De gemeente is bevoegd tot het terugvorderen van een perceel welke door een inwoner of derde zonder recht hierop in gebruik is genomen, tenzij de bezitter/gebruiker met succes een beroep kan doen op (verkrijgende / bevrijdende) verjaring. De gemeente kan voorkomen dat zij grond verliest door verjaring, door het stuiten van een lopende verjaring. Het stuiten van een lopende verjaring gebeurt door een daad van rechtsvervolging, een schriftelijke aanmaning of erkenning door de schuldenaar. Indien de bezitter de stuiting van de verjaring betwist, dan dient binnen 6 maanden na de stuiting een rechtsvervolging te worden ingezet.
Er zijn twee vormen van verjaring:
Verkrijgende verjaring (artikel 3:99 BW)
Er is sprake van verkrijgende verjaring indien men eigenaar wordt van een zaak door die zaak voor een bepaalde tijd in bezit te nemen. Om succesvol een beroep te doen op verkrijgende verjaring moet:
er sprake zijn van bezit;
de bezitter moet ‘te goeder trouw’ zijn;
het bezit minimaal tien jaar onafgebroken door de bezitter (of zijn rechtsvoorgangers) zijn uitgeoefend.
Bij verkrijgende verjaring geldt dat er een onderzoeksplicht rust op degene die aanspraak maakt op verkrijgende verjaring. Indien het beroep van een verkrijger te goeder trouw gebaseerd is op onbekendheid met feiten in de kadastrale registers, is beroep op verjaring ongegrond aangezien de kadastrale registers openbaar en voor iedereen toegankelijk zijn. Wanneer een beroep op verkrijgende verjaring gegrond is, dan verleent de gemeente medewerking aan het inschrijven van een akte van verjaring in de openbare registers van het kadaster.
Bevrijdende verjaring (artikel 3:105 BW)
Er is sprake van bevrijdende verjaring indien men eigenaar wordt van een zaak door die zaak voor een bepaalde tijd in bezit te nemen. Om succesvol een beroep te doen op bevrijdende verjaring moet:
er sprake zijn van bezit;
de bezitter kan zowel ‘te goeder als te kwader trouw’ zijn;
de verjaringstermijn van twintig jaar zijn voltooid.
Een gebruiker van gemeentegrond die aanspraak maakt op bevrijdende verjaring, moet zelf een verzoek indienen en bewijs aanleveren bij de gemeente. Er dient sprake te zijn van overtuigend bewijs van de feiten en omstandigheden wil het beroep slagen. Wanneer een beroep op bevrijdende verjaring gegrond is, dan verleent de gemeente medewerking aan het inschrijven van een akte van verjaring in de openbare registers van het kadaster.
Het is een belangrijke wettelijke taak voor de gemeente om te voorkomen dat gemeentelijk eigendommen door verjaring verloren gaan. Handhaving vindt plaats op grond van privaatrecht.