**1..** Bij het beoordelen van initiatieven waarbij er sprake is van aangepast gebruik en/of functieverandering wordt een transformatieladder toegepast. De bovenste trede gaat uit van het gebruik waarvoor het gebedshuis van oorsprong bedoeld is, en trapt daarna af naar het minst gewenste gebruik aan het einde van de levensduur van het gebedshuis: leegstand met mogelijk sloop tot gevolg. In de tussengelegen treden komt het gebruik steeds verder af te staan van het oorspronkelijke gebruik: van publiektoegankelijk tot privaat gebruik, en van behoud van het kerkgebouw en/of interieur, tot grootschalige verbouwingen ten behoeve van het nieuwe gebruik. Omdat ieder gebedshuis anders is, kan de overweging per gebedshuis anders zijn.
**2..** De transformatieladder wordt toegepast op het moment dat een afweging gemaakt moet worden over ander voortgezet gebruik van het gebedshuis. De ladder helpt dan om, naast andere afwegingen, een besluit te nemen over de functiewijziging. Het initiatief op de dichtstbij zijnde lagere trede kan dan in aanmerking komen voor toewijzing.
**3..** De transformatieladder kent de volgende treden:
- - Religieus gebruik
Binnen het religieus gebruik wordt het gebedshuis gebruikt waarvoor hij van oorsprong is gebouwd: de viering, samenkomst, ontmoeting en bezinning. Voor gebedshuizen met een monumentale bestemming is het uitgangspunt behoud van de historisch waardevolle onderdelen. In het omgevingsplan hebben gebedshuizen in religieus gebruik een maatschappelijke bestemming. Het religieus gebruik is uiteraard voor behoud van het gebouw en interieur het meest gewenste gebruik.
- - Multifunctioneel gebruik
Gebedshuizen met een multifunctioneel gebruik zijn in religieus en niet-religieus gebruik. In sommige gevallen is een verbouwing of opdeling van de kerkzaal noodzakelijk om multifunctioneel en daarmee aangepast gebruik mogelijk te maken. Het gebouw krijgt een nieuwe functie voor de samenleving en omwonenden, en blijft publiekstoegankelijk.
- - Maatschappelijk / Cultureel gebruik
Gebedshuizen die uit religieus gebruik raken kunnen binnen de vigerende maatschappelijke bestemming de deuren openzetten voor de samenleving. Vanwege hun oorspronkelijke gebruik zijn ze geschikt voor een maatschappelijk en cultureel gebruik. Veelal liggen de gebouwen centraal in de wijk en zijn benodigde faciliteiten zoals toiletten, een keuken, vergaderruimtes etc. aanwezig. Binnen dit gebruik zijn grootschalige verbouwingen doorgaans niet noodzakelijk. Ook blijft het gebouw publiekstoegankelijk. Elke gemeente heeft om vele verschillende redenen behoefte aan gebouwen met een maatschappelijke functie waar bewoners heen kunnen. Wanneer een maatschappelijke bestemming eenmaal is opgeheven, is het vaak lastig om deze functie opnieuw toe te voegen omdat het gebruik vanuit commercieel oogpunt veelal minder interessant is. Voorbeelden van maatschappelijk gebruik van een kerkgebouw zijn buurthuizen, welzijnsorganisaties, (niet commerciële) gezondheidscentra, bibliotheken, theater- en voorstellingsruimtes, expositieruimtes en musea.
- - Privaat gebruik
Bij privaat gebruik is het gebedshuis niet langer publiekelijk toegankelijk. Het gebruik past ook niet meer binnen de maatschappelijke bestemming. Dat betekent dat de gemeente in dat geval zal meewerken aan functiewijzigingsprojecten waarbij het gebouw een nieuwe, private bestemming zoals wonen, retail of kantoor/bedrijf krijgt. Daarbij toetsen we of de historische en architectonische integriteit van het gebouw behouden blijft en wegen dat mee in de functiewijzigingsopgave.
- - Tijdelijk gebruik
Binnen een tijdelijk gebruik wordt het gebedshuis door de eigenaar verhuurd voor een tijdelijk gebruik, bijvoorbeeld in afwachting van een grote transformatie of functiewijziging. Hiermee wordt leegstand tegengegaan en het gebouw blijft een functie vervullen voor de samenleving. Het behoud op de langere termijn blijft onzeker omdat investeringen in onderhoud vaak achterblijven.
- - Leegstand / Sloop
De laatste trede van de transformatieladder is leegstand, mogelijk gevolgd door sloop. Voor gebedshuizen zonder beschermde status is dit een reële optie, wanneer het gebouw wordt onttrokken aan de eredienst en er geen nieuw gebruik wordt gevonden.
Sloop van gebedshuizen wordt alleen overwogen als uitzondering en allerlaatste optie. Een sloopvergunning wordt uitsluitend verleend wanneer het gebouw voor onveiligheid of overlast zorgt, niet te redden valt, of wanneer er geen levensvatbare herbestemmings-mogelijkheden zijn. Bij de afweging om tot sloop over te gaan is altijd maatwerk nodig. Hierbij zal voor de specifieke situatie gekeken moeten worden en een afweging gemaakt moeten worden of er alternatieve opties zijn en wat de impact is op de lokale gemeenschap en de erfgoedwaarde. Om de unieke ruimtelijke structuur te behouden, wordt er ook gekeken of de nieuwbouw geen afbreuk doet aan deze structuur. Een soortgelijk gebouw is hierbij een voorwaarde. Bij sloop verdwijnen namelijk de meeste waarden van het gebedshuis die we met deze beleidsregel willen beschermen, zoals de maatschappelijke functie, de stedenbouwkundige en architectonische waarde, en de bijdrage aan de leefbaarheid.