Tot 30 juni 2023 is kostenverhaal (nu: grondexploitatie) geregeld in afdeling 6.4 Wro onder de ‘Grondexploitatiewet’. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (en de Aanvullingswet Grondeigendom), wordt dit vanaf 1 juli 2023 de nieuwe basis voor kostenverhaal.
De Omgevingswet biedt ruimte voor de ontwikkeling van activiteiten in de fysieke leefomgeving.
De regeling verplicht bestuursorganen om de door het bestuursorgaan gemaakte kosten voor publieke voorzieningen naar evenredigheid te verhalen op de initiatiefnemers die profijt hebben van de publieke voorzieningen. Aan die verplichting kan worden voldaan via de privaatrechtelijke weg (anterieure overeenkomst) en via de publiekrechtelijke weg (exploitatiebijdrage).
Onder de Omgevingswet wordt geen onderscheid meer gemaakt tussen binnenplanse en gebiedsoverstijgende kosten (bovenwijkse voorzieningen, ruimtelijke ontwikkelingen en bovenplanse verevening). Alle onderdelen en bijdragen van het kostenverhaal worden bepaald op basis van de PPT-criteria (Profijt, Proportionaliteit, Toerekenbaarheid), zoals dat ook onder de huidige wet- en regelgeving geldt:
Profijt: De locatie moet nut ondervinden van de te treffen werken, voorziening of maatregel.
Proportionaliteit: Als meerdere locaties profijt hebben van een voorziening worden de kosten naar rato verdeeld. Naarmate een locatie meer profijt heeft, draagt deze meer bij in de kosten.
Toerekenbaarheid: Er bestaat een causaal verband tussen de ruimtelijke ontwikkeling en realisatie van de bovenwijkse voorziening (kosten zouden niet gemaakt zijn zonder de nieuwe ontwikkeling, of de kosten worden mede gemaakt ten behoeve van de ontwikkeling).
De Omgevingswet gaat uit van twee kostenverhaalsmethoden: met en zonder tijdvak. Deze zijn ook benoemd in de nota grondbeleid.
‘Kostenverhaal met tijdvak’ is gelijkwaardig aan de huidige grondexploitatie onder de Wro. Er dienen kostenverhaalsgebieden (huidig: exploitatiegebieden) te worden aangewezen waarvoor de kosten worden gemaakt. Per kostenverhaalsgebied moet worden bepaald welke kostensoorten waarvan het gebied (ten dele) profijt heeft, naar evenredigheid naar dat kostenverhaalsgebied worden toegerekend.
‘Kostenverhaal zonder tijdvak’ is met name bedoeld voor organische gebiedsontwikkelingen. Als voor een kostenverhaalsgebied in het omgevingsplan geen tijdvak wordt vastgesteld voor uitvoering van de werken, werkzaamheden/maatregelen en activiteiten, dan geldt voor het kostenverhaal een afwijkende regeling.
In dat geval vermeldt het omgevingsplan alleen het maximale kostenverhaal (kostenplafond) en de activiteiten voor het gebied.
Hoofdstuk 2
Artikel 2.1
Kostenverhaal onder de Omgevingswet
Onderdeel van Nota kostenverhaal 2023 gemeente Land van Cuijk