De gemeente heeft op meerdere manieren onderzoek gedaan naar de (sociale) veiligheid in Almere en de beleving daarvan. In deze bijlage zijn enkele resultaten verzameld uit de Wijkmonitor, rapport Straatintimidatie en onderzoeksrapport sociale veiligheid voor fietsers uit 2024.
Wijkmonitor 2024 Almere
In de wijkmonitor is aan inwoners gevraagd of zij tevreden zijn met de openbare verlichting: vinden zij dat er te weinig of te veel straatverlichting is? Ook is gevraagd hoe het is met het veiligheidsgevoel: voelt men zich wel eens of zelfs vaak onveilig? Als we kijken naar het verband tussen tevredenheid met de openbare verlichting en veiligheidsgevoel dan zien we dat mensen die tevreden zijn over de straatverlichting zich naar verhouding minder vaak onveilig voelen. Echter, deze correlatie is geen causaal verband: er zijn wijken waar men vindt dat er te weinig straatverlichting is, terwijl het veiligheidsgevoel hoog is, en er zijn ook wijken waar men tevreden is over de openbare verlichting, terwijl het veiligheidsgevoel laag is.
Rapport Straatintimidatie 2024 Almere
In 2024 is een herhalingsonderzoek gedaan van het onderzoek naar straatintimidatie uit 2019. Hieruit blijkt dat veel respondenten straatverlichting belangrijk vinden voor het veiligheidsgevoel.
Daarnaast dragen goed zicht op de omgeving (86%), de aanwezigheid van camera's (74%) en de nabijheid van toezichthouders (72%) bij aan een veiliger gevoel.
Bij de vraag hoe straatintimidatie het beste aangepakt kan worden, scoort het plaatsen van betere straatverlichting relatief laag (6%). Men ziet meer heil in meer toezicht, strenger straffen, betere opvoeding en meer camera’s.
Social safety for cyclists in urban environments, A first approach framework for the city of Almere, Onderzoeksproject van Pascal Boonstra (2024)
Samenvatting (vertaald naar het Nederlands)
Almere is een middelgrote stad in het midden van Nederland. Het heeft ruim 200.000 inwoners en dat aantal groeit. De stad ligt in Zuidelijk Flevoland, een gebied dat werd gewonnen uit de voormalige Zuiderzee voor woningbouw. In 1967 is het volledige gebied drooggelegd. Experts van de ZIJP waren verantwoordelijk voor de aanleg van het gebied, en baseerden zich op het Garden City-concept van Ebenezer Howard, tot Almere in 1984 een officiële gemeente werd. Dit Garden City-concept omvat één hoofdstadsdeel omringd door verschillende stadsdelen. Als eerste ontwerp voor de infrastructuur tekenden de experts van ZIJP (ook wel de ‘founding fathers’ van Almere genoemd) een volledig gescheiden netwerk voor autoverkeer, fietsverkeer en openbaar vervoer; efficiënt én verkeersveilig.
Tegenwoordig is verkeersveiligheid nog steeds een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente. Het scheiden van vervoerswijzen is gebruikelijk en fietsers waarderen de gescheiden routes door groene structuren om duurzaamheids- en gezondheidsredenen. Gescheiden infrastructuur voor fietsers brengt echter ook beperkingen met zich mee; omdat fietsroutes door groenstructuren door weggebruikers gevoelsmatig niet altijd als veilig worden ervaren. Fietsen in nachtelijke uren (het donker) bijvoorbeeld, met een lage fietsintensiteit en veel objecten langs de route die de zichtafstand beperken, wordt als sociaal onveilig ervaren. Er is een onderzoeksproject uitgevoerd om na te gaan hoe de sociale veiligheid door fietsers in Almere wordt ervaren en hoe dit -waar nodig- kan worden verbeterd.
De literatuur bevestigt dat 4 hoofdzaken invloed hebben op de sociale veiligheid van fietsers. Denk hierbij aan de intensiteit van het fietsverkeer (hoe druk is een bepaalde route), objecten langs de route (wordt het zicht belemmerd), voldoende straatverlichting (is de route en de omgeving zichtbaar) en negatieve verhalen (hoe denken/ praten anderen over de route en hoe staat deze ‘bekend’). Uit een ondervraging van fietsers bleek dat voldoende verlichting het belangrijkste aspect is, gevolgd door huizen langs de route, beperken van hoeken en objecten, en rechte of ‘duidelijke’ tunnels.
De gemeente zou rekening kunnen houden met sociale veiligheid door het inzetten op quick-wins. Experts en beleidsmakers geven aan dat er een gebrek is aan informatie over sociale veiligheid. Een meldingsmogelijkheid voor burgers om onveilige locaties aan te geven, bijvoorbeeld via een klein formulier op de website van de gemeente, zou beleidsmakers kunnen helpen de mogelijke plekken van sociale onveiligheid in kaart te brengen. Dit zou apart opgezet kunnen worden of in het bestaande meldsysteem van Signalen kunnen worden ingebracht. Een andere belangrijke maatregel is het vaker organiseren van onderhoud aan fietsroutes. Dit is één van de onderliggende factoren die van invloed zijn op de sociale veiligheid. Paden met een slechte kwaliteit trekken slecht gedrag aan. Fietsers gaven aan dat er speciale aandacht nodig is voor herfst- en winteromstandigheden.
Op de langere termijn zou de gemeente kunnen werken aan een beter netwerk van fietsroutes op rustige momenten door de aanleg van een nachtnetwerk voor de fiets. Een eerste tekensessie, gebaseerd op de huidige intensiteiten 's nachts en belangrijke verzorgingsgebieden in de stad, heeft geleid tot een conceptueel overzicht met enkele hoofdroutes. Speciale aandacht is nodig voor de communicatie als het om maatregelen gaat. Het informeren van het publiek over de maatregelen (politietoezicht, mogelijkheid om problemen te melden, nachtnetwerk voor de fiets) die worden genomen voor de veiligheid is van groot belang, omdat negatieve gebeurtenissen op het fietsnetwerk tot negatieve aantrekkingskracht voor het fietsgebruik kunnen leiden.
Het onderzoek leverde een eerste overzicht op over de sociale veiligheid onder fietsers in Almere. Sommige informatie (bijvoorbeeld over gerichte benaderingen voor leeftijdsgroepen) is op dit moment nog niet beschikbaar. Het is belangrijk om aanvullend onderzoek te doen naar deze groepen op de fiets en hoe zij effectief bereikt en betrokken kunnen worden, zodat Almere niet alleen objectief maar ook gevoelsmatig voor meer mensen een veilige fietsstad wordt.