Bij het opstellen van deze visie is voortgebouwd op aanbevelingen uit het beleidskader “Wijksteunpunten en dorpshuizen: Een verreikende verrijking” (2016). Belangrijke elementen hieruit zijn:
Het creëren van een vraaggericht aanbod;
Bijzondere aandacht voor kwetsbare doelgroepen die moeite hebben hun behoeften kenbaar te maken;
Toekomstbestendigheid;
Versterken van de sociale samenhang binnen de dorpskernen.
Deze uitgangspunten zijn verwerkt in de volgende vijf pijlers die richtinggevend zijn voor de doorontwikkeling van de ontmoetingscentra.
Pijler 1: Preventie & Samenwerking
Ontmoetingscentra spelen een cruciale rol in het bevorderen van preventie en vroeg signalering, waarbij zij als laagdrempelige en toegankelijke plekken fungeren voor inwoners van Opmeer. De ontmoetingscentra zijn niet enkel fysieke ontmoetingsplekken, maar ook strategische locaties waar preventie en zorg elkaar ontmoeten.
Ontmoetingscentra bieden een informele setting waar inwoners zonder verplichtingen of drempels in contact kunnen komen met zorgprofessionals, maatschappelijke werkers en andere betrokkenen.
Laagdrempelige toegang maakt het makkelijker voor inwoners om vragen te stellen, zorgen te uiten en eventueel doorverwezen te worden naar hulp of begeleiding. Door nauwe samenwerking met zorginstanties kan er in een vroeg stadium opgetreden worden bij opkomende problemen zoals eenzaamheid, psychische klachten, of andere zorgbehoeften. Het belang van vroeg-signalering is groot, omdat het de effectiviteit van de zorg vergroot en het risico op zwaardere zorgtrajecten verkleint. Hierbij is het belangrijk dat deze samenwerking laagdrempelig is en dat zorgverleners makkelijk toegankelijk zijn voor inwoners die niet per se een formeel zorgtraject willen starten.
Door ontmoetingscentra als belangrijke schakels in preventie en vroeg-signalering te positioneren, ontstaat een sociaal vangnet zich gesteund voelen en waar de zorgbehoefte op een natuurlijke manier wordt herkend en opgepakt.
Pijler 2: Toegankelijk, zichtbaar en verspreid
De ontmoetingscentra zijn laagdrempelig en uitnodigend voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of levensfase. Om maximale participatie te bereiken:
Moeten locaties goed zichtbaar, bekend en bereikbaar zijn.
Is duidelijke informatievoorziening essentieel: inwoners moeten eenvoudig kunnen vinden welke activiteiten waar en wanneer plaatsvinden.
Zijn vaste aanspreekpunten met heldere bereikbaarheidstijden beschikbaar, zowel voor inwoners als voor maatschappelijke partners.
Wordt er actief gewerkt aan het gevoel van welkom zijn én de mogelijkheid om zelf initiatief te nemen.
Ontmoetingscentra vormen een belangrijk middel om de sociale cohesie binnen de Opmeerse gemeenschap te versterken. Uit gesprekken met stakeholders en literatuur blijkt dat deze ontmoetingscentra altijd laagdrempelig, aantrekkelijk en toegankelijk moeten zijn voor álle inwoners.
Zichtbaarheid en bekendheid
Maximale inwonersparticipatie vereist dat ontmoetingscentra en hun activiteiten breed bekend en goed zichtbaar zijn. Goede en toegankelijke informatievoorziening helpt inwoners om eenvoudig te ontdekken welke activiteiten waar en wanneer plaatsvinden.
Bereikbaarheid
Naast heldere communicatie is het essentieel dat ontmoetingscentra vaste contactpersonen hebben met duidelijke bereikbaarheidstijden. Dit geldt zowel voor inwoners die meer willen weten over activiteiten, als voor organisaties die ruimtes willen huren.
Verder moeten de ontmoetingscentra ook fysiek bereikbaar zijn voor inwoners uit alle dorpskernen. Voor een goede spreiding en toegankelijkheid is het van belang dat ontmoetingscentra evenwichtig verdeeld zijn over de gemeente Opmeer.
Toegankelijkheid
Inwoners moeten het gevoel hebben dat ontmoetingscentra altijd toegankelijk zijn, ongeacht hun levensfase. Ze moeten hun behoeften kunnen aangeven, bijvoorbeeld via aanwezige sociaal beheerders. Ook is het belangrijk dat inwoners betrokken kunnen zijn bij het ontmoetingscentrum, bijvoorbeeld via beheer, vrijwilligerswerk, activiteiten of het aanbieden van diensten.
Pijler 3: Vraaggericht en inclusief aanbod
Een ontmoetingscentrum is een plek waar niets moet, maar waar veel mogelijk is. Het aanbod van activiteiten is afgestemd op wat inwoners nodig hebben of graag willen doen. In bijlage 2 en 3 wordt een overzicht weergegeven van de behoeften per doelgroep en gewenste en huidige activiteiten, deze lijst is niet limitatief.
Activiteiten worden op basis van vraag georganiseerd en regelmatig geëvalueerd.
Er is ruimte voor maatwerk, spontane ideeën en nieuwe initiatieven.
Het bestaande aanbod voor ouderen blijft behouden, maar er is ook ruimte voor andere doelgroepen.
