Evenals in het strafrecht kunnen zich situaties voordoen waarin weliswaar sprake is van overtreding van geschreven of ongeschreven regels, maar waarbij schuld ontbreekt of waarbij sprake is van rechtvaardigende omstandigheden.
Er is dan ook alleen sprake van plichtsverzuim als de ambtenaar schuld heeft.
Een ambtenaar die ten tijde van de ten laste gelegde gedragingen ontoerekeningsvatbaar was, is niet schuldig. Hij besefte immers niet dat zijn gedrag verwijtbaar was. Daarvan zal overigens niet snel sprake zijn, want enig besef van de verwijtbaarheid van gedragingen is bijna altijd wel aanwezig, zelfs als er sprake is van verminderde toerekeningsvatbaarheid. Alleen bij ernstige psychische defecten zal zich dit kunnen voordoen. Als daarvoor een indicatie bestaat, kan een specialist ingeschakeld worden.
Belangrijke kanttekening hierbij is dat (overmatig) gebruik van of verslaving aan alcohol of drugs de schuld voor plichtsverzuim niet wegnemen. Het plegen van plichtsverzuim onder invloed van alcohol of drugs, wordt de ambtenaar dus ten volle aangerekend.
Hoofdstuk 3:
Artikel 3.5
Schuld en toerekeningsvatbaarheid
Onderdeel van Protocol integriteitsschendingen