Bovenop de Leidraad heeft de provincie meer specifieke instructieregels opgenomen in het omgevingsverordening die zien op zogeheten werkingsgebieden van Beschermd Landelijk Gebied, geregeld in paragraaf 6.2.5 omgevingsverordening en gelegen over delen van het landelijk gebied. Het gaat dan om gebieden die vanwege hun bijzondere karakter extra waarborgen vereisen op het punt van het benutten en beschermen van deze gebieden. Het rijk heeft in het Bkl op zijn beurt instructieregels opgenomen die aan de provincie opdragen deze gebieden aan te wijzen in de omgevingsverordening en daarover regels te stellen. In de gebieden die vallen binnen het Beschermd Landelijk Gebied staan behoud en versterking van natuur en landschap voorop. Ontwikkelingen zijn in deze gebieden beperkter dan in het grondgebied van de provincie dat valt buiten het Beschermd Landelijk Gebied. Onder de regels voor Beschermd Landelijk Gebied vallen de volgende regels voor:
Natuur Netwerk Nederland (NNN, subparagraaf 6.2.5.1 omgevingsverordening);
Beschermd landschap (BL, subparagraaf 6.2.5.2 omgevingsverordening);
Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde (UNESCO World Heritage, subparagraaf 6.2.5.3.).
Twee van deze werkingsgebieden liggen over het grondgebied van Uithoorn heen. Dat zijn het Natuur Netwerk Nederland in het gebied van het Zijdelmeer en de Uithoornse Polder, en Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde (UNESCO World Heritage) dat ligt over een groot deel van het grondgebied van Uithoorn, gecentreerd rond de Stelling van Amsterdam. Beschermd Landschap komt in Uithoorn niet voor. Relevant voor RvhL is alleen Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde (UNESCO World Heritage). In het Zijdelmeer noch de beschermde delen van de Uithoornse Polder zullen naar verwachting RvhL initiatieven voorkomen.
2.4.2.1 UNESCO World Heritage
UNESCO is een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties (VN) die zich bezighoudt met onderwijs, wetenschap en cultuur. UNESCO beschermt erfgoed van uitzonderlijke universele waarde voor de mensheid door dit aan te wijzen als Werelderfgoed. Het kan gaan om natuurgebieden, monumenten, gebouwen of landschappen die uniek zijn, en daarom wereldwijd beschermd worden. In Nederland heeft UNESCO 13 Werelderfgoederen benoemd, waarvan drie in de provincie Noord Holland. Het gaat om de grachtengordel van Amsterdam in 2010, de Stelling van Amsterdam in 2021, eveneens in 2021 uitgebreid met de Nieuwe Hollandse Waterlinie en Droogmakerij De Beemster in 1999.
Afbeelding 3: Fort De Kwakel, onderdeel van de Stelling van Amsterdam.
De Stelling van Amsterdam is een historische militaire verdedigingsgordel die voor deel over het grondgebied van de gemeente Uithoorn loopt. Voor de verdediging van het land, gebruikte men de karakteristieken van het omringende landschap en inundatie, het onder water zetten van land zodat de vijand niet kon optrekken. De Waterlinies zorgen voor landschappelijke samenhang en een verrijking van het cultuurlandschap. De waterlinies zijn aangelegd in bestaande landschappen en liggen verscholen in het landschap. Landschappelijke aanwezige structuurelementen bepaalden de linies. In het Droogmakerijlandschap en het Veenpolderlandschap loopt de liniedijk door droogmakerijen. Uithoorn en De Kwakel liggen in dit type landschap waarbij gebruik is gemaakt van de bestaande polderdijk. Vooruitgeschoven vanuit de liniedijk liggen de forten (Fort bij De Kwakel en Fort aan de Drecht) met hun schootscirkels.
Het rijk bepaalt in artikel 5.131 van het Bkl dat de gemeente in een omgevingsplan rekening houdt met het belang van het behoud van de uitzonderlijke universele waarde van aangewezen werelderfgoed. Het rijk beschrijft de kernkwaliteiten van het werelderfgoed waaromtrent het de provincie opdraagt om nadere regels te stellen De provincie heeft hiertoe in subparagraaf 6.2.5.3 instructieregels opgesteld. Anders dan de instructieregel die ziet op de Leidraad, is de instructieregel die ziet op UNESCO World Heritage van dwingend recht. De gemeente moet deze instructieregel dus “in acht nemen”. Het werkingsgebied van de instructieregel valt over een groot deel van het gemeentelijk grondgebied van Uithoorn. De gemeente moet om die reden bij een ontwikkeling in een omgevingsplan regels opnemen die ervoor zorgen dat de kernkwaliteiten van het betreffende werelderfgoed in stand blijven of versterkt worden. De omgevingsverordening beschrijft de kernkwaliteiten uitgebreid in bijlage 8a.
Een omgevingsplan mag alleen ontwikkelingen toelaten die de kernkwaliteiten niet aantasten, maar kan onder omstandigheden van deze regel afwijken als het gaat om grootschalige stads- of dorpsontwikkelingen, glastuinbouwlocaties of een grootschalig bedrijventerrein of infrastructuurproject. Hierbij moet aan de volgende vereisten worden voldaan:
er is sprake van een groot openbaar belang;
er zijn geen reële alternatieven; en
er worden voldoende maatregelen genomen ten aanzien van mitigeren of compenseren.
Hoofdstuk 2. › Paragraaf 2.4
Artikel 2.4.2
Instructieregels Beschermd Landelijk Gebied
Onderdeel van Nota Ruimte voor het Landschap 2026