Deze paragraaf gaat in op het onderscheid tussen informele en formele handhavingsinstrumenten en de factoren die een rol spelen bij de inzet daarvan. De ATKM beschikt over diverse informele en formele handhavingsinstrumenten, die kunnen worden ingezet ten aanzien van zowel rechtspersonen als natuurlijke personen. Informele handhavingsinstrumenten zijn maatregelen die niet expliciet in de wet worden genoemd. Formele handhavingsinstrumenten daarentegen hebben een expliciete wettelijke grondslag en worden bestuurlijke sancties genoemd. Een informeel handhavingsinstrument kan ook gecombineerd worden met een formeel handhavingsinstrument.
De informele handhavingsinstrumenten (die dus niet expliciet in de wet genoemd worden) die de ATKM kan inzetten zijn:
normoverdracht via een gesprek en/of brief;
een waarschuwingsbrief.
Een waarschuwingsbrief zal enkel in incidentele gevallen ingezet worden. Dit is bijvoorbeeld denkbaar wanneer de aanbieder van hostingdiensten de allereerste keer bij ontvangst van een (verwijderings)bevel onvolledige verantwoording aflegt over de getroffen maatregelen om het desbetreffend online materiaal te verwijderen of ontoegankelijk te maken of het verplichte format daarvoor niet is gebruikt. De ATKM zal nooit een waarschuwingsbrief in plaats van een (verwijderings)bevel sturen.
De formele handhavingsinstrumenten (die een expliciete wettelijke grondslag hebben) waar de ATKM op basis van zowel de Wet bestuursrechtelijke aanpak kinderpornografisch materiaal14De ATKM kan een last onder dwangsom of bestuurlijke boete opleggen ter handhaving bij niet naleving van de in artikel 6, derde lid, van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal opgenomen verplichting. als de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud15De ATKM is bevoegd tot oplegging van een last onder dwangsom ter handhaving van artikel 18, eerste lid, van de Verordening (EU) 2021/784 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 inzake het tegengaan van de verspreiding van terroristische online-inhoud (de Verordening). De ATKM is bevoegd tot oplegging van een bestuurlijke boete bij overtreding van artikel 3, derde en zesde lid, artikel 4, tweede en zevende lid, van de Verordening, artikel 5, eerste, tweede, derde, vijfde en zesde lid, artikelen 6, 7, 10, 11, 14, vijfde lid, artikel 15, eerste lid, en artikel 17 van de Verordening. over beschikt zijn:
het opleggen van een last onder dwangsom;
het opleggen van een bestuurlijke boete aan de overtreder.
Op basis van alle relevante omstandigheden en belangen wordt per situatie beoordeeld welk handhavingsinstrument het meest effectief, passend en proportioneel is om het doel te bereiken dat met de inzet van het handhavingsinstrument wordt nagestreefd. De ATKM zal bij niet naleving van een (verwijderings)bevel, ongeacht of het kinderpornografisch materiaal of terroristisch materiaal online betreft, gebruik maken van een formeel handhavingsinstrument of een combinatie van formele handhavingsinstrumenten. In voornoemde situatie gaat het om een overtreding die rechtstreeks het doel van de wet en de taak van de ATKM raakt, namelijk het tegengaan van verspreiding van kinderpornografisch en terroristisch materiaal online. Een waarschuwingsbrief of enkel een gesprek ten behoeve van normoverdracht zijn in die situatie te lichte instrumenten, om naleving van het (verwijderings)bevel af te dwingen, en daarmee ongeschikt voor het doel dat met het handhavingsinstrument bereikt dient te worden.
Een belangrijke factor die betrokken wordt bij de keuze voor het inzetten van een formeel handhavingsinstrument, een herstelsanctie dan wel een bestraffende sanctie, is het beoogde doel. De last onder dwangsom is een herstelsanctie die strekt tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding, het voorkomen van herhaling daarvan of het wegnemen of beperken van de gevolgen van een overtreding en die de verplichting inhoudt tot betaling van de geldsom indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd. De bestuurlijke boete daarentegen is een bestraffende sanctie en houdt een onvoorwaardelijke verplichting tot het betalen van een geldsom in. Anders dan bij een last onder dwangsom kan de overtreder bij de bestuurlijke boete niet meer voorkomen dat hij een hij een geldsom moet betalen. De reden hiervoor is dat de last onder dwangsom gericht is op het ongedaan maken van de overtreding, terwijl de bestuurlijke boete bedoeld is om leed toe te voegen aan de overtreder.
