Bij ondermijnende criminaliteit gaat het om criminelen die onze samenleving en economische structuren misbruiken voor hun activiteiten. De verwevenheid tussen de onderwereld en de bovenwereld is daarbij kenmerkend. Ondermijning is een containerbegrip en ziet op alle situaties waarbij de criminele onderwereld gebruik maakt van legale diensten en voorzieningen van de bovenwereld. Er worden bijvoorbeeld vergunningen aangevraagd, bedrijven opgericht en panden gehuurd of gekocht om daarmee criminele activiteiten uit te kunnen voeren. De uitdagingen op dit vlak zijn niet gering: landelijk is een toename te zien in het gebruik van geweld, bedreiging en intimidatie door criminele organisaties. Dit is onder meer terug te zien in het aantal liquidaties en vergismoorden, maar er is ook een verharding van de jeugdcriminaliteit (waarbij de kans bestaat dat deze zich in de toekomst ontwikkelt naar ondermijnende criminaliteit) en een toename van intimidatie van ambtenaren en bestuurders zichtbaar. Ondermijning staat daarom hoog op de agenda, waarbij middels een integrale aanpak wordt ingezet op preventie, weerbaarheid, verstoring en repressie.
Waar staan we nu?
Er gebeurt al veel in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit, maar dit kan effectiever en efficiënter.
Het verbeteren van de interne samenwerking, de informatiepositie, een betere en efficiëntere inzet van de wet Bibob en het versterken van de gemeentelijke weerbaarheid zullen ervoor zorgen dat er (nog) betere resultaten worden behaald en (nog) meer ambities worden waargemaakt.
Hoofddoelstelling 2023-2026
Met een gedeelde visie en een heldere koers op ondermijning, integraal en met wendbare teams efficiënt samenwerken om ondermijnende criminaliteit effectiever aan te pakken en daarmee te zorgen voor een veilig klimaat in de gemeenten.
Wat gaan we de komende jaren doen?
Zaanstad
De gemeente Zaanstad zal blijvend inzet plegen op de verschijningsvormen van ondermijnende criminaliteit die in Zaanstad voorkomen, zoals drugsproblematiek, fraude (vastgoed-, zorg- en uitkeringsfraude en ook witwasconstructies) en mensenhandel (seksuele-, criminele- en arbeidsuitbuiting). Hiervoor wordt aansluiting gezocht bij de ketenpartners. Deze thema’s zijn echter niet in beton gegoten. Kenmerk van criminelen is namelijk dat zij in staat zijn om flexibel mee te bewegen met veranderende omstandigheden. Bij de aanpak tegen ondermijnende criminaliteit is het dan ook zaak ervoor te waken dat er geen al te starre houding wordt aangenomen en er altijd een mate van flexibiliteit blijft bestaan om tot resultaten te komen. Daarnaast zullen er keuzes gemaakt moeten worden, niet alles kan worden opgepakt. Zo heeft de politie haar focus op drugscriminaliteit en de achterliggende netwerken.
Andere aandachtsgebieden de komende jaren zijn illegaal gokken, criminele ontmoetingsplaatsen in de horeca, malafide garagebedrijven en andere branches. Verder is er aandacht voor kwetsbare gebieden die gevoelig zijn voor ondermijning. Dit zijn onder meer wijken als Poelenburg, Peldersveld en het (grotere) gebied Zaandam Oost. Deze wijken kennen achterstanden in de taal, werkloosheid en armoede wat mensen kwetsbaar maakt om als dader of slachtoffer betrokken te raken met ondermijnende criminaliteit, zoals (kleinschalige) drugscriminaliteit en het inzetten van kwetsbare jongeren voor criminele activiteiten. Andere kwetsbare gebieden zijn bijvoorbeeld bedrijventerreinen, buitengebieden en het Noordzeekanaalgebied (NZKG). De Nederlandse infrastructuur wordt misbruikt door criminelen om bijvoorbeeld cocaïne in en door te voeren, wat het NZKG een kwetsbaar gebied maakt. Samen met de regionale partners is een werkgroep gevormd en wordt door de gemeente meegedacht over een integrale aanpak in het NZKG. Tijdens dit proces zal duidelijk worden welke acties er volgen.
Verder wordt ingezet op het:
versterken van de interne en externe samenwerking door een beter inzicht in de lokale ondermijningsproblematiek en een goede afstemming over het beoogde resultaat van de samenwerking;
versterken van de informatiepositie door het registreren, delen, bundelen en analyseren van de informatie die in de gemeentelijke organisatie en bij de (veiligheids)partners aanwezig is;
ontwikkelen van een (fenomeen) aanpak en het opwerpen van barrières om misbruik van de gelegenheidsstructuren tegen te gaan en de (machts)positie van de facilitators af te breken;
vergroten van interne en externe bewustwording, door middel van bewustwordings- en voorlichtingssessies voor bestuurders, ambtenaren, inwoners en ondernemers.
