Aanleiding

In 2019 is gestart met het ecologisch beheer van wegbermen binnen de gemeente Berkelland. Daarna is een aantal schriftelijke vragen gesteld en zijn moties aangenomen over het maaiwerk, de omgang met bepaalde kruiden en het opnieuw in gebruik nemen van bermdelen. In 2022 en 2023 is het ecologisch beheer geëvalueerd. Daarbij zijn een aantal aspecten naar voren gekomen die nadere aandacht verdienen. Buiting Advies is gevraagd te begeleiden in een optimalisatie van het ecologische beheer.

Er is een aantal concrete redenen om met het (ecologische) beheer en onderhoud van wegbermen aan de slag te gaan:

  • - Een aantal schriftelijke vragen (aangenomen moties) in de gemeenteraad over het maaiwerk, biodiversiteit en de omgang met bepaalde kruiden en exoten.
  • - De constatering dat er geen formeel en door de raad vastgesteld bermbeheerplan is.
  • - De constatering dat de verschillende beheersystemen en -processen onvoldoende zijn ingericht en ingeregeld.

Functionele aspecten wegbermen

De gemeente is verantwoordelijk voor een goede leefbare openbare ruimte. Ook de wegbermen behoren bij de openbare ruimte en dragen op meerdere vlakken bij aan het bereiken van maatschappelijke waarde. De wegbermfuncties op een rij:

Verkeersveiligheid

  • - Op grond van artikel 1, onder b, van de Wegenverkeerswet 1994 behoort de berm tot de weg. Op grond van artikel 16 Wegenwet heeft de gemeente de zorgplicht voor gemeentelijke wegen inclusief de bermen. Dit kan ook tot aansprakelijkheidskwesties leiden ten aanzien van de toestand van de berm. Zie artikel 6:174 Burgerlijk Wetboek.

    Wegbermen maken onderdeel uit van de weg, ze bieden de ruimte voor verkeersborden en -tekens, zorgen voor een mogelijkheid tot afwatering van de weg en waar nodig ruimte om op een veilige manier uit te wijken.

Biodiversiteit

  • - Ecologisch goed ontwikkelde wegbermen zijn het leefgebied van veel soorten planten en dieren en maken onderdeel uit van het ecologisch netwerk (groen-blauwe dooradering) binnen het landelijk gebied. Bermen moeten voorzien in de 4 V’s: Veiligheid, voedselvoorziening, voortplantingsmogelijkheid en verbinding tussen leefgebieden.

Cultuurhistorie

  • - Door ontwikkeling van bermen met voor het landschap van Berkelland kenmerkende vegetaties en kruiden worden beeldbepalende aspecten van het kenmerkende cultuurlandschap weer zichtbaar. Ook singels en in mindere mate bomenrijen met kenmerkende soorten in bermen zijn een belangrijk onderdeel van het coulisselandschap in de gemeente Berkelland.

Civieltechnische functies

  • - De wegbermen bieden ruimte aan verschillende kabels en leidingen (nutsvoorzieningen).

Vastleggen van CO2

  • - Wegen met laanbomen of singels dragen bij aan het vastleggen van CO2.

Wegbermen kunnen een significante bijdrage leveren aan een goede leefbare openbare ruimte in het landelijk gebied. Om dat te bereiken moeten de juiste keuzes worden gemaakt en draagt een zo optimaal mogelijk ecologisch beheer in belangrijke mate bij. Maar er is ook wet- en regelgeving (Omgevingswet / Wet natuurbescherming). Het beheer van de wegbermen heeft bovendien raakvlakken met andere beleidsvelden zoals groen, sloten, platteland en natuurlijk biodiversiteit.

Doelen

Dit beheerplan heeft als overall doel het (verder) ontwikkelen van het ecologisch bermbeheer buiten de bebouwde kommen van de gemeente Berkelland verder te ontwikkelen. Daartoe dienen belangrijke keuzes gemaakt te worden, bijvoorbeeld met betrekking tot de wijze waarop het ecologisch bermbeheer uitgevoerd gaat worden. In dit beheerplan is daartoe een drietal scenario’s met voor- en nadelen uiteengezet inclusief kostenramingen.

Dit plan geeft invulling aan de volgende (sub)doelen bij het beheer van de wegbermen:

  • - Het bieden van de juiste kaders, handvatten, protocollen en middelen om het beheer van de wegbermen goed uit te kunnen voeren.
  • - Het zorgen voor adequate kennis, kunde en affiniteit bij alle medewerkers binnen de dienst om het ecologisch beheer goed uit te kunnen voeren.
  • - Het vergroten van de efficiency van het ecologisch bermbeheer, onder andere met oplossingen voor praktische problemen die bij sommige typen bermen optreden.
  • - Het onderling (beter) afstemmen van de werkvelden bermbeheer, slootonderhoud en groen-/bosbeheer.
  • - Ervoor zorgen dat de data van de bermen die gemeente Berkelland beheert, ook met het oog op het onderhoudswerk, goed op orde en volledig is, geoptimaliseerd is en bovendien op een efficiënte manier ontsloten wordt.
  • - Ervoor zorgen dat opnieuw in gebruik genomen bermen na (her)inrichting gaan worden beheerd en dat de bijbehorende nieuwe data op de juiste plek worden vastgelegd.
  • - Het verkennen van passende mogelijkheden aan agrariërs in het kader van de regelingen rond het gemeenschappelijk landbouwbeheer (GLB).
  • - Het initiëren van communicatie en andere acties die het op eigen initiatief en met regelmaat maaien van delen van bermen door aangelanden verminderen.

Missie en visie

  • - Missie

    De gemeente Berkelland streeft met haar wegbermen optimale verkeersveiligheid voor haar inwoners en weggebruikers na. Op het gebied van biodiversiteit en duurzaamheid wil zij verder stappen zetten, door te investeren in het verhogen van de ecologische waarden van bermen en het aanliggende landschap én in energiebesparende werkwijzen en materieel.

  • - Visie

    Ons beheer stimuleert het gevoel van eigenaarschap bij de inwoners en nodigt uit tot veilig bewegen, recreëren en ontmoeten in de openbare ruimte. De ingrijpende wijzigingen in het klimaat en de druk op levensgemeenschappen van flora en fauna maken dat ook de thema’s klimaat, duurzaamheid én biodiversiteit niet langer slechts een optie zijn. Het is noodzakelijk om deze thema’s in het beheer en onderhoud van de bermen bewuster in te passen. Het beheer draagt bij aan de uitstraling van de openbare ruimte van de gemeente Berkelland en vergroot de verkeersveiligheid. Tegelijk versterkt het beheer de cultuurhistorische en ecologische waarden van het landschap. Naast deze maatschappelijke ambities is de basis van het beheer altijd op orde.

Afbakening

Deze notitie richt zich specifiek op het beheren en onderhouden van wegbermen en de aspecten die daaraan zijn gelieerd. Het beheer met betrekking tot raakvlakken zoals groenbeheer, sloten- en bosbeheer, maakt geen onderdeel uit van de notitie. Voor de protocollen en beleidskeuzes rond het opnieuw in gebruik nemen van delen van percelen die in eigendom van de gemeente zijn eveneens separate beleidsstukken beschikbaar of in ontwikkeling.