Horeca is een dynamische sector: trends en ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Afgelopen jaren zagen we bijvoorbeeld een opkomst van pret-horeca (combinaties met sport of games), toenemende aandacht voor interieur (gestimuleerd door social media) en de introductie van technologie en digitalisering (versneld door corona). Daarnaast bevindt veel horeca zich in winkelgebieden, die op dit moment ook aan verandering onderhevig zijn. De gemeente wil horecaondernemers faciliteren hier snel en makkelijk op in te kunnen spelen. Dat doen we door regels en vergunningen over horeca zo flexibel mogelijk in te richten.
Omgevingsrecht
Het voorliggend omgevingsprogramma vormt de basis voor het Omgevingsplan. Hierin worden juridisch bindende regels vastgelegd over welk type horeca zich in welke delen van de stad mag vestigen. De gemeente kiest hierbij voor een sturing op hoofdlijnen, met de volgende uitgangspunten.
We blijven insteken op een gebiedsgericht beleid, aangezien we hier positieve ervaringen mee hebben. De basis is dat horecazaken zich concentreren in City, Jutphaas/Vreeswijk en in de buurt- en wijkwinkelcentra (zie paragraaf 3.6). Hierbij geldt een flexibele insteek: binnen de aangewezen (delen van) straten zijn meerdere (commerciële) functies toegestaan. Daartoe behoort ook horeca in de categorie die passend is bij het karakter van het gebied. We sturen dus niet op het niveau van afzonderlijke panden.
Horecazaken buiten de concentratiegebieden vormen een uitzondering. Hier is en blijft alleen de functie horeca toegestaan. Deze locaties zijn niet geschikt om te gebruiken voor bijvoorbeeld detailhandel of dienstverlening.
We sturen op welk type horeca waar in de stad gewenst is. Dat doen we met behulp van een indeling in categorieën (“staat van horeca-activiteiten”). We actualiseren de huidige indeling en breiden deze uit met twee extra categorieën. En met maximale tijdvensters voor openstelling (zie toelichting hieronder).
We sturen niet op de totale hoeveelheid horeca binnen de stad en/of deelgebied. Het ruimtelijk ordeningsrecht mag volgens jurisprudentie niet worden gebruikt om in te grijpen in concurrentieverhoudingen. Door de flexibele aanpak en de stand van de economie zal de hoeveelheid horeca tot een bepaalde hoogte altijd variëren. Het is niet wenselijk aanvragen van nieuwe ondernemers afhankelijk te maken van een momentopname.
Binnen horecaconcentratiegebieden kunnen aanvullende randvoorwaarden gelden wanneer zich nieuwe horecazaken vestigen. Denk bijvoorbeeld aan onderzoek naar parkeeroplossingen wanneer de parkeerdruk in de directe omgeving hoog is. Of extra aandacht voor veiligheid wanneer een zaak tot diep in de nacht open blijft.
Voor unieke locaties en/of horecaconcepten kan het college besluiten gemotiveerd af te wijken van de geldende planologische kaders.
Horeca-categorieën
Een duidelijke categorisering biedt de gemeente de mogelijkheid om gebiedsgericht te sturen op de vestiging en ontwikkeling van bepaalde type horeca. De bestaande indeling is op hoofdlijnen nog bruikbaar. Deze gaat uit van drie categorieën: dag-, avond- en nachthoreca. We voegen extra categorieën toe voor “perifere horeca” en “verblijfshoreca”. Deze hebben specifieke kenmerken hebben en passen niet goed in de huidige indeling. Verder willen we onduidelijkheid over openings- en sluitingstijden voorkomen. Daarom zijn per categorie maximale tijdvensters opgenomen. Andere gemeenten hebben hier positieve ervaringen mee. In onderstaande tabel is een samenvatting te vinden van de nieuwe indeling. Een gedetailleerde beschrijving is te vinden in bijlage B.
