Het komt vaak voor dat zowel de gemeente als marktpartijen gronden in een ontwikkelgebied hebben. In de praktijk ontstaan hierdoor allerlei vormen van samenwerking. De ontwikkelaar levert zijn grondpositie in bij de gemeente in ruil voor bouwkavels (bouwclaimmodel). Ieder ontwikkelt met onderlinge afstemming zijn eigen gebied (samenwerkingsovereenkomst), of partijen brengen hun gronden in in een joint venture en ontwikkelen het gebied gezamenlijk op basis van risicodeling. Deze mengvormen houden allen in meer of mindere mate een vorm van actief grondbeleid in voor de gemeente. Het is ook mogelijk dat de gemeente een ontwikkeling volledig overlaat aan de markt, maar wel bereid is om ten behoeve van de ontwikkeling grondinstrumenten in te zetten zoals een voorkeursrecht of zelfs onteigening. We lichten dat toe in Hoofdstuk 3.
In figuur 2 zijn de voor-en nadelen van de verschillende vormen van grondbeleid weergeven
Actief
Faciliterend
Samenwerking
Kenmerken
Gemeente verwerft gronden en maakt bouw- en woonrijp. Zij gaat over de uitgifte.
Bij faciliterend grondbeleid laat de gemeente de ontwikkeling over aan private partijen. De gemeente stuurt via het omgevingsplan en anterieure overeenkomst op ruimtelijke kwaliteit, programma en fasering.
Gemeente en marktpartijen ontwikkelen een gebied gezamenlijk, op basis van een bepaalde vorm van risicodeling.
Voordelen
Veel sturing op het behalen van maatschappelijke opgaven, op fasering en kwaliteit.
Financieel risico gemeente is beperkt.
Vergt minder ambtelijke capaciteit.
Maximale inzet kennis en kunde van de markt.
Inbreng kennis en kunde vanuit de markt.
Delen van de financiële risico’s.
Minder ambtelijke inzet.
Nadelen
Hoog financieel risico.
Vergt veel ambtelijke capaciteit.
Minder sturing op fasering.
Verlieslatende ontwikkelingen komen niet van de grond.
Minder sturing op sociale huur, sociale koop en midden huur
Risico op hold-outs[1]
Tegenstrijdige belangen kunnen leiden tot stroperigheid.
Complexere besluitvorming.
Gewenste mate van sturing wordt niet gehaald.
[1] Een hold out houdt in dat een marktpartij vanuit een onderhandelingsstrategie niet bereid is haar grondpositie in ontwikkeling te brengen of hier over afspraken te maken. Omdat onteigening vaak niet mogelijk of een langdurig traject inhoudt, wordt een ontwikkeling hierdoor feitelijk op slot gezet (dit geldt temeer naar mate het om een strategische grondpositie gaat).