofdboomstructuur en de wijkboomstructuren is het wenselijk een bomenstructuurplan op te stellen.
Twee sporen
De situatie in Diemen vraagt om een twee sporen beleid. Enerzijds moet men accepteren dat bomen in de directe woonomgeving een beperkte levensduur hebben, anderzijds is het streven om delen van het bomenbestand een langere levensduur te geven.
Het zorgen voor bomen met een langere levensduur gebeurt door het aanwijzen van toekomstbomen, beschermen en ontwikkelen monumentale bomen, zorgen voor de juiste soortkeuze en hanteren van inrichtingsprincipes die een langere levensduur mogelijk maken. Voor het tot nu toe gehanteerde beleid om bomen bij ophoging zoveel mogelijk te verplanten en te behouden is het wenselijk een keuze te maken tussen verplanten of investeren in een nieuwe boom. Bij de keuze maakt de gemeente een afweging op basis van huidige boomwaarde, verplantkosten, levensvatbaarheid en de gewenste soortkeuze in het streefbeeld. Als er gekozen wordt voor het kappen van de boom, dan dient de plantmaat voor een nieuwe boom gelijkwaardig te zijn aan de gekapte boom. Daarbij gelden twee voorwaarden: de kosten mogen niet hoger zijn dan een eventuele verplanting en de maat van de nieuwe boom in de openbare ruimte is niet groter is dan 50 cm stamomtrek op 130 cm hoogte vanaf maaiveld.
Plantplaatsen
Bij het kiezen van plantplaatsen kan er voor worden gezorgd dat de boom in omstandigheden geplant wordt, waarin hij een langere tijd vitaal kan blijven staan. Een mogelijke oplossing is bijvoorbeeld bomen op terpen of in beplantingsvakken te planten die structureel hoger zijn aangelegd waardoor bomen minder snel met verzakkingproblemen (waterstand) te doen krijgen. Of wordt ook zo veel als mogelijk voorkomen bomen in verharding te plaatsen indien het bomen van de hoofdstructuur zijn.
Voorstellen
Voor het bomenbeleid zijn er de volgende voorstellen:
BM
Beschermen en ontwikkelen van de hoofdboomstructuur. Aanvullen van de ontbrekende beplantingen volgens het gewenste streefbeeld. Investeren in goede ondergrondse en bovengrondse groeiomstandigheden van bomen in de hoofdboomstructuur.
BM
Continueren van het beleid voor kapvergunning, herplantplicht, schaderegeling en Iepziekte zoals dit in de Boomverordening 2009 van Diemen is vastgelegd.
BM
Opstellen van een bomenstructuurplan
BM
Bevorderen van de duurzaamheid van het bomenbestand door het aanwijzen van monumentale en toekomstbomen. Beschermen en ontwikkelen van beleid monumentale en toekomstbomen.
BM
Bevorderen van de duurzaamheid van het bomenbestand door soorten toe te passen die enerzijds beter tegen natte omstandigheden kunnen of bomen die bestand zijn tegen een beperkte mate van ophoging of goed verplantbaar zijn.
BM
Beschermen van waardevolle bomen bij ruimtelijke ontwikkelingen en herinrichting.
BM
Verlengen van de levensduur van bomen door bij herinrichting de kwaliteit van de groeiplaats te verbeteren en minder bomen in verharding aan te planten.
BM
Bij herinrichting van de openbare ruimte een afweging maken voor het behoud van bomen op basis van verplantbaarheid, resterende levensduur, boomwaarde en gewenst beeld. Bij de keuze ook overwegen of het niet beter is om een boom te planten die voldoende ruimte heeft en goed uit kan groeien in vergelijking met meerdere bomen.