Deze paragraaf gaat in op handhaving bij normovertreding en de uitgangspunten die de ATKM ten grondslag legt aan haar handhavingsbeleid. De ATKM heeft vanuit haar wettelijke taken bezien de mogelijkheid om op het openbare deel van het internet8Het betreft hier het deel van het internet dat direct kan worden benaderd, al dan niet met automatische registratie of toelating. Beoordeling, selectie en/of toelating door middel van een menselijke beslissing valt daar niet onder. zelf – dus ook zonder voorafgaande melding – online kinderpornografisch of terroristisch materiaal te detecteren.
De ATKM richt zich allereerst op het detecteren van online kinderpornografisch en terroristisch materiaal. Wanneer de ATKM online gedetecteerd materiaal vervolgens als kinderpornografisch of terroristisch beoordeelt, zal de ATKM vervolgens een (verwijderings)bevel uitvaardigen.9De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal spreekt over een bevel en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud over een verwijderingsbevel. Wanneer bij dezelfde aanbieder vaker online terroristisch materiaal wordt gevonden, kan de ATKM een blootstellingsbesluit nemen. De aanbieder moet dan maatregelen nemen om te voorkomen dat opnieuw terroristisch materiaal online verschijnt. Als bestuursrechtelijke autoriteit is de ATKM bevoegd om aanbieders van hostingdiensten (en voor kinderpornografisch materiaal onder voorwaarden aanbieders van communicatiediensten)10Artikel 6, tweede lid, van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal bepaalt dat het bevel, indien het niet kan worden gericht tot een aanbieder van hostingdiensten, het gericht kan worden tot een aanbieder van een communicatiedienst. te bevelen om online terroristisch of kinderpornografisch materiaal te verwijderen of ontoegankelijk te maken. In Bijlage I is de reikwijdte van deze bevoegdheid in de specifieke wetten uitgewerkt.
Vervolgens beoordeelt de ATKM of het (verwijderings)bevel is nageleefd door te controleren of het desbetreffende materiaal binnen de gestelde termijn is verwijderd of ontoegankelijk is gemaakt. Wanneer de aanbieder van hostingdiensten géén, niet tijdig of op een onjuiste manier gehoor geeft aan het (verwijderings)bevel kan normconform gedrag worden bereikt door te handhaven met de inzet van instrumenten (hierna: ‘handhavingsinstrumenten’). De ATKM kan op grond van beide wetten als formeel handhavingsinstrument een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom opleggen. De ATKM handhaaft daar waar nodig is, echter het uitgangspunt is dat de ATKM optreedt wanneer zij bekend is met een overtreding (dus niet gedogen). In paragraaf 4 wordt nader ingegaan op het onderscheid en inzet van informele en formele handhavingsinstrumenten.
De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud kennen verschillen als het gaat om de definitiebepaling van ‘aanbieders van hostingdiensten’ (zie Bijlage II) maar ook de verplichting voor een aanbieder van hostingdiensten, namelijk het moeten verwijderen of ontoegankelijk maken van het online gedetecteerd materiaal. Op grond van Verordening (EU) 2021/784 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 inzake het tegengaan van de verspreiding van terroristische online-inhoud kan de ATKM een aanbieder van hostingdiensten bevelen om het online gedetecteerd terroristisch materiaal binnen een bepaalde termijn te verwijderen óf ontoegankelijk te maken. Op grond van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal kan de ATKM een aanbieder van hostingdiensten (of onder voorwaarden aanbieder van communicatiediensten) bevelen om online gedetecteerd kinderpornografisch materiaal binnen een bepaalde termijn ontoegankelijk te maken, dit kan bestaan uit verwijderen. Verwijderen is een vorm van ontoegankelijk maken.
In dit handhavingsbeleid wordt dit onderscheid verder niet gemaakt, ondanks de relevantie van dit onderscheid voor de praktijkvoering, en wordt gesproken over het éénduidig begrip ‘aanbieders van communicatiediensten’ en het ‘verwijderen of ontoegankelijk maken’.
De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud hebben als doelstelling het tegengaan van de verspreiding van online kinderpornografisch en terroristisch materiaal.
Het toezicht richt zich op naleving van de daartoe aangewezen inhoudelijke bepalingen die in voornoemde wetten zijn opgenomen. De ATKM heeft de taak toe te zien op de naleving van deze wetten. Om die naleving te realiseren heeft de ATKM wettelijke bevoegdheden en handhavingsinstrumenten11Zie daarvoor naast de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud ook het Aanwijzingsbesluit toezichthoudende ambtenaren ATKM 2024. Sommige ambtenaren van de ATKM zijn aangewezen voor het toezicht op de naleving van voornoemde wetten. Zij beschikken over bevoegdheden op grond van titel 4.2 van de Awb. toebedeeld gekregen. Voor de inzet van handhavingsinstrumenten heeft de ATKM een aantal uitgangspunten geformuleerd, dat aansluit bij de doelstellingen van beide wetten waar zij toezicht op houdt.
Deze uitgangspunten zijn als volgt:
Optreden zodra bekend met een overtreding (niet gedogen)
De ATKM handhaaft de Wet bestuursrechtelijke aanpak kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud ten aanzien waarvan zij een toezichtstaak heeft. Dit ziet op de situatie waarin de ATKM een aanbieder van hostingdiensten of een aanbieder van een communicatiedienst heeft bevolen om specifiek online materiaal (kinderpornografisch dan wel terroristisch) te verwijderen of ontoegankelijk te maken en daar door geadresseerde geen gehoor aan is gegeven. Wanneer dit niet wordt nageleefd zal de ATKM handhavend optreden om deze situatie te beëindigen. De wijze waarop de ATKM dat bewerkstelligt, hangt af van de concrete situatie. Dit uitgangspunt laat onverlet dat de toezichthouders in het kader van de gehanteerde risicogebaseerde aanpak en met het oog op de beschikbare capaciteit prioriteiten in hun handhaving kunnen stellen.
