Indien bij een vergunningaanvraag, subsidieverlening of een aanbesteding een beroep
wenselijk is op de Wet BIBOB kan het Bureau bevordering integriteitsonderzoeken door het
openbaar bestuur (bureau BIBOB) om advies worden gevraagd over de mate van gevaar dat
een vergunning, subsidie of overheidsopdracht wordt misbruikt voor criminele activiteiten. Zij
hebben toegang tot een aantal gesloten bronnen.
Aan de adviesaanvraag zijn kosten verboden. De bijdrage in de kosten wordt jaarlijks
vastgesteld. Op dit moment kost een advies bij een beschikking € 500 en bij een
aanbesteding € 500 per te onderzoeken eenheid, met een maximum van € 5.000 per advies
in het kader van aanbestedingen (staatscourant 2003, 99, blz.9).
Voordat een bestuursorgaan (kan) besluit(en) tot de aanvraag van een advies bij Bureau
BIBOB moeten eerst de volgende stappen worden doorlopen:
Eigen beleidslijn Vanwege de zwaarte van het BIBOB-instrumentarium is het
bestuursorgaan wettelijk verplicht tot het opstellen van een beleidslijn
waarin het bestuur in algemene termen verwoord in welke gevallen
advies wordt gevraagd bij Bureau BIBOB (zie bijlage).
Ontvankelijkheid Een aanvraag het moet betrekking hebben op een vergunning,
subsidie of aanbesteding in één van de BIBOB sectoren.
Proportioneel De toepassing van het BIBOB-instrument moet in juiste verhouding
staan tot het belang van de gevraagde beslissing. Er moet een juiste
balans zijn tussen de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer en de
bescherming van het openbaar belang. De aanvraag voor een
bouwvergunning voor de bouw van een dakkapel, is bijvoorbeeld niet
van zodanig belang dat een BIBOB-onderzoek gerechtvaardigd is.
Subsidiair middel Het bestuursorgaan moet hebben onderzocht of met een ander,
mogelijk minder ingrijpend middel, hetzelfde doel kan worden bereikt. Zo
kunnen horecavergunningen reeds geweigerd worden op grond van de
zedelijkheidstoets of slecht levensgedrag van de leidinggevenden.
Daarnaast is in de Wet goederenvervoer over de weg bijvoorbeeld
sprake van de verklaring omtrent het gedrag. Op het gebied van
bouwvergunningen, milieuvergunningen en aanbestedingen blijken
geen subsidiaire mogelijkheden te bestaan (uit: rapport “Gewapend
bestuursrecht”).
Een bestuursorgaan kan uit verschillende bronnen informatie putten
om een subsidiaire weigeringsgrond te achterhalen:
Openbare bronnen:
· Handelsregister van de Kamer van Koophandel
· Kadaster/Hypotheekregister
· Internet (beperkt zoeken)
· Bedrijfschappen
· Telefoongids/gouden gids
· Bestemmingsplan
10
Gesloten bronnen:
· Justitiële documentatie (in het kader van de drank- en horecawet)
· Sociale diensten = MD (opnemen in APV)
· Gemeentelijke basisadministratie (GBA)
· Gemeentelijke belastingdienst = belastingen
· Overige gemeentelijke diensten (Brandweer, Bouw- en
Woningtoezicht, handhavingteams of een andere afdeling die
relevant op het onderwerp kan zijn b.v. sociale dienst)
Als er uit de bronnen blijkt dat er sprake is van ernstig gevaar en dit
kan duidelijk worden onderbouwd, dan kan, zonder tussenkomst van
het Bureau BIBOB, de aanvraag worden geweigerd op basis van
artikel 3 van de wet BIBOB.
Wanneer het bestuursorgaan vervolgens een vergunningaanvraag, subsidieverlening of een
aanbesteding wil voorleggen aan het Bureau BIBOB volgen hieronder de te doorlopen
stappen:
Besluitvorming Het bestuur besluit om een BIBOB-advies aan te vragen. Het
bestuur beschikt terzake over een discretionaire bevoegdheid.
Bij de toepassing van het BIBOB-instrumentarium blijft het
bestuur ook zelf de volledige verantwoordelijkheid dragen voor
de voorkoming van bestuurlijke facilitering van criminele
activiteiten.
Het bestuurlijke besluit om een BIBOB-advies aan te vragen
vloeit voort uit het volgende:
- na het eigen onderzoek blijven vragen bestaan over de
bedrijfsstructuur, of de activiteiten in en/of in de directe
omgeving van de onderneming.
- na het eigen onderzoek blijven vragen bestaan over de
financiering van het bedrijf.
- na het eigen onderzoek blijven vragen bestaan over
omstandigheden in de persoon van de aanvrager, de wijze
van financiering, de financier van de onderneming of de
eigenaar van het pand waarin de onderneming is
gevestigd.
- de Officier van Justitie adviseert om in een bepaalde zaak
een BIBOB-advies aan te vragen (tipfunctie uit artikel 26
wet BIBOB)
In kennisstelling De schriftelijke mededeling van dit besluit aan de aanvrager.
Contact met Helpdesk Het contact met de helpdesk van Bureau BIBOB.
Aanvraag Bureau BIBOB begeleidt de aanvraag.
Onderzoek Bureau BIBOB start het onderzoek. Het Bureau BIBOB kan
hierbij putten uit openbare bronnen en limitatief opgesomde
gesloten bronnen waartoe het bestuursorgaan geen toegang
heeft, zoals de persoonsregistraties waarop de Wet
11
politieregisters en de Wet op de justitiële documentatie van
toepassing zijn.
Advies Bureau BIBOB komt tot een uitvoerig gemotiveerd advies.
