Op basis van historische kaarten (topotijdreis.nl) en pand registratie (BAG-viewer) is de ontwikkeling van het beheergebied in beeld gebracht. In de onderstaande paragraven is per gemeente de ontwikkeling beschreven.
Ontwikkeling beheergebied
Nijkerk
Binnen de gemeente Nijkerk is de plaatst Nijkerk veruit de grootste kern. In de jaren ’60, ‘70 en ‘80 breidt de woonkern zich evenredig uit vanuit de kern. Aan het einde van deze periode start ook de ontwikkeling van het industrieterrein Arkervaart langs de A28 aan de noordzijde van Nijkerk. Vanaf de jaren ‘90 is Nijkerk naar het westen uitgebreid middels de aanbouw van de wijk Corlaer. Ook heeft de uitbreiding van Arkervaart zich verder doorgezet langs de A28. De huidige industriële activiteit bij Arkervaart omvat voornamelijk levensmiddelen, transport en bouw.
Verder bevinden er zich binnen de gemeente grenzen kleinere kernen zoals Hoevelaken, Zwartebroek en Nijkerkerveen. Deze kernen bestonden omstreeks 1960 uitsluitend uit lintbebouwing en zijn in verloop van tijd uitgegroeid tot kleine dorpskernen. In de kern Hoevelaken zijn eveneens de industrieterreinen Overhorst en Horstbeek gerealiseerd. Deze industrieterreinen betreffen grotendeels bedrijfs- en kantoorpanden. Uitzondering hierop is een metaalwarenfabriek welke is gevestigd aan de Zuiderinslag.
Barneveld
De gemeente Barneveld kende rond 1960 twee grote woonkernen: Voorthuizen en Barneveld. Overige bebouwing betrof voornamelijk lintbebouwing. Deze lintbebouwing is in de decennia daarna gedeeltelijk uitgegroeid tot woonkernen zoals Achterveld, Garderen, Kootwijkerbroek en Terschuur. In de jaren ‘70 zijn er relatief grote uitbreidingen van woonwijken in Barneveld en Voorthuizen. Een voorbeeld hiervan is de wijk Vliegersveld in Barneveld. Rond 1970 komt de ontwikkeling van het industrieterrein Harselaar aan de A1 op gang. In dit industrie gebied bevinden zich veel logistiek- en bouwbedrijven.
Aan de Oostzijde van dit industriegebied is het bedrijf Vink holding B.V. gevestigd. Dit bedrijf is actief in afvalverwerking (stortplaats) en handel in grondstoffen als zand, grind en beton. Dit bedrijf is uitgesloten van de bodemkwaliteitskaart. Deze stortplaats van Vink holding B.V. is actief vanaf de jaren ’70 tot de dag van vandaag. Verder zijn er in de gemeente veel recreatieparken waar te nemen en is er ten zuiden van Garderen vanaf de jaren ‘60 legerplaats Stroe aanwezig.
Scherpenzeel
In de gemeente Scherpenzeel is Scherpenzeel de enige woonkern van betekenis. In de jaren ‘70 is er in het noordwesten van het dorp een woonwijk toegevoegd. Daaropvolgende uitbreidingen met betrekking tot wonen zijn relatief beperkt. In het westen van Scherpenzeel ligt het industrieterrein Stationsweg. Deze heeft rond de eeuwwisseling relatief grote uitbreidingen ondergaan. De bedrijvigheid die hier plaatsvindt bestaat voornamelijk uit transport- en bouwbedrijven.
Ede-West
Aan de westkant van de gemeente Ede bevinden zich de bebouwde gebieden met de woonkernen Lunteren, Ede en Bennekom. In Ede hebben grote uitbreidingen van de woonkern plaatsgevonden in de jaren ‘70 en ’80, met name aan de zuid- en westzijde. Voorbeelden hiervan zijn de wijken Veldhuizen en Maandereng.
