Risicomanagement bestaat uit vier stappen:
1. Identificeren van risico’s:
Het proces begint met het in kaart brengen van de risico’s die de gemeente loopt.
Voor een eenduidige identificatie van risico’s dient er inzicht te zijn in de strategische risicogebieden, de soorten risico’s die wij onderkennen en welke schaalindeling voor risico’s wij willen hanteren.
Als strategische risicogebieden gelden alle programma’s en paragrafen uit de programmabegroting. Naast deze programmatische risicogebieden worden nadrukkelijk ook risico’s onderkend die wij integraal relateren aan de grote projecten en thema’s (die dwars door meerdere programma’s of paragrafen heen kunnen lopen). Daarmee betreft ons risicomanagement de gehele begroting en daarmee ons gehele gemeentelijk handelen.
2. Analyseren en beoordelen en vervolgens kwantificeren van financiële risico’s:
Dit gebeurt door middel van het aangeven wat het negatieve gevolg van het risico is én wat de kans (%) is dat het risico daadwerkelijk zal optreden. Het negatief gevolg kan zijn een gevolg in geld of anderzijds.
3. Beheersen:
De derde stap is het in beeld brengen van de mogelijke beheersmaatregelen en vervolgens de gekozen beheersmaatregelen uitvoeren. Beheersmaatregelen zien op: vermijden, beheersen, overdragen (bijvoorbeeld verzekeren) en accepteren (financiële dekking organiseren via voorziening, weerstandsvermogen).
4. Rapporteren, monitoren en evalueren:
De laatste stap van de cyclus bestaat uit communiceren over de aard en omvang van risico’s, de beheersmaatregelen en deze monitoren en evalueren. Dit vormt onderdeel van de P&C cyclus:
Begroting & jaarrekening
In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting en in de jaarstukken informeert het college de raad over het weerstandsvermogen en de kengetallen. In deze paragraaf wordt het volgende gerapporteerd:
het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;
de risico’s met de grootste financiële gevolgen;
de belangrijkste wijzigingen in de risico’s worden toegelicht. Bijvoorbeeld nieuwe risico’s met een fors financieel gevolg of risico’s waarvan het financiële gevolg substantieel gestegen of gedaald is;
de benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit;
de ontwikkeling van het weerstandsvermogen over de afgelopen jaren.
de vijf financiële kengetallen (conform artikel 11 lid 2 BBV, zie ook paragraaf 3.3 weerstandsvermogen) , inclusief een toelichting. Hierbij wordt ook een vergelijking in de tijd gemaakt (conform BBV);
een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de financiële kengetallen in relatie tot de financiële positie.
Tussentijds / Een continu proces
Risicomanagement is niet alleen een proces dat twee keer per jaar plaatsvindt bij begroting en jaarrekening om de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing te vullen, maar is een doorlopend proces binnen de gemeente. Zo is risicomanagement ook onderdeel van projectmanagement en bij elk besluit dat de gemeenteraad neemt, kunnen risico’s spelen. Hierbij gaat het niet alleen om besluitvorming bij (grote) projecten, maar ook bijvoorbeeld bij de invoering van nieuw beleid of andere besluiten die worden genomen door de gemeenteraad. Het is van belang om bij elk besluit dat wordt genomen af te wegen welke risico’s er zijn en of het verantwoord is het besluit op deze manier te nemen. Daarnaast is het belangrijk om van tevoren bewust keuzes te maken over de wijze van risicobeheersing. In raadsvoorstellen worden onder het kopje ‘kanttekeningen’ en / of waar nodig in de financiële paragraaf de (financiële) risico’s toegelicht en, indien van toepassing, de gevolgen ervan voor het weerstandsvermogen of de financiële kengetallen.
Impulsen voor de doorontwikkeling van het risicomanagement vanuit Bouwen aan Vertrouwen en de nota Grondbeleid
Bouwen aan vertrouwen
Het implementatieplan ‘Bouwen aan vertrouwen’ is erop gericht om de komende jaren de basis op orde te brengen om zo een volgende stap te kunnen zetten naar opgavegericht werken. Aan de basis van dit plan liggen het coalitieakkoord en de uitkomsten van de taskforce Bouwen en wonen. Afgesproken is om de raad te informeren over de voortgang in het op orde brengen van de basis door middel van de P&C-cyclus. Het plan kent vier programmalijnen waaronder de programmalijn Bedrijfsvoering. Onderdeel hiervan is de doorontwikkeling van de controlfunctie om beter te kunnen sturen op het realiseren van (bestuurlijke) doelstellingen door risico’s goed te beheersen en onzekerheden in beeld te hebben. In relatie hiermee en vanuit de vastgestelde nota grondbeleid 2023 (zie hieronder), is afgesproken om het risicomanagement door te ontwikkelen en hiervoor een plan van aanpak op te stellen. Zie bijlage 1 voor de uitvoeringslijnen als basis voor het op te stellen plan van aanpak doorontwikkeling risicomanagement.
Nota grondbeleid 2023
In de nota grondbeleid 2023 is aangegeven dat de keuze voor het voeren van situationeel grondbeleid kan leiden tot een toename van de risico’s. Dit houdt in dat de gemeente per situatie beoordeelt welke vorm van grondbeleid het meest geschikt is; actief grondbeleid, faciliterend grondbeleid of een tussenvorm. Hiervoor vindt een aanscherping van de uitvoering en opvolging van de risicoanalyse plaats (zie uitvoeringslijnen hiervan in bijlage 1: risicoanalyse grote projecten).
Hoofdstuk 4
Artikel 4.1
Het proces van risicomanagement
Onderdeel van Uitvoeringskader risicomanagement gemeente Soest 2023