Als het gaat om de praktijktoepassing van kostenverhaal en financiële bijdragen is het van belang om in te gaan op het onderscheid tussen actieve grondpolitiek en faciliterende grondpolitiek. De gemeente Oisterwijk heeft een situationeel grondbeleid. Dat betekent dat in sommige concrete gevallen de gemeente een actieve grondpolitiek voert en in andere concrete gevallen een faciliterende grondpolitiek. De keus tussen die beide hangt af van de manier waarop de gemeente regie wil (kunnen) uitoefenen over de betreffende gebiedsontwikkeling. In het kader hierna is het huidige situationele grondbeleid als volgt verwoord:
De rol die de gemeente aan kan nemen bestaat uit een regiegedeelte en een productiegedeelte.
De regierollen hebben betrekking op het sturen op het tot stand komen van een ontwikkeling, ongeacht wie de productierol van die grondontwikkeling op zich neemt. We maken voor de gemeente onderscheid tussen een actieve regierol en een reactieve regierol
De gemeente heeft een actieve regierol op locaties waar ze graag ziet dat er een ontwikkeling tot stand komt. De gemeente gaat daarvoor actief aan de slag om, samen met betrokkenen, te bezien wat er nodig is om tot een ontwikkeling te komen. De gemeente is dus in ieder geval (mede-)kartrekker van ontwikkelingen op deze locaties.
Een reactieve regierol neemt de gemeente in op locaties waar de gemeente geen prioriteit geeft aan nieuwe ontwikkelingen. De noodzaak van de ontwikkeling is op deze locaties voor de gemeente niet zo hoog.. indien zich incidenteel situaties voordoen waardoor plots een ontwikkeling mogelijk is, dan bekijkt de gemeente de mogelijkheden. De gemeente is echter niet bij voorbaat kartrekker om tot nieuwe ontwikkelingen te komen.
Actieve grondpolitiek
De keus voor een actieve grondpolitiek op een bepaalde ontwikkellocatie betekent dat de gemeente streeft naar verwerving van alle gronden.
In gevallen van actieve grondpolitiek verhaalt de gemeente haar kosten via gemeentelijke gronduitgifte. Dat kan overigens voor zover de gemeente erin slaagt alle gronden te verwerven. Voor zover de gemeente daar niet in slaagt en zij te maken heeft met private partijen die met succes een beroep op zelfrealisatie zouden kunnen doen, streeft de gemeente naar anterieure overeenkomsten. Als het sluiten van zulke overeenkomsten niet slaagt voor alle uitgeefbare gronden en het kostenverhaal daardoor niet (volledig) via anterieure overeenkomsten wordt verzekerd, wordt een publiekrechtelijke basis voor het kostenverhaal vastgelegd bij het nemen van planologische besluit. De kosten, dus ook de plankosten, zijn in dat geheel dan evenredig toegerekend over de eigenaren in het te ontwikkelen gebied.
Faciliterende grondpolitiek
De keus voor een faciliterende grondpolitiek op een bepaalde ontwikkellocatie2Een locatie wordt ontwikkellocatie genoemd als de ontwikkeling reeds lopend of aanstaande is, maar ook als deze alleen nog maar wordt beoogd en voorbereidingen niet of nauwelijks zijn gestart. Het kan dus ook gaan om locaties waarvan de gemeente de wens heeft deze ooit tot ontwikkeling te (laten) brengen. betekent dat de gemeente niet streeft naar verwerving van de gronden en de ontwikkeling overlaat aan private partijen.
In gevallen van faciliterende grondpolitiek probeert de gemeente in de regel de kosten te verhalen op de private partijen door anterieure overeenkomsten aan te gaan. Als geen overeenstemming wordt bereikt met alle private partijen geldt ook hier dat een publiekrechtelijke basis voor het kostenverhaal wordt vastgelegd bij het nemen van planologische besluit.
Praktijk bij de gemeente Oisterwijk
De gemeente Oisterwijk heeft op meerdere (potentiële) ontwikkellocaties grond in eigendom. Daarnaast hebben private partijen gronden in eigendom. De situatie kan voorkomen dat zowel gemeente als private partijen gronden in eigendom hebben op dezelfde ontwikkellocatie. Een situatie die betrekkelijk veel voorkomt is dat een private partij voor haar eigendom de gemeente verzoekt om planologisch mee te werken aan een bouwontwikkeling, hierna een initiatief genoemd.
De gemeente verhaalt kosten en streeft naar het verkrijgen van financiële bijdragen in die situaties waarin de gemeente niet alle gronden in eigendom heeft of waarin de gemeente niet alle gronden heeft kunnen verwerven vóórdat het planologisch besluit wordt genomen om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken op een bepaalde locatie.
Bij het formuleren van de beleidskeuzes rond het kostenverhaal wordt rekening gehouden met situaties waarin het gaat om een initiatief van één private partij én situaties waarin meerdere private partijen eigendom hebben op een ontwikkellocatie. In beide situaties spelen steeds de plankosten (de ambtelijke kosten) een rol. Als de gemeente de aanpassingen van de openbare ruimte op zich neemt, speelt het verhalen van die kosten ook een rol. En ook kan er sprake van zijn dat de betreffende locatie meeprofiteert van openbare voorzieningen met een bovenwijks karakter. Die worden dan eveneens toegerekend. Hetzelfde geldt voor zaken waarvoor de gemeente financiële bijdragen kan verkrijgen. In de navolgende paragrafen wordt bij al deze componenten stilgestaan om de gemeentelijke beleidskeuzes te formuleren en te onderbouwen. Dit wordt gedaan in samenhang met procesmatige kanten van gebiedsontwikkeling.
Hoofdstuk 2.
Artikel 2.4
Praktijk bij de gemeente Oisterwij
Onderdeel van Nota kostenverhaal en financiële bijdragen gemeente Oisterwijk 2023