De weerstandscapaciteit heeft een specifieke functie ten behoeve van de continuïteit. Landelijk gelden geen vaste (financiële) normen voor de gemeente. Een uitzondering wordt gevormd voor gemeenten die een beroep op artikel 12 van de financiële verhoudingswet doen (aanvullende uitkering uit het gemeentefonds).
Sinds maart 2008 geldt wel een gemeenschappelijk toezichtkader voor alle Nederlandse gemeenten. Enerzijds vanwege de grotere verantwoordelijkheid voor de gemeentebesturen en anderzijds wegens het afnemende toezicht van de hogere overheden (provincie) zijn in de nieuwe toezichtkaders geen normen opgenomen voor de algemene reserve.
De belangrijkste reden dat er geen voorgeschreven norm voor de weerstandscapaciteit is omdat iedere gemeenten andere risico’s kent. Uitgangspunt is dat de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit het best kan worden bepaald door in de documenten van de P&C cycli een gekwantificeerd risicoprofiel op te nemen, hiervoor wordt een risicomatrix opgesteld. Van de risico’s wordt een inschatting gemaakt van de waarschijnlijkheid dat een risico zich voordoet en wat de mogelijke schade omvang kan zijn. Hiervoor worden 2 vragen gesteld:
Wat is de financiële impact?
Wat is de kans dat de gebeurtenis zich voordoet?
Om de kans te bepalen wordt een score gebruikt, deze is:
Zeer gering: 5%
Gering 25%
Waarschijnlijk 50%
Hoog 75%
De financiële impact vermenigvuldigd met de kans geeft het risicobedrag aan. Alleen als dit ≥ € 25.000 (ongeveer 0,05% van de totale begroting) nemen we dit op in de risicomatrix.
Indien een gebeurtenis zich zeker voordoet, is het geen risico meer. Dan wordt dit in de Programmabegroting / Programmarekening opgenomen. Dit omdat we realistisch begroten of, bij de Programmarekening, de voorschriften verplichten tot vorming van voorzieningen. Het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit betreft dus maatwerk.
Beleidsuitgangspunten voor risico analyse 2023
De in de Nota reserves en voorziening 2019 geformuleerde uitgangspunten zijn toereikend en er bestaat dan ook geen behoefte hierin aanpassingen te doen. Onderstaand zijn de beleidsuitgangspunten uit de nota 2019 ongewijzigd opgenomen:
In de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing”, als onderdeel van de Programmabegroting en Programmarekening, wordt de weerstandscapaciteit getoetst op toereikendheid.
Bij de P&C documenten vindt een doorkijk plaats op basis van een geactualiseerde risico-inventarisatie en worden voorstellen tot verbetering gedaan.
Van onderkende risico’s wordt de financiële impact bepaald.
Van onderkende risico’s wordt de kans bepaald dat de gebeurtenis zich voordoet. Dit door een score te geven van zeer gering, gering, waarschijnlijk of hoog.
Risico ≥ € 25.000 nemen we op in de risicomatrix.
Indien een gebeurtenis zich zeker voordoet wordt dit financieel opgenomen in de P&C documenten.
De weerstandscapaciteit bestaat uit de Algemene reserve, de Algemene reserve risico’s grondexploitaties en de post onvoorzien.
De norm voor de ratio weerstandscapaciteit wordt vastgesteld op minimaal 1,4.
Indien de beschikbare weerstandscapaciteit niet toereikend is om de risico’s op te vangen (ratio <1,4) worden voorstellen gedaan om de weerstandscapaciteit aan te vullen tot het benodigde niveau.
Via de periodieke P&C documenten wordt de raad geïnformeerd over ontwikkelingen in het risicoprofiel in relatie tot de omvang van de weerstandscapaciteit van de gemeente Bergeijk en over de voortgang in de uitvoering van beheersmaatregelen.
De risico’s worden benoemd in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. Het gaat daarbij om risico’s uit de reguliere bedrijfsvoering, de risico’s op projecten en de grondexploitatie.
Relatie weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit
De benodigde weerstandscapaciteit is het risicobedrag dat bepaald wordt op basis van een inventarisatie en financiële vertaling van risico’s. De weerstandscapaciteit wordt daarbij gevormd door de algemene reserves, de bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit, de ruimte in de Programmabegroting en de post onvoorzien. In de gemeente Bergeijk wordt de weerstandscapaciteit enkel gevormd door de algemene reserve, de algemene reserve risico’s grondexploitaties en de post onvoorzien.
De gemeente Bergeijk heeft bewust de keuze gemaakt om uitsluitend de twee hiervoor genoemde algemene reserves, naast de post onvoorzien, te gebruiken voor de berekening van de weerstandscapaciteit omdat dit een eenduidig en reëel inzicht geeft. De algemene reserves bestaat uit de algemene reserve, de algemene reserve risico’s grondexploitaties en de algemene reserve behoedzaamheid grondtransacties.
Het niet inzetten van de bestemmingsreserves en de onbenutte belastingcapaciteit bij de bepaling van de weerstandscapaciteit heeft redenen. Het streven is erop gericht de doelen te realiseren waarvoor een bestemmingsreserve is gevormd en deze niet laten afhangen van zich plots voordoende onvoorziene uitgaven. De belangrijkste inkomstenbronnen die betrokken worden bij de onbenutte belastingcapaciteit zijn de afvalstoffenheffing, de rioolheffing en de OZB. De afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn beide 100% kostendekkend. Opbrengststijgingen van OZB zijn landelijk gemaximeerd. Er is voor gekozen de burgers niet direct te confronteren met de financiële tegenvallers van zich plotseling voordoende onvoorziene uitgaven door belastingverhogingen.
Verder wordt het weerstandsvermogen bepaald door de aanwezige weerstandscapaciteit (werkelijk aanwezige buffer) te delen door de benodigde weerstandscapaciteit (op basis van risico inventarisatie). Dit wordt aangeduid als de ratio van het weerstandsvermogen. De hoogte van deze ratio is een beleidskeuze van de raad. Indien deze ratio 1,4 of hoger is dan wordt de financiële positie als ruim voldoende beschouwd.
Ratio weerstandscapaciteit
In de nota reserve en voorzieningen 2019 is besloten om de benodigde weerstandscapaciteit op 1,4 te stellen. Hiermee wordt de financiële positie beoordeeld op ruim voldoende.
Uitkomst risicoanalyse
Uit de risicoanalyse voor de gemeente Bergeijk in de Programmabegroting 2023 blijkt een risico van ca € 1,4 miljoen. De beschikbare weerstandscapaciteit is ca € 10,8 miljoen. Daarmee komt de weerstandscapaciteitsratio op 7,86. Dit is uitstekend.
Bij de Programmabegroting en Programmarekening wordt de risicoanalyse geactualiseerd.
Hoofdstuk 3.
Artikel 3.6
Bepalen hoogte weerstandscapaciteit
Onderdeel van Nota reserves en voorzieningen 2023 gemeente Bergeijk