Naam
Voorbeelden
Tijdvensters
1
Lichte horeca (daghoreca)
Lunchrooms, koffiezaken, snackbars
06.00 – 23.00 uur
afhaal/bezorging tot 01.00 uur
2
Middelzware horeca (avondhoreca)
Restaurants, eetcafés, grandcafés, congres-/zalencentra
07.00 – 00.00 uur
vrijdag/zaterdag tot 01.00 uur
3
Zware horeca (nachthoreca)
Kroegen, feestcafés, dansclubs
12.00 – 01.00 uur
vrijdag/zaterdag tot 04.00 uur
4
Perifere horeca
(Fastfood)restaurants met drive-thru functie, verzorgingsplaatsen
06.00 – 01.00 uur
afhaal/bezorging onbeperkt
6
Verblijfshoreca
Hotels, pensions
onbeperkt
bar/restaurant tot 00.00
vrijdag/zaterdag tot 01.00 u
Horeca-exploitatievergunning
De horeca-exploitatievergunning kent in onze gemeente een flexibele insteek. Deze geeft het algemene recht om een horecazaak te mogen exploiteren, zonder specifieke beschrijving van het concept. Ondernemers zijn vrij hierbinnen aanpassingen door te voeren. Hier houden we aan vast. Bij wijziging van personeel of overname van de zaak moet de vergunning wel altijd worden geactualiseerd.
De horeca-exploitatievergunning bevat voorschriften voor het borgen van de openbare orde en veiligheid, zowel in horecazaken zelf als in de directe omgeving. Die hebben betrekking op sluitingstijden en personeel. Ze kunnen ook gericht zijn op de inzet van beveiliging. De horeca-exploitatievergunning reguleert verder het gebruik van terrassen, inclusief afmetingen. in het Beleid exploitatievergunning horeca en openbare inrichtingen8https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR624452 zijn hierover algemene voorschriften opgenomen. Bijvoorbeeld een definitie van “terrasmeubilair” en dat een terras het hele jaar door gebruikt mag worden. Aanvullend geldt het volgende.
De begrenzing van terrassen wordt in overleg tussen gemeente en ondernemer bepaald. En vastgelegd op een tekening, die wordt toegevoegd aan de vergunning. Dat is een kwestie van maatwerk. We nemen hiervoor in dit omgevingsprogramma geen ruimtelijke beperkingen of maximale zones op.
Bij twijfel over hoe een nieuw terras in de praktijk gaat functioneren werken we met een proefperiode. Dit onderdeel wordt dan in eerste instantie vergund voor bepaalde tijd.
Paracommercie
Bij verenigingen of stichtingen is regelmatig horeca aanwezig. Denk aan sportclubs, buurthuizen, musea of godsdienstige instellingen. Aangezien deze horeca wordt geëxploiteerd door een niet-commerciële instelling, noemen we het paracommercie. De Alcoholwet kent hiervoor een apart type vergunning, met specifieke voorwaarden. Paracommercie mag bijvoorbeeld alleen zwakalcoholhoudende drank schenken en heeft een uiterlijke sluitingstijd van 01.00 u. Verder is het toegestaan te werken met barvrijwilligers, waarvoor minder strenge opleidingseisen dan bij reguliere horeca. Ook kan er sprake zijn van subsidies en/of een gunstig belastingregime.
Paracommercie is bedoeld ter ondersteuning aan de hoofdfunctie. Denk aan een sportteam wat na de wedstrijd nog iets drinkt en na praat. De gemeente wil niet dat paracommercie gebruikt wordt als zelfstandige horecavoorziening of als zalenverhuur. De betreffende locaties waren hier planologisch nooit voor bedoeld. Daarnaast kunnen deze activiteiten overlast opleveren voor de omgeving of oneerlijke concurrentie vormen voor reguliere horeca. Aan paracommercie verbinden we daarom de volgende voorwaarden.
