3.1Inleiding
De bestaande kwaliteit van gebouwen is het vertrekpunt van het IHP 2020 - 2035. Bij het vormgeven van het IHP is veel waarde gehecht aan een zorgvuldige en gelijkwaardige overweging om de kwaliteit van de gebouwen vast te stellen. In dit hoofdstuk stellen we het lange termijn perspectief van het gebouw/de locatie vast op basis van objectieve criteria. Deze zijn gebaseerd op:
analyse van de bestaande situatie in 2017, met
normatieve ruimtebehoefte volgens leerlingprognose Pronexus;
conditiemeting van het onderhoudsniveau, volgens NEN 2767.
wettelijk kader;
verordening onderwijshuisvesting;
functionele inspectie van gebouwen primair onderwijs (door ABCnova).
Het doel van de beoordeling is het vaststellen of gebouwen in aanmerking komen voor een huisvestingsmaatregel in de komende periode van 4 jaar. Daarbij wordt een toekomstperspectief geboden voor 16 jaar. De informatie is per school verzameld en samengevat in het ‘locatie dashboard’ in bijlage 3a en b. Dit overall overzicht bevat o.a.:
gebouwgegevens, waaronder bouwjaar, omvang;
onderhoudsniveau en technische gegevens;
gegevens omtrent duurzaamheid;
partners in huisvesting;
leerlingenprognoses en prognoses ruimtebehoefte.
Noot:
De normatieve ruimtebehoefte en de conditiemetingen zullen bij elke fase van het IHP opnieuw worden berekend c.q. in beeld gebracht
3.2 Huidig scholenbestand
Noot: Dislocatie bij bs. DeWeisterbeek wordt door gemeente gehuurd van particuliere belegger.
Het huidige scholenbestand in Horst aan de Maas bestaat anno 2020 uit 19 basisscholen en 2 scholen voortgezet onderwijs. Met de bouw van de nieuwe basisschool KC Stip resteren binnenkort nog 18 basisscholen. Figuur 6 geeft een overzicht van de huidige primair onderwijs en de voortgezet onderwijs locaties. Hierin is ook een onderwijskaart opgenomen van de huidige situatie in Horst aan de Maas, met daarop de locaties van:
primair onderwijs;
voorgezet onderwijs;
kinderopvang/ peuterspeelzaal;
binnensportaccommodaties.
De spreiding van het onderwijs binnen de gemeente voldoet aan de kaders voor verwijsgebieden uit de verordening. Vaak zijn er in, of in nabijheid van de scholen bredere maatschappelijke voorzieningen ontstaan. Het bestaan van onderwijs heeft daarmee een directe relatie met de leefbaarheid in deze dorpen. Commerciële kindfuncties zijn niet in ieder dorp rendabel.
Het voortgezet onderwijs is gecentreerd in Horst-Hegelsom en kent een verzorgingsgebied dat groter is dan alleen de gemeente Horst aan de Maas. Beide VO-scholen en met name het CITAVERDE college bedienen ook de omliggende gemeenten.
3.3 Tussentijdse besluitvorming raad
In december 2016 heeft de gemeenteraad besloten krediet beschikbaar te stellen voor twee nadere (lees: aanvullend op het vorige IHP 2012) huisvestingsmaatregelen onderwijs, te weten:
(ver)nieuwbouw van basisschool ‘Onder de Wieken’ in klooster Meterik.
herhuisvesting KC Stip Tienray & KC Stip Swolgen bij MFA Kerkebos.
De reden voor deze besluiten was de kans voor het toekomstbestendig gebruik van het leegstaande klooster in Meterik en de urgente huisvestingsproblematiek op de locaties Tienray en Swolgen.
Dit nieuwe IHP herkent en respecteert de eerdere besluitvorming en de mogelijk afwijkende kaders bij deze besluitvorming. De impact hiervan is verwerkt in de bestaande situatie en de toekomstige huisvestingstructuur (met financiële planning).
