De hiervoor beschreven kosten en de beschreven uitgangspunten, leiden tot het volgende uitgavenpatroon voor de gemeente Heeze-Leende in de periode 2023 t/m 2082:
Figuur 13 - Verwacht uitgavenpatroon gemeente Heeze-Leende, 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2023.
In Heeze-Leende wordt al geruime tijd volgens de BBV mogelijkheden gespaard, om hiermee de te activeren bedragen zo ver mogelijk terug te dringen. Uitgangspunt hierin is zorgen voor voldoende spaarbedragen om het ontstaan van nieuwe rioleringsboekwaarde te voorkomen. Het boekwaardeverloop (zie figuur 14) beperkt zich dan tot het afbouwen van de huidige boekwaarde, ontstaan uit investeringen uit het verleden.
Figuur 14 - Verwacht boekwaardenverloop gemeente Heeze-Leende, 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2023.
Het uitgavenpatroon in Figuur 13, in combinatie met het boekwaardeverloop uit Figuur 14, leidt tot het lastenpatroon zoals weergegeven in Figuur 15. Hierin zijn ook de benodigde totale inkomsten weergegeven. Uitgangspunt hierbij is dat er geen constante – beleidsmatige – stijging van de rioolheffing is, maar dat er slechts periodiek een tariefsverandering plaatsvindt, waarbij de investeringen voor de eerstvolgende 10 jaar volledig gedekt kunnen worden uit de spaarvoorziening. In tussentijdse herzieningen van het kostendekkingsplan / PSW kan dit beeld steeds veranderen, met name als gevolg van gewijzigde investeringsprioriteiten en optredende kostenstijgingen.
Figuur 15 - Verwacht lasten en baten verloop gemeente Heeze-Leende, 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2023.
De benodigde inkomsten uit de rioolheffing zijn in onderstaande grafiek vertaald naar de verwachte benodigde rioolheffing. Hierbij gaat het om het tarief voor woningen met een waterverbruik tot 100 m3 per jaar.
Figuur 16 - Verwacht verloop rioolheffing (tarief bij waterverbruik tot 100 m3 per jaar) gemeente Heeze-Leende, 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2023.
Ter bevordering van lastenegalisatie worden verschillen tussen totale baten en lasten verwerkt in een tariefs-egalisatievoorziening. Om minder investeringen te hoeven activeren en daarmee de minder rente- en afschrijvingslasten te hebben we een spaarvoorziening. Het verwachte saldoverloop van deze voorzieningen zijn weergegeven in Figuur 17.
Figuur 17 - Verwacht verloop egalisatievoorziening en spaarvoorziening gemeente Heeze-Leende, 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2023.
Alternatieve scenario’s
In de hiervoor beschreven resultaten is de beleidsmatige tariefsverandering beperkt tot 1x per 10 jaar, om zo alle investeringen met spaarbedragen te kunnen afdekken. Dit leidt tot een tariefstijging van 18,1% in 2024 (tot €298,23), nog jaarlijks te vermeerderen met een index op basis van optredende inflatie.
Voordeel: Door de grotere tariefsverandering ontstaat een stabielere heffing en robuuste financiële dekking. Binnen de 10-jaars perioden kunnen lastenverschuivingen goed gebufferd worden.
Nadeel: Het tarief stijgt op korte termijn relatief snel.
Als alternatief is er gekeken naar de volgende twee scenario’s:
• Alleen vervangen, niet verbeteren > Onvoldoende klimaatadaptief
Circa 2/3 van het huidige areaal bestaat uit gemengde riolering. Wanneer we dit systeem bij vervangingen in dezelfde staat terugbrengen, in plaats van het om te bouwen naar gescheiden riolering, kan het verwachte jaarlijkse investeringsbudget voor vrijvervalriolering met 20% omlaag (van €1,2 naar €1,0 miljoen per jaar).
Voordeel: Een structureel lagere heffing ten opzichte van het basisscenario (circa €30,- ofwel 10%)
Nadeel: Ambities ten aanzien van klimaatadaptatie worden niet behaald; overlast vervuild hemelwater neemt toe. Dit leidt tot extra (calamiteiten-)kosten.
•Klimaatadaptief met nieuwe kapitaallasten
Als het tarief niet ineens, maar in kleine stappen beleidsmatig verhoogd wordt, is de tariefontwikkeling op korte termijn (0-10 jaar) gunstiger. Echter, de spaarbedragen kunnen dan onvoldoende meestijgen en dat leidt tot nieuwe boekwaarden en kapitaallasten. Bij stijgende rentes levert dat in de toekomst extra nadelen op.
Voordeel: Op korte termijn een lagere heffing ten opzichte van het basisscenario (eerste 8 jaar);
Nadeel: Op langere termijn een hogere heffing, versterkt door toegenomen boekwaarden met een langjarige toename van het ‘renterisico’ in het tarief tot gevolg
Deze scenario’s zijn in Figuur 18 en Figuur 19 samengevat in een vergelijkend verloop van de benodigde rioolheffing en restschuld. Hierin is ook het effect verkend van een hogere rente (5%, in plaats van 1,1%) op de boekwaarde.
Figuur 18 - Alternatieve scenario's rioolheffing gemeente Heeze-Leende, 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2023.
Figuur 19 - Alternatieve scenario's boekwaardeverloop gemeente Heeze-Leende, 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2023
De verschillen in heffingsverloop, als gevolg van het minder snel sparen, dempen uit op langere termijn. Dat komt door het relatief gunstige financiële vertrekpunt van de gemeente Heeze-Leende: ook bij minder snel sparen wordt er nog altijd veel nieuwe kapitaallasten voorkomen. Wel verdubbelt gaandeweg de boekwaarde, waardoor toekomstige renteveranderingen sneller voor onvermijdelijke nadelen zullen zorgen. Dit is te zien in de stippellijnen.
Alles activeren?
Wanneer de spaarmethode volledig zou worden losgelaten, kan het huidige jaarlijkse spaarbedrag (€730.000 in 2023, verhoogd naar €1,2 miljoen per jaar in de planperiode) komen te vervallen. Alle investeringen worden dan voortaan volledig geactiveerd. Dit leidt op korte termijn weliswaar tot een lagere heffing, maar op langere termijn tot een restschuld die 40 maal hoger ligt dan nu.
Deze restschuld van €40 miljoen levert een zeer sterke – en structurele - rente-afhankelijkheid op. Zelfs met de huidige lage rentepercentages (1,1%) krijgen de totale jaarlijkse kapitaallasten uiteindelijk al weer een omvang vergelijkbaar met het weggevallen spaarbedrag.
Bij hogere rentepercentages neemt dit structurele nadeel – voor toekomstige generaties – steeds verder toe. Ter illustratie: bij 5% rente zou de rioolheffing uiteindelijk verdubbelen tot €500,- (excl. indexaties), waarbij deze vanaf 2048 al structureel hoger zou zijn dan de beide hier gepresenteerde, klimaatadaptieve spaarvarianten.
Hoofdstuk 6 › Paragraaf 6.2
Artikel 6.2.2
Kostendekkingsplan
Onderdeel van Plan Stedelijk Water 2023-2027