Naar de inhoud
Wetpunt
Inloggen

Beslisboom

Mag ik geweld gebruiken en welk middel?

Deze beslisboom loopt de vragen langs die je stelt voordat je geweld gebruikt. Eerst de taak, dan de subsidiariteit en de proportionaliteit, dan de last van een meerdere en ten slotte het middel. De uitkomst is een richting. De rechter kijkt achteraf naar alle omstandigheden.

Deze beslisboom hoort bij het thema Geweld en geweldsmiddelen.

Alle stappen lezen

Stap 1. Ben je bezig met een rechtmatige taak, zoals een aanhouding of het handhaven van de orde?

De ambtenaar van politie mag alleen geweld gebruiken in de rechtmatige uitoefening van zijn bediening art. 7 Pw. Geweld is elke dwangmatige kracht van meer dan geringe betekenis art. 1 Ambtsinstructie. Kijk dus eerst of je optreden zelf een grondslag heeft. Een aanhouding met een geldige grond is een rechtmatige taak.

Stap 2. Kun je het doel bereiken zonder geweld?

Geweld mag alleen als het doel niet op een andere manier te bereiken is art. 7 Pw. Dat is de subsidiariteit. Denk aan praten, een duidelijk bevel geven, afstand houden of wachten op collega's. Als een minder ingrijpende weg er is, moet je die kiezen.

Stap 3. Staat het geweld dat je wilt gebruiken in verhouding tot het doel?

Het doel moet het geweld rechtvaardigen, ook gelet op de gevaren die het geweld meebrengt art. 7 Pw. Dat is de proportionaliteit. Het geweld moet ook redelijk en gematigd zijn. Leg de ernst van het feit, het gevaar van de persoon en het risico voor omstanders naast elkaar.

Stap 4. Werk je onder leiding van een meerdere die ter plaatse is?

Werk je onder leiding van een meerdere die erbij is, dan gebruik je pas geweld na zijn uitdrukkelijke last art. 5 Ambtsinstructie. Hij zegt dan ook welk middel. Dat hoeft niet als hij vooraf iets anders heeft bepaald. Het hoeft ook niet als je je vuurwapen voor je veiligheid moet pakken en de last niet kan afwachten.

  • Nee: ga naar stap 5
  • Ja, en hij gaf een last: ga naar stap 5
  • Ja, maar er is geen last: ga naar stap 9

Stap 5. Welk middel wil je gebruiken?

Je gebruikt alleen een middel dat aan jou is toegekend en waarin je bent geoefend art. 4 Ambtsinstructie. Voor pepperspray, de wapenstok en het vuurwapen geeft de Ambtsinstructie een eigen lijst met gevallen. Fysiek geweld valt alleen onder de algemene eisen van art. 7 Pw.

Stap 6. Doet zich een van de gevallen uit artikel 7 van de Ambtsinstructie voor?

Richten, gericht houden en schieten zijn allemaal gebruik van het vuurwapen art. 1 Ambtsinstructie. Dat mag alleen in de gevallen van art. 7 Ambtsinstructie. De belangrijkste zijn deze. Je houdt iemand aan die een vuurwapen gereed heeft en het tegen personen zal gebruiken. Of je houdt iemand aan die aanstonds ander levensbedreigend geweld zal gebruiken. Je houdt iemand aan die vlucht en verdacht wordt van een ernstig misdrijf met vier jaar of meer. Of je wendt direct gevaar voor het leven of zwaar letsel af.

Stap 7. Zonder rechtmatige taak heb je geen bevoegdheid om geweld te gebruiken. Geweld kan dan strafbaar zijn, en verzet ertegen is geen wederspannigheid. Word je zelf aangevallen, dan kan noodweer aan de orde zijn. De rechter kijkt dan naar de omstandigheden.

Deze uitkomst rust op

Stap 8. Gebruik geen geweld, of kies een lichter middel en minder kracht. Probeer eerst te praten, een bevel te geven of collega's af te wachten. Verandert de situatie, loop de vragen dan opnieuw langs.

Deze uitkomst rust op

Stap 9. Wacht op de uitdrukkelijke last van je meerdere voordat je geweld gebruikt. Hij zegt ook welk middel je gebruikt. Je hoeft niet te wachten als je je vuurwapen voor je veiligheid moet pakken en de last niet kan afwachten.

Deze uitkomst rust op

Stap 10. Je mag fysiek geweld gebruiken, zoals vastpakken of naar de grond brengen, zolang het nodig en in verhouding is. Waarschuw vooraf als dat kan. Meld het geweld daarna aan de hulpofficier van justitie en zet het in je proces-verbaal.

Deze uitkomst rust op

Stap 11. Je mag pepperspray gebruiken als een van de vier gevallen zich voordoet. Je houdt iemand aan die een wapen gereed heeft of aanstonds geweld gebruikt. Of je houdt iemand aan die zich aan een rechtmatige vrijheidsbeneming onttrekt. De andere gevallen zijn een agressief dier en direct levensgevaar. Waarschuw eerst en meld het daarna. Doet geen van de gevallen zich voor, kies dan een ander middel.

Deze uitkomst rust op

Stap 12. Je mag de wapenstok gebruiken bij dezelfde twee soorten aanhouding als bij pepperspray. Je mag hem ook gebruiken om iemand op afstand te houden die je werk belemmert of een bevel niet opvolgt. Verder mag het bij een bedreigende samenscholing en bij direct levensgevaar. Waarschuw eerst en meld het daarna.

Deze uitkomst rust op

Stap 13. Je mag het vuurwapen gebruiken, maar alleen zolang het geval duurt en het nodig en in verhouding is. Bij een aanhouding schiet je niet als de identiteit bekend is en uitstel geen onaanvaardbaar gevaar geeft. Waarschuw luid voordat je gericht schiet. Meld het gebruik zo snel mogelijk.

Deze uitkomst rust op

Stap 14. Je mag het vuurwapen niet gebruiken, en ook niet op iemand richten. Je mag het wel ter hand nemen als redelijkerwijs een situatie ontstaat waarin je het mag gebruiken. Kies een ander middel en loop de vragen voor dat middel langs.

Deze uitkomst rust op