De nieuwe basisschool Meterik is met ingang van het schooljaar 2018-2019 in gebruik genomen. De nieuwbouw van basisschool Tienray & Swolgen op het sportcomplex “Kerkebos” (onder de nieuwe naam STIP) is in voorbereiding met vermoedelijke oplevering juli 2021.
3.4 Demografische Ontwikkelingen
In opdracht van de gemeente Horst aan de Maas is onderzoek gedaan naar de leerlingenprognose primair- en voortgezet onderwijs (inclusief nieuwbouwprogramma) en bijbehorende wijk- en buurtindeling. Deze gegevens zijn in lijn met de wetgeving, vertaald in een leerlingenprognose en zijn het uitgangspunt voor dit IHP 2020 - 2035. Op macroniveau geeft dit het volgende beeld naar 2035. Gemeente Horst aan de Maas gaat bij dit IHP uit van de levensvatbaarheid (instandhouding) van alle huidige onderwijsinstituten.
3.4.1 Ontwikkeling leerlingaantallen Primair Onderwijs
De basispopulatie van 4 - 12 jarigen is de afgelopen jaren (2011 - 2017) met 21% gekrompen. De komende jaren zwakt het tempo van de krimp (nog 2%) af. Na 2021 stabiliseert het aantal leerlingen binnen de gemeente. In de kern Horst groeit het aantal kinderen de komende jaren. Op basisschool Weisterbeek, die al gebruik maakt van een dislocatie, ontstaat een ruimtetekort.
De periode van krimp heeft een aanzienlijke impact op de huisvestingstructuur. Op macroniveau en op locatieniveau zijn er knelpunten. In de primair onderwijsstructuur is er normatief circa 3.900 m2 BVO (of circa 30 klaslokalen) te veel huisvesting in gebruik. Schoolbesturen geven aan dat dit een onwenselijk zware last legt op de exploitatie en onderhoud van scholen. De leegstand is daarmee een bedreiging van de kwaliteit van het onderwijs binnen de gemeente. De situatie bij basisscholen De Horizon en De Dobbelsteen zijn het meest nijpend.
De gemeente Horst aan de Maas heeft geen actief beleid voor het creëren van brede scholen. De stuurgroep IHP onderwijs geeft aan dat in het verleden ontstane brede scholen (onderwijs en kind functies onder één dak) ontmantelen (te veel) schade aanbrengt aan de samenwerkingen.
3.4.2Ontwikkeling leerlingaantallen Voortgezet Onderwijs
De basispopulatie in het voortgezet onderwijs zal naar verwachting tot 2033 met circa 20% dalen. Dit is een natuurlijk gevolg van de daling die de afgelopen jaren in het primair onderwijs heeft plaatsgevonden. Dit heeft een directe weerslag op de ruimtebehoefte van deze organisaties. Structureel (in 2033) is er circa 4.200 m2 BVO overcapaciteit in de gebouwen. Het dilemma speelt vooral op het Dendron College.
Voor het CITAVERDE College zijn in onderstaande tabel alleen leerlingen van het voortgezet onderwijs weergegeven. Het middelbaar beroepsonderwijs is geen onderdeel van de leerlingprognose.
3.5 Kwaliteit in de bestaande situatie
De bestaande kwaliteit van gebouwen (anno 2017) is het vertrekpunt voor het IHP 2020. De twee ‘tussentijdse maatregelen’ in Tienray Swolgen en Meterik (zie § 3.3.) zien wij als onderdeel van de bestaande situatie. Het bouwproject in het voormalige klooster in Meterik is in juli 2018 opgeleverd. De ontwerpfase in Tienray-Swolgen is afgerond. Dit hoofdstuk beschrijft de kwaliteit en signaleert, indien noodzakelijk, knelpunten die om oplossingen vragen.