Bureau BIBOB geeft geen advies of het betrokken bestuur al
dan niet in gunstige zin zou kunnen of moeten beslissen op een
aanvraag tot vergunning- of subsidieverlening dan wel of een
overheidsopdracht kan worden gegund. In plaats daarvan geeft
het bureau de volgende adviezen:
a. Er is geen sprake van gevaar;
b. Er is sprake van enig gevaar;
c. Er is sprake van ernstige mate van gevaar.
Officier van justitie De Officier van justitie toetst of de BIBOB-gegevens aan het
bestuur kunnen worden verstrekt.
Definitieve besluitvorming Het bestuur ontvangt het advies en betrekt het in zijn
besluitvorming. Het bestuur maakt een eigen afweging waarbij
het advies van het Bureau BIBOB niet één op één mag worden
overgenomen in de besluitvorming. Op basis van het advies
van het Bureau BIBOB moet het bestuursorgaan zelf de
afweging maken of het gevaar zo zwaarwegend is dat de
gevraagde vergunning of subsidie niet kan worden verleend
dan wel de overheidsopdracht niet kan worden gegund. Als het
bestuursorgaan afwijkt van het advies van het Bureau BIBOB
moet dit worden gemotiveerd.
Het gaat bij de belangenafweging door het bestuursorgaan niet
uitsluitend om het financiële belang van de betrokkene
tegenover het belang van het bestuursorgaan om te vermijden
dat ongewild faciliteiten worden geboden voor criminele
activiteiten waardoor onder andere de integriteit van de
overheid wordt aangetast en het imago van het openbaar
bestuur schade leidt. Het bestuursorgaan kan ook het
maatschappelijk of bestuurlijk belang dat bepaalde activiteiten
plaatsvinden of zullen plaatsvinden bij de besluitvorming
betrekken. In dat kader kan bijvoorbeeld de handhaving van
een bepaald voorzieningenniveau aan de orde zijn, maar ook
werkgelegenheidsaspecten kunnen een rol spelen. Daarnaast
zijn de andere instrumenten die een bestuursorgaan ten dienste
staan van belang. Hierbij kan gedacht worden aan onder
andere de mogelijkheden die het bestuursorgaan of de
aanbestedende dienst heeft om door middel van gerichte
controle of andere bestuurlijke handhavinginstrumenten te
voorkomen dat criminele activiteiten worden ontplooid met
behulp van de subsidie of vergunning, of de uitvoering van een
overheidsopdracht. Tevens kan het bestuursorgaan of de
aanbestedende dienst, als de risicoanalyse daartoe aanleiding
geeft, de betrokkene vragen om specifieke waarborgen (b.v.
12
waarborgen op financieel terrein) alvorens een positieve
beslissing wordt genomen.
Zienswijze De aanvrager en belanghebbenden kunnen hun zienswijze
geven bij een besluit.
Betrokkene (=aanvrager): indien een bestuursorgaan van plan
is om een vergunning te weigeren op grond van het advies
“ernstig gevaar” van Bureau BIBOB is het verplicht de
aanvrager in staat te stellen om hierover zijn zienswijze te
geven (artikel 33, lid 1, Wet BIBOB). De aanvrager mag dan
voorafgaand aan de definitieve besluitvorming de gegevens
inzien waarop de negatieve beschikking zal worden gebaseerd.
De aanvrager heeft zo gelijk de kans om de juistheid van deze
gegevens te controleren en eventueel ter discussie te stellen,
zodat het bestuursorgaan haar beslissing kan heroverwegen.
Dit betekent een extra controle op de bronbevraging door
Bureau BIBOB waarop het advies is gebaseerd. Het
bestuursorgaan laat de aanvrager vervolgens weer weten of
deze zienswijze de beschikking beïnvloedt.
Belanghebbenden (=derden): Wanneer in de voorgenomen
beschikking gegevens van derden opgenomen zijn waartegen
deze redelijkerwijs bedenkingen zouden kunnen hebben, dan is
het bestuursorgaan eveneens verplicht om deze derden naar
hun zienswijze te vragen (artikel 4:8, AWB). Ook derden
hebben op deze manier kans om eventuele feitelijke
onjuistheden in het advies te corrigeren. Hier kan het dus gaan
om zowel positieve als negatieve beschikkingen alsook
beschikkingen met aanvullende voorwaarden. Het kan
bijvoorbeeld voorkomen dat in een positieve beschikking
gegevens worden opgenomen van derden die deze in een
ongunstig daglicht zouden kunnen stellen.
Beschikking Het bestuur besluit al dan niet tot een negatieve beschikking en
stelt de aanvrager hiervan in kennis
Bezwaar en beroep De aanvrager kan bij een negatieve beschikking de bezwaaren
beroepsprocedure volgen.
De privacy van betrokkenen De Algemene Wet Bestuursrecht en de Wet Bescherming
Persoonsgegevens zijn van toepassing op de gegevens die
door het Bureau BIBOB zijn verzameld. Ten slotte speelt de
Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) een bijzondere rol in het
kader van de Wet BIBOB. Hoewel het BIBOB-advies als
document in beginsel onder het verstrekkingenregime van de
WOB valt, zal in de praktijk het openbaar maken van het advies
op grond van artikel 10 van de WOB achterwege blijven. De
inhoud van het advies zal namelijk veelal gegevens bevatten
die de persoonlijke levenssfeer raken of gegevens die als
bedrijfsgegevens zijn te beschouwen. Ook zal niet zelden een
13
beroep gedaan kunnen worden op in de WOB genoemde grond
voor het voorkomen van onevenredige benadeling van bij die
aangelegenheid betrokken (rechts)personen dan wel derden.
14
15
Artikel 3
Het toepassen van het BIBOB-instrumentarium
Onderdeel van Beleidslijn wet Bevordering Integriteitbeoordelingen door het Openbaar Bestuur