Het milieubesluit en de gevolgen ervan voor een bestaande vergunningsituatie zijn voor het verkrijgen van een schadevergoeding van essentieel belang. Er is alleen sprake van schadevergoeding als het bevoegd gezag in een bestaande vergunningsituatie ingrijpt en de vergunninghouder de maatregelen waar het om gaat – tenzij het om een intrekking of weigering van een vergunning gaat – nog niet heeft genomen.
In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste besluiten die volgens artikel 15.20 WM reden kunnen zijn een schadevergoeding toe te kennen, ook worden de soorten kosten of schade genoemd waarom het hierbij gaat. Het is geen uitputtende opsomming; daarvoor wordt verwezen naar Bijlage 1 (Werkingssfeer van de schadevergoedingsregelingen).
Schadevergoeding is in twee gevallen echter bij voorbaat uitgesloten.
Schadevergoeding is uitgesloten als het gaat om een besluit over een oprichtingsvergunning. Als het bevoegd gezag voor een nieuw te bouwen inrichting een oprichtingsvergunning verleent, kan van een schadevergoeding volgens artikel 15.20 geen sprake zijn, omdat dit artikel zich richt op de houder van een vergunning. De beslissing over het eventueel oprichten van een bedrijf dient te worden genomen met in acht neming van het feit dat de daarbij milieukosten altijd geheel voor eigen rekening blijven.
Schadevergoeding is uitgesloten wanneer een verlopen vergunning wordt vernieuwd. Op grond van de Wet milieubeheer kunnen of moeten vergunningen soms tijdelijk worden verleend. De vergunninghouder moet dan een nieuwe (oprichtings-)vergunning aanvragen voordat de oude is verlopen. De schadevergoedingsregeling is niet van toepassing op het besluit op zo’n nieuwe aanvraag, ook niet als in dat besluit zwaardere eisen worden gesteld dan voorheen. De schadevergoedingsregeling is wel van toepassing als tijdens de looptijd van de vergunning zwaardere eisen worden gesteld.
Een vergunning voor het uitbreiden of wijzigen van de inrichting zal zelden tot een schadevergoeding leiden. Het uitbreiden van een inrichting is immers gelijk te stellen aan de oprichting ervan. De milieulasten komen daarom ook bij een uitbreidingsvergunning voor rekening van de aanvrager. Alleen als een uitbreiding of wijziging noodzakelijk is om te kunnen voldoen aan uitzonderlijke milieueisen kan een vergunninghouder voor schadevergoeding in aanmerking komen. Er kan dan van structurele bedrijfsschade sprake zijn.
Een revisievergunning kan aanleiding zijn voor een schadevergoeding als daarin voor een bestaande inrichting, gedekt door een vergunning, aanvullende eisen worden gesteld door aanscherping van de voorschriften. De vergunninghouder zal in deze gevallen veelal nieuwe milieumaatregelen moeten nemen die kosten met zich mee kunnen brengen. Dit kan leiden tot structurele bedrijfsschade die voor vergoeding in aanmerking komt.
De bedrijfsactiviteiten kunnen ook tijdelijk stagneren doordat de nieuwe voorzieningen moeten worden aangebracht. Dit kan tot incidentele bedrijfsschade leiden. Deze schade komt echter niet voor vergoeding in aanmerking. De overheid gaat er vanuit dat de vergunninghouder de ’stagnatieschade’ door een goede planning en organisatie binnen aanvaardbare proporties kan houden.
Wanneer het bevoegd gezag voorschriften in een vergunning wijzigt of aanscherpt, gelden dezelfde mogelijkheden tot schadevergoeding die bij een revisievergunning gelden. Ook wijziging van de voorschriften kan dus voor het bedrijf tot structurele bedrijfsschade leiden die voor vergoeding in aanmerking kan komen.
Als het bevoegd gezag een vergunning uit milieuoverwegingen geheel of gedeeltelijk intrekt, treden in de regel kosten op doordat de inrichting niet of slechts gedeeltelijk kan blijven werken.
Deze kosten kunnen voor vergoeding in aanmerking komen. Uitzondering is onder andere het geval waarin de vergunning is ingetrokken omdat de vergunninghouder in strijd met de vergunning heeft gehandeld.
Kosten of schade door het weigeren om een vergunning te verlenen komen in het algemeen niet voor een schade-vergoeding in aanmerking: er verandert immers niets aan de bestaande vergunningsituatie.
Artikel 4
Milieubesluit en schadevergoeding
Onderdeel van Circulaire schadevergoedingen· Ruimtelijke ordening en milieu
Deze tekst geldt sinds 22 december 1997