Toezicht is belangrijk om zicht te houden op de naleving van wet- en regelgeving en waar nodig (handhavend) te kunnen optreden. Daarnaast draagt toezicht bij aan het zicht houden en krijgen op ontwikkelingen of patronen en kan op basis daarvan worden afgewogen of van strategie moet worden veranderd, of dat bepaalde ontwikkelingen of patronen een signaal kunnen zijn voor andere afdelingen om in actie te komen of om het beleid bij te stellen.
Als er overtredingen zijn, wordt er opgetreden. Bij de afweging hoe op te optreden wordt niet alleen naar de ernst van de overtreding, maar ook naar het motief van de overtreding gekeken. Niet- of onvoldoende naleven kan een bewuste keuze zijn van degene die wordt gecontroleerd. Maar het kan ook een gevolg zijn van het onvoldoende kennen van de regels. Het uitvoeren van een controle is een gelegenheid om waar nodig aanvullende voorlichting te geven. Daar staat tegenover dat als de overtreding een groot risico voor bijvoorbeeld (brand)veiligheid of gezondheid inhoudt of er al schade aan een monument is aangericht, in lijn met de LHSO wordt opgetreden (zie handhavingsstrategie 6.4).
De uitvoering van het toezicht vindt op verschillende manieren plaats: programmatisch, tijdens en volgend op het bouw- of sloopproces, thematisch/projectmatig, naar aanleiding van meldingen, handhavingsverzoeken of klachten of als vervolg op een eerdere controle of handhavingsbesluit. Sommige controles worden altijd onaangekondigd uitgevoerd, zoals na het stilleggen van bouw- of sloopwerkzaamheden, bij (vermoeden van) strijdig gebruik of bij ondermijnende criminele activiteiten9In zo’n geval zal een controle in de regel samen met de politie worden uitgevoerd. (drugspand, mensenhandel, etc.).
De prioriteiten in het toezicht zijn bepaald op basis van een risicoanalyse en de gemeentelijke opgaven. Ze worden jaarlijks in het uitvoeringsprogramma nader gespecificeerd of bijgesteld op basis van nieuwe inzichten, ontwikkelingen (beleid, wetgeving, samenleving) of ervaringen uit het toezicht in het jaar ervoor.
In bijlage 3 is het werkproces van de toezichtstrategie verder uitgeschreven.