Op beeldende kunstwerken is het auteursrecht van toepassing. Dit betekent dat het kunstwerk, ook na verkoop, in principe zo moeten blijven zoals het is opgeleverd. Tot zeventig jaar na de dood van de kunstenaar, is een kunstwerk zijn geestelijk eigendom en blijft het auteursrecht van toepassing. De kunstenaar heeft namelijk persoonlijkheidsrechten op grond van de Auteurswet. Na het overlijden van een kunstenaar, moet de erfgenaam (of erfgenamen) betrokken worden bij wijzigingen omtrent het kunstwerk. Wanneer er meerdere kunstenaars aan een kunstwerk hebben gewerkt, moet elk van hen toestemming geven voor bijvoorbeeld het aanpassen of verplaatsen van dat kunstwerk. Het is wel mogelijk dat de kunstenaar (of kunstenaars) zijn auteursrecht volledig of gedeeltelijk schriftelijk overdraagt aan de koper, maar let op: “De maker van een werk heeft, zelfs nadat hij zijn auteursrecht heeft overgedragen: het recht zich te verzetten tegen elke misvorming, verminking of andere aantasting van het werk, welke nadeel zou kunnen toebrengen aan de eer of de naam van de maker of aan zijn waarde in deze hoedanigheid” (Artikel 25 lid 1 sub d Auteurswet). De gemeente kan dus door de kunstenaar aansprakelijk worden gesteld voor de slechte staat van een kunstwerk en de daardoor ontstane reputatieschade, zelfs wanneer de gemeente de eigenaar is van het kunstwerk. En wanneer de gemeente een kunstwerk wilt verwijderen om zo reputatieschade en herstelkosten te voorkomen, is dit zonder toestemming van de kunstenaar niet mogelijk.
Binnen gemeente Vijfheerenlanden moeten wijzigingen van een kunstwerk lopen via team WWRD. Wanneer de gemeente een gekocht kunstwerk weer wilt verkopen, moet het rekening houden met het volgrecht. Dat wil zeggen dat de kunstenaar recht heeft op een klein percentage van de verkoopprijs, wanneer het kunstwerk via de professionele kunsthandel wordt doorverkocht. Het was nog geen standaard procedure dat er afspraken gemaakt worden tussen gemeente Vijfheerenlanden en kustenaars over de kunstwerken. Om onduidelijkheden en conflicten te voorkomen, is het echter wel belangrijk dat dit gebeurt. Daarom moet bij de aanschaf van een kunstwerk een koopcontract worden getekend, waarin zaken staan met betrekking tot recht, eigendom, onderhoud, prijs, locatie en garantie (zie ook Bijlage I). Bij voorkeur levert de gemeente dit contract aan en het contract moet in ieder geval door collega’s van Juridische zaken worden gecontroleerd. Het contract is echter wel maatwerk en kan per kunstwerk variëren.
Naast het auteursrecht is ook het omgevingsrecht van toepassing op kunstwerken in de openbare ruimte. In veel gevallen is er een omgevingsvergunning nodig voor het plaatsen van een kunstwerk. De gemeente dient voor elk kunstwerk na te gaan of er een vergunning nodig is. Zo ja, dan moet er een principeverzoek worden ingediend door de gemeente of (indien van toepassing) door de initiatiefnemer.
Hoofdstuk 2.
Artikel 2.1
Wetgeving
Onderdeel van Beleids- en beheerplan kunstwerken in de openbare ruimte - periode 2021 - 2024