Kwetsbare groepen krijgen extra aandacht, ook als zij zelf hun wensen minder goed kenbaar kunnen maken.
Inwoners kunnen zelf activiteiten organiseren en mede vormgeven aan het aanbod.
Ontmoetingscentra bieden inwoners een plek om elkaar te ontmoeten zonder verplichtingen — het ‘ont-moeten’. Het is niet noodzakelijk voor elke doelgroep aparte activiteiten aan te bieden. Belangrijker is dat mensen zich welkom voelen, weten waar ze terechtkunnen en hun wensen kunnen uitspreken, bijvoorbeeld via vaste contactpersonen of door zelf activiteiten te initiëren en organiseren.
Een vraag-gestuurde aanpak staat hierbij centraal: het aanbod moet aansluiten op de actuele behoeften van de gemeenschap en flexibel genoeg zijn om mee te bewegen met veranderende omstandigheden. Nieuwe activiteiten ontstaan vooral vanuit de vraag binnen de samenleving. Alleen als het maatschappelijk belang daarom vraagt, kan het nodig zijn om aanbod aan te bieden dat niet direct uit de vraag voortkomt. Specifieke aandacht is er voor kwetsbare groepen die hun behoeften minder makkelijk kenbaar maken.
De inwoners zelf spelen een cruciale rol: zij vormen het kloppende hart van de ontmoetingscentra, zowel als bezoekers als vrijwilligers. Wanneer inwoners meer initiatieven nemen en activiteiten organiseren, ontstaat er meer ruimte voor nieuwe vraag vanuit verschillende doelgroepen. De rol van de gemeente is vooral faciliterend en ondersteunend.
Pijler 4: Vrijwilligers als dragende kracht
Vrijwilligers vormen het hart van de ontmoetingscentra. Hun inzet is onmisbaar voor de continuïteit en levendigheid van de locaties.
Er wordt actief geworven en geïnvesteerd in behoud en begeleiding.
Vrijwilligers krijgen taken die aansluiten bij hun talenten en interesses.
Waardering wordt zichtbaar en voelbaar, bijvoorbeeld via bijeenkomsten of persoonlijke aandacht.
Er wordt gekeken naar verbreding van de vrijwilligersgroep, bijvoorbeeld door jongeren of statushouders te betrekken.
Vrijwilligers dragen niet alleen bij aan activiteiten, maar kunnen ook meedenken over beleid en beheer.
Vrijwilligers spelen momenteel een cruciale rol in het voortbestaan van de ontmoetingscentra en blijven dat ook in de toekomst. Opmeer kent relatief gezien een hechte en betrokken gemeenschap. Toch kan het, net als in andere gemeenten, soms lastig zijn om voldoende vrijwilligers te vinden en te behouden, vooral voor de bestuursfuncties blijkt dit lastig binnen Opmeer. Gezien de vergrijzing en de veranderende samenleving bestaat het risico dat het in de toekomst steeds moeilijker wordt om voldoende vrijwilligers te werven en te behouden. Dit vraagt blijvende aandacht en gerichte inzet.
Daarom is het van groot belang dat de ontmoetingscentra blijven investeren in het werven en behouden van vrijwilligers, in nauwe samenwerking met sociaal beheerders, inwoners en lokale organisaties. Vrijwilligers moeten actief en maximaal betrokken blijven bij het functioneren van de ontmoetingscentra en zich gewaardeerd voelen.
Pijler 5: Toekomstbestendig: Organisatorisch, financieel en fysiek duurzaam
De ontmoetingscentra moeten uitnodigende plekken zijn die aansluiten bij de eisen en wensen van deze tijd. Ze zijn bedoeld als levendige en toegankelijke ontmoetingsplekken voor diverse gebruikersgroepen, waarin duurzaamheid en flexibiliteit centraal staan.
Ontmoetingscentra zijn organisatorisch robuust, zelfvoorzienend en toekomstbestendig, zodat ze op lange termijn hun functie kunnen blijven vervullen zonder afhankelijk te zijn van tijdelijke subsidies of externe steun.
Gebouwen zijn energiezuinig en goed toegankelijk, ook voor mensen met een beperking.
Ruimtes kunnen flexibel worden gebruikt, ook door maatschappelijke organisaties of lokale initiatieven.
Zowel digitale als fysieke drempels worden actief weggenomen.
De uitstraling en inrichting sluiten aan bij de behoeften van verschillende gebruikersgroepen.
Ontmoetingscentra moeten toekomstbestendig zijn, waarbij zelfvoorzienend, flexibel en robuust belangrijk zijn. De fysieke kwaliteit van locaties dienen goed onderhoud te blijven. Locaties moeten duurzaam en toegankelijk zijn. Gebouwen zijn duurzaam, energiezuinig en rolstoeltoegankelijk. Zowel digitale als fysieke drempels worden waar mogelijk weggenomen. Daarnaast moet het ontmoetingscentra voldoende ruimtes hebben om gedeeld gebruik van de ruimtes, met eventueel maatschappelijke organisaties, te bevorderen.
Zie hoofdstuk 4 voor de criteria, die middels deze visie worden vastgesteld, waar een ontmoetingscentra aan moet voldoen.
Hoofdstuk 3: › Paragraaf 3.1.
Artikel 3.1.2.
Uitgangspunten
Onderdeel van Beleidsvisie Doorontwikkeling Ontmoetingscentra 2025