Met betrekking tot de industrie bevindt het overgrote deel van de industriële activiteiten in Ede in de plaats Ede zelf. Hierbij is het oude industriegebied van het ENKA-terrein een status aparte. Hier werd vanaf 1920 tot 2002 textiel werd geproduceerd (zie paragraaf 3.2.2. voor meer informatie over het ENKA terrein).
Recentere industrie bevindt zich vanaf circa 1970 voornamelijk aan de westkant van de woonkern van Ede aan de A30 en A12. Deze is door de jaren heen verder gegroeid en bestrijkt inmiddels de industrieterreinen: Frankeneng, Heestereng en Kievitsmeent. Op deze industrieterreinen is de diversiteit in activiteiten groot. Zo zijn er autobedrijven, transportbedrijven, levensmiddelenbedrijven, bouwbedrijven en kantoor- en bedrijfspanden te vinden.
In Lunteren en Bennenkom zijn de kernuitbreidingen beperkter ten opzichte van die van Ede. Ook zijn deze evenrediger in alle richtingen ten opzichte van de oorspronkelijke woonkern. Tevens is de aanwezige industrie veel beperkter.
Ten westen van Bennenkom en ten zuiden van Ede zijn veel boomgaarden te zien. Deze boomgaarden zijn voor het overgrote deel in 1960 al aanwezig. Verder zijn dorpen die voorheen uit lintbebouwing bestonden uitgegroeid tot kleine woonkernen. Dit heeft bijvoorbeeld betrekking op Wekerom en Otterlo.
Ede-Oost
Het oosten van de gemeente Ede betreft voor een groot deel de Veluwe (inclusief het Nationaal Park de Hoge Veluwe) en heeft daarmee voornamelijk de functie natuur. In dit gebied bevinden zich dan ook veel vakantieparken. In dit gebied is tevens een stort aanwezig (de Wekeromse bult) tussen Ede en Wekerom ligt. Deze locatie fungeerde als stortplaats vanaf de jaren ‘60 voor huisafval vanuit Ede. Verder is er in Harskamp een legerplaats en bijbehorend militair oefen- en schietterrein aanwezig. Deze legerplaats en dit oefenterrein bestrijkt een aanzienlijk deel van het noordoosten van de gemeente. Tot slot is binnen de gemeente aan de oostkant het militaire vliegveld Deelen aanwezig.
Wageningen
In de gemeente Wageningen is Wageningen de enige aanzienlijke woonkern. Uitbreiding van Wageningen begint zich voornamelijk vanaf de jaren ‘70 tot de eeuwwisseling ten noorden van de oorspronkelijke kern. Uitbreidingen zijn de wijken Tarthorst, Roghorst en de Wieden. Ten westen van Wageningen vindt fruitteelt plaats. Deze boomgaarden zijn vanaf de jaren ‘60 al aanwezig in de gemeente.
De meeste industrie in Wageningen bevindt zich in bedrijvenpark Nudenoord. Dit industrie gebied breidt zich uit vanaf circa 1970. Deze uitbreiding heeft zich door de jaren heen ontwikkeld richting het zuidwesten vanaf de oorspronkelijke kern tot aan de jachthaven. De industrie in Wageningen betreft voornamelijk bedrijfs- en kantoorpanden. Uitzondering hierop is de Agruniek Rijnvallei veevoerfabriek welke is gelegen aan de Rijnhaven aan de Grebbendijk.
In het zuiden van de gemeente Wageningen stroomt de Neder-Rijn door de gemeente. In de uiterwaarden hebben een zes tal steenfabrieken gevestigd gelegen. Deze fabrieken zijn voor het overgrote deel buiten werking gesteld. Enkel de steenfabriek in de zuidelijke uiterwaarde van de Nederrijn bij Opheusden (Steenfabriek Wolfswaard) is nog actief. Tot slot is er ten noorden van Wageningen een stortplaats aanwezig geweest welke van 1965 tot 2001 actief was (Stortplaats Keijenberg).
