Op grond van de Archiefwet 1995 zijn overheidsorganisaties verplicht archiefbescheiden in goede, geordende en toegankelijke staat te beheren. Hierbinnen valt ook de vernietigingsplicht. Op grond van artikel 5 lid 1 sub e van het Archiefbesluit kunnen archiefbescheiden die voor vernietiging in aanmerking komen, hiervan worden uitgezonderd. Dit artikel vormt onder meer de basis voor het uitzonderen van vernietiging van archiefbescheiden die betrekking hebben op een hotspot. Als de hotspotmonitor wordt toepast (met de daarbij behorende criteria) fungeert deze als aanvullend instrument op de geldende selectielijst. De hotspotmonitor kan niet door de minister van OCenW worden vastgesteld, maar alleen door de betrokken zorgdrager, waarna zij deze vervolgens publiceert.
De hotspotmonitor resulteert in een selectie van blijvend te bewaren archiefbescheiden van de overheid en eventueel van particuliere archiefvormers. Er is dus sprake van:
Het uitzonderen van vernietiging van als zodanig aangemerkte archiefbescheiden van de overheid op basis van artikel 5 lid 1 sub e van het archiefbesluit; en/of
Het acquireren van particuliere archieven of archiefbescheiden daaruit voor zover deze informatie bevatten over hotspots, die niet in de betreffende overheidsarchieven aanwezig zijn.