Het analyseren van het verleden gebeurt vaak door het bestuderen van geschreven bronnen. Deze zijn niet voor alle tijdperken beschikbaar, omdat er eenvoudigweg nog niet werd geschreven, of omdat die bronnen in de loop der tijd verloren zijn gegaan door bijvoorbeeld brand of wateroverlast. Vooral in deze gevallen is men voor bestudering van de geschiedenis aangewezen op de materiële restanten en sporen die de mensen in het verleden in de bodem hebben achter gelaten: het bodemarchief. De bestudering van dit bodemarchief heet archeologie en helpt de mensen nu en in de toekomst te begrijpen wat hun herkomst en de geschiedenis van hun woonomgeving is.
Eerder uitgevoerd archeologisch onderzoek binnen het grondgebied van Walcheren toont aan dat de gemeenten Middelburg, Veere en Vlissingen zijn bedeeld met een rijk en gevarieerd bodemarchief, net als elders in Europa. Vooral tijdens de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog en de bouwwerkzaamheden tijdens de latere economische opbloei is in veel landen een heel groot deel van het archeologisch bodemarchief ongezien verdwenen. Deze negatieve ontwikkeling resulteerde in januari 1992 in het Verdrag van Valletta (vaker het Verdrag van Malta genoemd). Dit is een overeenkomst tussen de Europese lidstaten over de bescherming van het archeologische erfgoed. De ondertekening van dit verdrag heeft het doel te zorgen dat de rest van ons bodemarchief niet in zijn geheel ongezien verloren gaat.
In lijn met het verdrag van Malta en geïnspireerd door het inzicht archeologie een plaats te geven in ruimtelijke ontwikkelingen is in 2007 door vaststelling van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (WAMZ) een wijziging op onder meer de Monumentenwet 1988 van kracht geworden. Volgens deze wetswijziging komt de verantwoordelijkheid voor het beheer van het archeologisch bodemarchief te liggen bij de gemeente. Uitgangspunten overgenomen uit het verdrag van Malta zijn het veroorzakerprincipe en het zogenaamde behoud in situ.
De Monumentenwet 1988 is inmiddels opgesplitst. Een deel van de archeologische wetsartikels zijn in 2016 overgaan in de nieuwe Erfgoedwet. Het betreft onder andere de wetsartikels die gaan over certificering van de het opgravingsproces (voorheen opgravingsvergunning), over deponering en over eigendom. In 2024 zijn de overige wetsartikels van de Monumentenwet 1988 overgegaan in (of meegegaan met) de nieuwe Omgevingswet. Deze artikels gaan over het regelen van de archeologie binnen het ruimtelijke ontwikkelingsproces.
Vooruitlopend op het van kracht worden van de WAMZ in 2007 hebben de Walcherse gemeenten hun verantwoordelijkheid al in 2004/2005 op zich genomen. Dit heeft geresulteerd in de vaststelling door de gemeenteraden van Middelburg, Veere en Vlissingen van een Walchers archeologiebeleid in de Nota archeologische monumentenzorg Walcheren 2006 en de oprichting van de Walcherse Archeologische Dienst (WAD) in 2006. Het Walchers archeologiebeleid werd eind van 2008 geëvalueerd, bijgesteld en in begin 2009 vastgesteld. De nota ia geactualiseerd in de Nota archeologische monumentenzorg Walcheren 2016-2022. Het beleid werkt naar ieders tevredenheid, maar is omreden van enkele veranderingen weer aan een actualisatie toe.. In de voorliggende Nota archeologische monumentenzorg Walcheren 2024 is daarom het bestaande beleid nauwelijks veranderd. Naast actualisering van de kaarten gaat het slechts om vier veranderingen die hierboven zijn beschreven.
Ons archeologiebeleid blijkt bovendien door haar insteek en opzet prima te passen binnen de nieuwe Omgevingswet. Aanpassingen voor de nieuwe wetgeving blijken alleen op zeer beperkte mate noodzakelijk. Zo moet het volgens een amendement op de Omgevingswet bij de archeologische verwachtingszones op onze verwachtings- en waardenkaart en onze beleidsadvieskaart om een aantoonbare verwachting gaan. Een onderbouwing van de verwachting is op pagina 7-8 toegevoegd aan de beschrijving van de verwachtingszones.
Hoofdstuk 1.
Artikel 1.2
Wettelijk en beleidsmatig kader
Onderdeel van Nota Archeologische monumentenzorg Walcheren 2024 - 2034