Optreden gericht op het bereiken van normconform gedrag
Naast dat het toezicht van de ATKM zich richt op naleving van de bepalingen uit voornoemde wetgeving, neemt het bevorderen van normconform gedrag een centrale rol in. Concreet kan daarbij gedacht worden aan activiteiten in voorlichtende en adviserende zin waar een preventief effect van uitgaat. Wanneer normconform gedrag uitblijft doordat er geen gehoor wordt gegeven aan een (verwijderings)bevel wordt dit afgedwongen door de inzet van formele handhavingsinstrumenten. Indien de geconstateerde overtreding nog voortduurt, is het handhavend optreden (ook) gericht op het beëindigen van de overtreding en herstel van het naleven van de norm. Of een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete (of allebei) in het concrete geval een geschikt, noodzakelijk en evenwichtig middel is, bepaalt de ATKM mede aan de hand van de interventiemaxtrix in paragraaf 2 van haar dwangsom- en boetebeleid.
Bestuursrechtelijke of strafrechtelijke handhaving
De ATKM detecteert kinderpornografisch en terroristisch materiaal op het open internet. Dat wil zeggen: dat deel van het internet dat internetgebruikers direct kunnen benaderen, bijvoorbeeld via een link of via een inlog die geautomatiseerd kan worden verkregen. Wanneer de ATKM op het open internet dergelijk materiaal aantreft, kan zij bevelen dat materiaal te verwijderen of ontoegankelijk te maken. De ATKM heeft géén opsporingsbevoegdheden en kan personen die kinderpornografisch of terroristisch materiaal op internet plaatsen niet (strafrechtelijk) vervolgen. De politie en het Openbaar Ministerie (hierna: OM) kunnen dat wel. De ATKM overlegt met de politie en het OM over de uitoefening van haar taken en bevoegdheden die voortvloeien uit de Wet bestuursrechtelijke aanpak kinderpornografisch materiaal en kan met politie informatie uitwisselen voor zover noodzakelijk voor de uitoefening van diens wettelijke taak.12Artikel 5 van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal. Op grond van artikel 10, tweede lid, van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal mag de ATKM – gelet op artikel 10 van de AVG – persoonsgegevens van strafrechtelijke aard, als bedoeld in artikel 1 van de Uitvoeringswet AVG, verwerken voor zover de verwerking noodzakelijk is voor de uitoefening van zijn bevoegdheden op grond van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal. Onder de definitie ‘verwerken’ in artikel 4, tweede lid, van de AVG valt onder andere ‘verstrekken door middel van doorzending, verspreiden of op andere wijze ter beschikking stellen’(..) Ter bevordering van de coördinatie van te nemen maatregelen overlegt de ATKM over de uitoefening van haar taken en bevoegdheden die voortvloeien uit de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud met de politie, het OM, de AIVD en de MIVD en kan met deze partijen informatie uitwisselen voor zover noodzakelijk voor de uitoefening van diens wettelijke taak.13Artikel 8 van de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud.
Optreden op effectieve wijze
De keuze voor het inzetten van een bepaald instrument en de wijze waarop dit wordt ingezet, dient telkens in een concrete situatie bekeken te worden tegen de achtergrond van de specifieke omstandigheden van dat geval. Door middel van maatwerk wordt per situatie bepaald welk instrument het meest effectief is om het doel te bereiken dat met de inzet van het instrument wordt nagestreefd. Herstelmaatregelen hebben als voornaamste doel het beëindigen van de overtreding of het voorkomen van herhaling, oftewel herstel van naleving van de norm. Een bestraffende maatregel daarentegen voegt bewust leed toe. Een bestraffende sanctie heeft overigens niet alleen een bestraffende werking. Daarvan gaat ook een speciaal en – in het geval van openbaarmaking – een generaal preventief effect uit. Een bestraffende maatregel kan los of naast een herstelmaatregel worden opgelegd. Zie daarvoor de interventiemaxtrix in paragraaf 2 van het dwangsom- en boetebeleid.
Optreden overeenkomstig de algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Bij handhavend optreden handelt de ATKM in overeenstemming met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en beginselen van Europees recht en internationaal publiekrecht.
Dit betreft onder meer de volgende beginselen:
Evenredigheidsbeginsel: met de hun ter beschikking staande instrumenten bieden de toezichthouders steeds zoveel mogelijk een evenredig antwoord op een overtreding;
het beginsel ziet daarmee op de verhouding tussen de gevolgen van het ingrijpen door de toezichthouders en het met het ingrijpen te dienen doel.
Beginsel van een evenwichtige belangenafweging: het volgen van het handhavingsbeleid is nooit een automatisme; altijd wordt, aan de hand van een afweging van de rechtstreeks bij het besluit betrokken belangen, beoordeeld of en zo ja welk handhavingsinstrument wordt ingezet.
Gelijkheidsbeginsel: in gelijke gevallen is ook het handhavend optreden gelijk.
Motiveringsbeginsel: de ATKM moet (als bestuursorgaan) haar besluiten deugdelijk, helder en begrijpelijk motiveren.
Artikel 3
Handhaving
Onderdeel van Handhavingsbeleid van de ATKM· Openbare orde en veiligheidsrecht
Deze tekst geldt sinds 18 juni 2026