In 2016 en 2018 is voor de hele Randstad onderzoek gedaan naar het koopgedrag van de inwoners9 I&O Research & DTNP (2018) KSO Randstad 2018. , ook in Leerdam, Vianen en Zederik.
Niet-dagelijkse sector trendvolgend
De afvloeiing van bestedingen aan niet-dagelijkse artikelen naar omliggende grotere centra (o.a. Utrecht, Nieuwegein, Gorinchem) is in Vijfheerenlanden groot. In voormalig Vianen en Zederik gaat zelfs ruim de helft van de bestedingen naar andere winkelgebieden. In Leerdam vloeide iets minder af naar elders, circa 36%. Leerdam heeft een groter eigen winkelaanbod en ligt iets verder van de grote binnenstad van Utrecht.
De groei van online aankopen in Vijfheeren-landen loopt gelijk met de Randstad en groeide in de niet-dagelijkse sector van circa 20% in 2016 naar circa een kwart in 2018 10 Vianen: groei online naar 26%, Zederik: groei online naar 26%, Leerdam: groei online naar 24%..
De koopkrachtbinding aan het lokale winkelaanbod in de niet-dagelijkse sector nam iets af tussen 2016 en 2018. Ook de toevloeiing van bestedingen vanuit omliggende gemeenten nam af. In Leerdam is die afname aan binding en toevloeiing11 Bijv. uit Herwijnen, Beesd, Heukelum, Meerkerk, etc het grootst. Dit komt waarschijnlijk doordat Leerdam, in vergelijking met Vianen en Zederik, nog een relatief grote niet-dagelijkse winkelfunctie had, en de veranderingen dus harder aankomen.
Snelste krimp bestedingen in de grootste centra
De afname van niet-dagelijkse bestedingen is niet overal gelijk. De grootste verliezers zijn de hoofdcentra van Leerdam en Vianen. Vooral de toevloeiing van buitenaf (streekfunctie) is hier, zoals te verwachten vanuit de trends, sterk afgenomen. In Leerdam-Centrum is als gevolg hiervan in 2018 circa een kwart minder aan niet-dagelijkse artikelen besteed dan in 2016. In Vianen-Centrum zijn de niet-dagelijkse bestedingen met circa 20% afgenomen12 I&O Research & DTNP (2018) KSO Randstad 2018..
Dagelijkse sector Vijfheerenlanden
In alle drie gemeenten wordt in winkels binnen de dagelijkse sector de grootste omzet behaald. Het koopgedrag in de dagelijkse sector wordt voornamelijk bepaald door supermarkten. Online is nog een kleine, maar snel groeiende factor in de dagelijkse sector, ook in Vijfheerenlanden groeide dit naar circa 3% in 2018.
Voormalige gemeente Leerdam heeft met o.a. het recent vernieuwde Europaplein het meest moderne supermarktaanbod van de gemeente (4 supermarkten van ≥ 1.000 m2 wvo). Hier werden in 2018 circa 87% van de dagelijkse bestedingen lokaal gedaan. Binnen de gemeente zijn de bestedingen wel wat verschoven; minder naar het centrum en meer naar Europaplein. De afvloeiing naar andere winkelgebieden gaat onder andere naar Gorinchem13 Sinds het onderzoek (sept-nov 2018) is winkelcentrum Hoog-Dalem in Gorinchem verder afgerond en heeft daarmee mogelijk nog aan trekkracht gewonnen.
In voormalig Vianen is het supermarktaanbod minder modern (1 supermarkt ± 1.000 m2 wvo). Hier is in de periode 2016-2018 lokale koopkrachtbinding ingeleverd. De afvloeiing gaat met name naar gemakscentra in Nieuwegein (o.a. Cityplaza, Muntplein, Hoogzandveld) en naar Culemborg (o.a. Parijsch).
In voormalig Zederik is er één supermarkt per voorzieningenkern. Hier is de binding aan het eigen aanbod circa 60%. Sinds 2016 is de binding, ondanks de groei van online, wel iets toegenomen. De vernieuwing en uitbreiding van Plus in Meerkerk en de modernisatie van Coop in Ameide (beide in 2017) hebben naar alle waarschijnlijkheid bijgedragen aan het behoud van lokale bestedingen.
Hoofdstuk 2
Artikel 2.2