3.5.1 Stand van zaken Convenant Frisse Scholen
Bovenstaande figuur toont de actuele (anno 2020) stand van zaken van de uitvoering convenant Frisse Scholen. In de periode 2015 - 2019 zijn 2 scholen voorzien van een ventilatie installatie volgens Frisse Scholen. Er is een achterstand in de realisatieplanning. Schoolbesturen hebben aangegeven te wachten met de uitvoering van het convenant, tot:
de kaders en de prioriteiten van dit IHP duidelijk zijn;
er een combinatie gemaakt kan worden met gepland groot-onderhoud.
Voor enkele locaties zijn met de schoolbesturen nieuwe plandata voor het realiseren van de ventilatievoorziening.
3.5.2 Primair Onderwijs
De kwaliteit van de gebouwen (af te stoten gebouwen uitgesloten) zijn met het onderwijsveld vastgesteld op basis van vooraf gestelde kwaliteitscriteria. Gevoed door de visie uit het strategisch kader is er breder gekeken dan alleen de primaire zorgplicht (c.q. de verordening onderwijshuisvesting) van de gemeente. Schoolbesturen geven aan dat aspecten als kans voor het onderwijs, de mogelijkheid tot het vormen van brede scholen en de duurzaamheid van het gebouw van invloed zijn op het toekomstige perspectief van een locatie. Bij de overweging is het lange termijn perspectief van een gebouw/locatie vastgesteld op basis van de volgende objectieve criteria:
Mate van aansluiting van de structurele ruimtebehoefte bij de capaciteit van het gebouw (ruimtetekort of leegstand).
Onderhoudsniveau van het gebouw (volgens NEN 2767).
Kwaliteitsniveau van het gebouw (met toetsing aan o.a. frisse scholen, asbest en toegankelijkheid-eisen).
Kans voor het onderwijs (spelen en onderwijsondersteunende ruimten binnen het gebouw).
Kans voor het vormen van brede scholen of IKC’s.
Duurzaamheidsindex van het gebouw.
Onderstaande tabel geeft de kwaliteit weer van de gebouwen primair onderwijs.
Algemeen beeld PO en VO
De gemiddelde leeftijd van de gebouwen binnen de gemeente bedraagt 36 jaar (dat is bouwjaar 1982). Opvallend is dat de gebouwen qua onderhoudsniveau in redelijke tot een goede staat verkeren. De leeftijd van een gebouw is niet direct een referentie tot de kwaliteit hiervan, mits de functionaliteit en het voorzieningen- en het duurzaamheidsniveau van het gebouw aansluiten bij het moderne onderwijs.
Sinds 2012 vindt er binnen de gemeente een modernisatie plaats van het gebouwenbestand. Deze beweging wordt nu versterkt door een krimp in leerlingaantallen en daarmee een overcapaciteit van structureel 20%, die zowel het primair onderwijs (+ 3.900 m2) als het voorgezet onderwijs (+ 4.200 m2) raakt. Dit, aangevuld met een overcapaciteit aan algemene maatschappelijke voorzieningen binnen de gemeente (bron: Beleidskaders Integraal accommodatiebeleid Horst aan de Maas 2017), maakt het noodzakelijk om enkele kritische keuzes richting de toekomst te maken. In en rond het dorp Sevenum is de overcapaciteit het grootst (11 lokalen staan leeg op vooral de locaties Horizon en de Dobbelsteen).
Dit IHP biedt oplossingen voor het reduceren van de overcapaciteit aan huisvesting binnen de gemeente. Overcapaciteit komt de exploitatie en de toekomstige onderhoudsreserves niet ten goede. Het primair onderwijs gaat een relatief stabiele periode tegemoet. Schoolbesturen geven aan dat enkele strategische locaties dienen te worden gemoderniseerd, naar modern onderwijs, passend onderwijs en duurzaamheid.
