Riool is, uit oogpunt van volksgezondheid en leefbaarheid, vanaf het begin een gemeentelijke aangelegenheid geweest. In eerste instantie zuiverden gemeenten ook het afvalwater, maar in de jaren zestig hebben de waterschappen de zuiveringen overgenomen. De gemeentelijke zorgplicht voor inzameling en transport van huishoudelijk afvalwater staat in de Wet milieubeheer. Door de invoering van deze wet moest de gemeente sinds 1993 over een actueel gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschikken. De kosten van het riool konden we uit een retributie dekken (doelbelasting), het rioolrecht.
In 2008 zijn de gemeentelijke watertaken door de invoering van de Waterwet verbreed met zorgplichten voor hemelwater en grondwater. Gemeenten vervingen het GRP door het verbrede gemeentelijke rioleringsplan (vGRP). Zoals vastgelegd in de Gemeentewet verving de rioolheffing het rioolrecht. De Omgevingswet (artikel 3.14) verving in 2024 de zorgplichten door de gemeentelijke watertaken:
De inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater (stedelijk afvalwater), en de zuivering van huishoudelijk afvalwater.
De doelmatige inzameling van afvloeiend hemelwater en het transport en de verwerking daarvan, voor zover de eigenaar het afvloeiend hemelwater redelijkerwijs niet óf in de bodem óf naar een oppervlaktewaterlichaam kan brengen.
Het treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand in het openbare gebied zoveel mogelijk te beperken of te voorkomen.
Hoofdstuk 1. › Paragraaf 1.1.
Artikel 1.1.1.
De gemeentelijke watertaken
Onderdeel van Gemeentelijk Watertaken Programma 2025-2028