Integraal interventieteam
Een onderdeel van het Uitvoeringsplan Veiligheid voor de wijken Poelenburg en Peldersveld is de inzet van een integraal interventieteam. Dit team bestaat uit verschillende overheidsorganisaties (waaronder de gemeente Zaanstad) die vanuit een integrale en een gedeelde verantwoordelijkheid werken en zich daarbij richten op het verstoren van criminele netwerken en verdienmodellen. In het bijzonder wordt gefocust op de netwerken van criminele fenomenen die zich bezighouden met drugshandel, witwassen, mensenhandel en fraude (in relatie tot gemeentelijke voorzieningen). Dit doet het team in samenhang en afstemming met de aanpak van de veiligheids- en leefbaarheidsissues, het team wijkgerichte overlast en in afstemming met de aanpak van ondermijning vanuit de reguliere organisaties. De komende jaren zullen de werkzaamheden van het team zich uitbreiden naar Zaandam Oost. Dit gebied maakt onderdeel uit van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.
Wormerland
De gemeente Wormerland blijft participeren in regionale samenwerkingsverbanden om een integraal front te vormen bij de aanpak van de diverse verschijningsvormen van ondermijning, zowel in de dorpskernen als op het platteland.
Wormerland kenmerkt zich door uitgestrekte gebieden. Dit brengt uitdagingen met zich mee. Daarom wordt er deelgenomen aan het programma Weerbaar Veilig Buitengebied. Hierbij is aandacht voor de publiek-private samenwerking om signalen van criminaliteit in het buitengebied te herkennen en aan te pakken. Voorlichting is hierin tevens van belang, zodat inwoners en werkenden in het buitengebied weten op welke signalen ze kunnen letten, hoe ze zaken kunnen melden, maar ook hoe ze weerbaar kunnen zijn tegen criminelen. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om controles bij bedrijfsgebouwen uit te voeren, of om controles uit te voeren op basis van ontvangen signalen.
Er zal repressief uitvoering gegeven worden aan casuïstiek die gericht is op mensenhandel. Daarnaast zal uitvoering gegeven worden aan het vastgestelde programma omtrent bestuurlijk toezicht op prostitutie. Verder wordt op casusniveau samengewerkt met relevante partners, met name in RIEC-verband.
Diverse aanbevelingen uit de weerbaarheidsscan van de ambtelijke organisatie zullen opgepakt worden.
Daarnaast zal de focus de komende jaren liggen op diverse verschijningsvormen van ondermijnende criminaliteit. Hierbij valt te denken aan drugshandel, drugsproductielocaties, vastgoedfraude en witwasconstructies.
Om deze verschijningsvormen van ondermijning aan te pakken, is ook toereikend en actueel beleid nodig. Een onderdeel hiervan is het evalueren en updaten van het 13b beleid en het evalueren en updaten van de beleidslijn Bibob. Dit zal de gemeente Wormerland dan ook oppakken ten behoeve van de weerbaarheid in het beleid en om mee te bewegen met criminele verschijningsvormen en veranderende wet- en regelgeving. Daar waar nodig zal gebruik gemaakt worden van het instrumentarium in de geactualiseerde APV.
Oostzaan
Oostzaan wil op basis van prioriteiten in samenwerking met betrokken partijen de aanpak tegen ondermijning continueren en verder uitbreiden, om binnen de bestaande bevoegdheden en samenwerkingen ondermijning verder te bestrijden. Hiervoor wordt de focus op verschillende verschijningsvormen van ondermijnende criminaliteit behouden, waarbij aandacht uitgaat naar zowel een preventieve als een repressieve inzet. Lopende aanpakken zoals RIEC-casuïstiek, programma Weerbaar Veilig Buitengebied en de gebiedsgerichte controles worden de komende jaren gecontinueerd.
In het programma Weerbaar Veilig Buitengebied is aandacht voor de publiek-private samenwerking om signalen van criminaliteit in het buitengebied te herkennen en aan te pakken. Voorlichting hierin is tevens van belang zodat inwoners en werkenden in het buitengebied weten op welke signalen ze kunnen letten, hoe ze dit kunnen melden maar ook hoe ze weerbaar kunnen zijn tegen criminelen. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om preventieve controles bij bedrijfsgebouwen uit te voeren, of om controles uit te voeren op basis van signalen.
De focus zal de komende jaren liggen op het gezamenlijk met ketenpartners werken aan de aanpak van ondermijning. De samenwerking met betrokken organisaties in de aanpak van ondermijning zal dan ook gecontinueerd worden. Hier ligt de aandacht op diverse verschijningsvormen zoals drugscriminaliteit, vastgoedfraude, witwasconstructies en mensenhandel. In regionaal verband zal tevens aandacht zijn voor het evalueren en aanpassen van diverse beleidsstukken aangaande ondermijning. Dit is een ontwikkeling waaraan Oostzaan van plan is deel te nemen. Een onderdeel hiervan is het evalueren en updaten van het 13b beleid en het evalueren en updaten van de beleidslijn Bibob. Zo beweegt Oostzaan mee met de regio en wordt ingezet op de weerbaarheid in het beleid om in te spelen op criminele verschijningsvormen en veranderende wet- en regelgeving.
“Ondermijnende criminaliteit kenmerkt zich door het flexibele karakter om op basis van ontwikkelingen andere, meer aantrekkelijke mogelijkheden te ontplooien. Om deze reden is het dan ook van belang om flexibel te kunnen meebewegen met de verschillende verschijningsvormen van ondermijning.“
Hoofdstuk 6.
Artikel 6.1.
Ondermijning
Onderdeel van Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 Zaanstad – Wormerland – Oostzaan