3.6 Samenvatting van kansen en knelpunten in bestaande structuur
Het overzicht kwaliteit bestaande situatie is een leidraad om te komen tot besluitvorming over huisvestingsmaatregelen, zoals renovatie of nieuwbouw. De Locatie Dashboards in bijlage 3a en b beschrijven voor iedere school de kwaliteit. Onderstaand volgt een korte samenvatting van de belangrijkste knelpunten in de huidige onderwijsgebouwen.
Basisschool De Driehoek
De basisschool in Griendtsveen krimpt naar structureel 35 à 40 kinderen. De school beschikt over een uitzondering (23 kinderen) op de gemeentelijke opheffingsnorm van 57 kinderen. De onderhoudstoestand in combinatie met de leeftijd van het gebouw maken het nodig in de volgende fase (2023 e.v.) een duurzame keuze hierin te maken.
KC de Wouter
Het schoolbestuur geeft aan functionele knelpunten te ervaren door de huidige indeling van het gebouw. In 2019 heeft Dynamiek een aantal inpandige aanpassingen gerealiseerd. Dynamiek zal vanuit groot onderhoud deze IHP-periode functionele optimalisatie uitvoeren.
Basisschool Weisterbeek
De basisschool maakt gebruik van een dislocatie (de school acht dit op onderwijskundige gronden niet wenselijk) en groeit structureel uit deze beide huisvestingsvoorzieningen.
Basisschool De Doolgaard
De basisschool beschikt over een dislocatie en heeft nu een stabiel leerlingaantal. Door krimp in vooral de afgelopen periode is er normatief geen ruimtevraag voor de dislocatie. ‘t Nest heeft verzocht om meer ruimte voor kinderdagopvang functies in het hoofdgebouw.
Basisschool De Horizon
Door krimp in de afgelopen en (in prognose) komende periode ontstaat er een structurele leegstand van 9 lokalen.
Basisschool De Dobbelsteen
Voor de komende periode wordt verwacht dat het aantal leerlingen daalt. Hierdoor ontstaat er leegstand. Het voorste deel van het voormalige gemeentehuis wordt door Kinderopvang ’t Nest gehuurd.
Basisschool De Kroevert
De basisschool is gehuisvest in de BMV De Torrekoel. Door krimp zijn de afgelopen periode door de gemeenteruimten verhuurd aan ‘t Nest en aan een huisartsenpraktijk. Dit draagt bij aan een positieve gebouwexploitatie, maar het schoolbestuur geeft aan te ervaren dat de functionele kwaliteit is afgenomen.
Dendron College
Het voortgezet onderwijs kampt normatief met leegstand. Door de geprognotiseerde afname in aantal leerlingen vergroot de leegstand tot circa 4.200 m2. De school is voornemens om het hoofdgebouw te verduurzamen. Het Dendron College verwacht in de nabije toekomst flinke investeringen te moeten doen als gevolg van het project Frisse Scholen. Deze en andere duurzaamheidsinvesteringen worden voor een groot gedeelte bekostigd uit de eigen middelen van het schoolbestuur. Gemeente en Dendron College blijven graag in gesprek met elkaar over deze leegstand en de verduurzaming van haar schoolgebouw (voor helderheid over rollen, taken en verantwoordelijkheden zie bijlage 1).
CITAVERDE College
Het “groene” voortgezet onderwijs en mbo staat een lichte krimp te wachten. De prognose is dat het pand aansluit bij deze ruimtebehoefte. Voor de looptijd van dit IHP is CITAVERDE College passend gehuisvest. De ruimtebehoefte van de leerlingen mbo is (gezien de opzet van dit IHP) als partner aangemerkt in figuur 12.
Het overzicht kwaliteit bestaande situatie (zie § 3.5) toont dat de andere locaties voor de komende termijn voldoen aan de gestelde normen. Bij het volgende IHP wordt de kwaliteit van de bestaande situatie opnieuw getoetst.
Hoofdstuk
Artikel 3.