Mengvormen
Afgelopen jaren waren in centrumgebieden steeds vaker vernieuwende concepten te zien, die horeca combineren met detailhandel, dienstverlening en/of leisure functies. Deze mengvormen staan ook bekend als “blurring”, ofwel branchevervaging. Voorbeelden hiervan zijn een lunchcafé in een boekhandel of een restaurant wat ook streekproducten verkoopt. Dergelijke zaken bieden door hun unieke concept of beleving een interessante meerwaarde voor bezoekers.
De gemeente staat positief tegenover mengvormen. Het omgevingsrecht vormt hierbij geen beletsel. We houden in de winkelcentra en oude kernen vast aan een gebiedsgerichte aanpak. Dat betekent dat zowel detailhandel, horeca als dienstverlening zijn toegestaan (zelfstandig of in combinatie). Het is aan ondernemers hier een passende invulling en verdeling aan te geven. Ze zijn daarbij gebonden aan dezelfde regelgeving als zelfstandige horecazaken. Dat betekent bijvoorbeeld dat een horeca-exploitatievergunning noodzakelijk kan zijn.
Voor mengvormen waarbij ook alcohol geschonken of verkocht wordt onderschrijft de gemeente de lijn van de Alcoholwet, ter bescherming van de volksgezondheid. Dit betekent onder meer dat een fysieke scheiding verplicht is tussen het horecadeel en het deel met detailhandel of dienstverlening. Op die manier worden bezoekers niet onnodig met alcohol geconfronteerd. Personeel moet daarnaast in bezit zijn van een Verklaring Sociale Hygiëne.
Afhaal en bezorging
Horeca die zich (ook) richt op de afhaal en bezorging van maaltijden is niet meer weg te denken. In Nieuwegein zijn er rond de 75 aanbieders. Afgelopen jaren is de diversiteit in keukens sterk toegenomen. En is het accent verschoven van zelf afhalen naar bezorging tot aan de voordeur. De opkomst van centrale bezorgdiensten (zoals Thuisbezorgd en Uber Eats) en de coronaperiode speelden hierin een belangrijke rol.
Afhaal en bezorging is voor sommige zaken een nevenactiviteit, ondergeschikt aan de restaurantfunctie. Andere ondernemers focussen zich volledig op (afhaal en) bezorging. Deze zaken worden planologisch beschouwd als “detailhandel”. Afhaal en bezorging voorziet in de behoefte van de klant die even geen tijd of zin heeft om zelf te koken. Door de aan- en afrijbewegingen en uitstraling kan er ook sprake zijn van negatieve impact op de leefomgeving. Daarnaast is de sociale meerwaarde van zaken waar niet of nauwelijks ter plaatse wordt gegeten beperkt. De gemeente gaat scherper sturen op de activiteit “afhaal en bezorging” en hanteert daarbij de volgende uitgangspunten.
Het afhalen en bezorgen van maaltijden blijft voor horeca toegestaan als nevenactiviteit.
Zaken die zich (vrijwel) uitsluitend beperken tot afhaal en bezorging kunnen zich alleen vestigen op locaties waar planologisch “detailhandel” is toegestaan.
Vanuit het oogpunt van leefbaarheid beperken we mogelijkheden voor afhaal en bezorging binnen het beschermd dorpsgezicht van Jutphaas en Vreeswijk en binnen het voetgangersgebied van City (zie uitwerking in paragraaf 3.6).
Zaken die alleen maaltijden bezorgen horen thuis op bedrijventerreinen. Hun activiteiten zijn vergelijkbaar met bijvoorbeeld die van een cateraar.
We willen dat er uiterlijk in 2030 geen gebruik meer wordt gemaakt van fossiele brandstoffen voor het bezorgen van maaltijden (zie ook paragraaf 3.2).
Hoofdstuk 3.
Artikel 3.4
Flexibiliteit in een dynamische omgeving
Onderdeel van Omgevingsprogramma Horeca Nieuwegein 2023