Daarnaast spelen ook verschillende factoren een rol bij de hoogte van de sanctie. Op grond van artikel 5:46, tweede lid, van de Awb wordt de hoogte van de bestuurlijke boete in elk concreet geval afgestemd op de ernst van de overtreding en de mate waarin deze aan de overtreder kan worden verweten. De ATKM, het bestuursorgaan in dit geval, houdt daarbij zo nodig rekening met de omstandigheden waaronder de overtreding is gepleegd. Bij het opleggen van een bestuurlijke boete wordt verder beoordeeld of er omstandigheden zijn die nopen tot verlaging of matiging van de boete.16Artikel 18, tweede lid, van de TOI-Verordening expliciteert concreet een aantal te betrekken omstandigheden die een rol zullen spelen bij een op te leggen bestuurlijke boete. Deze vloeien daarmee direct uit de Verordening voort voor alle lidstaten. De memorie van toelichting bij de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud merkt op dat het in de desbetreffende wet niet nodig is om nog een bijzondere regeling op te nemen met factoren waarmee rekening gehouden moet worden bij het opleggen van een bestuurlijke boete, aangezien de Awb hiervoor reeds een algemene regeling geeft.
Bij het beoordelen van de verwijtbaarheid weegt de ATKM in ieder geval de volgende omstandigheden mee:
de aard, de ernst en de duur van de inbreuk;
de opzettelijke dan wel nalatige aard van de inbreuk;
eerdere inbreuken door de aanbieder van hostingdiensten; en
de schuldgraad van de aanbieder van hostingdiensten, rekening houdend met de technische en organisatorische maatregelen die de aanbieder van hostingdiensten heeft genomen om te voldoen aan de verordening terroristische online-inhoud.
De ATKM weegt bij het bepalen van de hoogte van de boete voorts in ieder geval ook de volgende omstandigheden mee:
de financiële draagkracht van de aanbieder van hostingdiensten;
de mate waarin de aansprakelijk geachte aanbieder van hostingdiensten met de bevoegde autoriteiten samenwerkt; en
de aard en omvang van de aanbieder van hostingdiensten, met name of het gaat om een micro-, kleine of middelgrote onderneming.
Bovengenoemde opsommingen van factoren zijn noch limitatief noch imperatief. Dit betekent dat de opsommingen niet uitputtend zijn en dat de weging van de genoemde factoren van geval tot geval kan verschillen. Hiertoe wordt ook naar paragraaf 4 van het boete- en dwangsombeleid van de ATKM verwezen.
De ATKM komt, als (zelfstandig) bestuursorgaan, bij het bepalen van de hoogte van de dwangsom en het maximum van het te verbeuren bedrag een ruime mate van beleidsruimte toe. Dat laat onverlet dat de hoogte van de dwangsom op de ernst van de overtreding kan en moet worden afgestemd (evenredigheid) en tot doel moet hebben om de overtreding tegen te gaan of te voorkomen (effectiviteit). Gelet op artikel 5:32b van de Awb moet de dwangsom in redelijke verhouding staan tot enerzijds de zwaarte van het door de overtreding van het wettelijk voorschrift geschonden belang en anderzijds de beoogde effectieve werking van de dwangsomoplegging. Dit artikel bepaalt verder dat de dwangsom hetzij op een bedrag ineens, hetzij op een bedrag per tijdseenheid waarin de last niet is uitgevoerd, dan wel per overtreding van de last moet worden bepaald. Ook moet het maximumbedrag worden vastgesteld waarboven geen dwangsommen meer worden verbeurd. De beleidsregels die concreet zien op het bepalen van de termijnen en de hoogte van deze bestuurlijke sancties zijn opgenomen in het ‘Dwangsom- en boetebeleid ATKM’.
Artikel 4
Inzet van handhavingsinstrumenten
Onderdeel van Handhavingsbeleid van de ATKM· Openbare orde en veiligheidsrecht
Deze tekst geldt sinds 18 juni 2026