Verschillende actuele en toekomstige ontwikkelingen in het landelijk gebied zijn aanleiding voor een herijking van het beleid voor functieverandering naar wonen:
Versnelling in stoppende agrarische bedrijven
Het aantal stoppende agrarische bedrijven neemt toe. Een combinatie van factoren is meestal de aanleiding: er is geen bedrijfsopvolging, milieuregelgeving van de overheden is knellend en leidt tot te zware investeringen in de stallen en/of het bedrijf is te klein om een duurzame bedrijfsvoering mogelijk te maken. De actuele stikstofcrisis en de gevolgen van Covid19 leiden naar verwachting op korte termijn tot een versneld tempo van stoppende agrarische bedrijven. Veel agrariërs beraden zich over het voortzetten óf het noodgedwongen beëindigen van het bedrijf. Met name in de kalverensector zijn de problemen groot.
In het kader van de stikstof problematiek zijn door de overheid inmiddels opkoopregelingen ontwikkeld voor agrarische bedrijven met een hoge stikstofuitstoot (zowel grondgebonden als intensief) die in de nabijheid van Natura2000 gebieden liggen. Andere opties voor beëindiging van de agrarische functie zijn functieverandering (sloop opstallen in ruil voor een woning) of hergebruik van de bestaande bebouwing voor andere bedrijfs- of recreatiefuncties. In andere gevallen wordt het bedrijf aan een collega-agrariër verkocht, en in het uiterste geval blijft de agrarische bebouwing (lang) leeg staan.
Afname van het aantal bedrijven
Het aantal veeteeltbedrijven blijft (landelijk) afnemen. terwijl het totaal aantal dieren niet of nauwelijks terugloopt. Het maakt duidelijk dat het aantal bedrijven kleiner wordt, maar dat de overblijvende bedrijven groter worden (schaalvergroting). Met als gevolg meer vrijkomende agrarische bebouwing. In de gemeente Nunspeet is het totaal aantal landbouwbedrijven in de afgelopen 10 jaar gehalveerd. In totaal zijn er nu ongeveer 110 landbouwbedrijven, waarvan ongeveer 60 reële agrarische bedrijven zijn bestemd. Het resterende aantal is hobby of parttime. Circa de helft van dit aantal behoort tot de intensieve veehouderij.
Toename van de vraag naar woningen op het platteland
De vraag naar woningen op het platteland door burgers blijft toenemen. Steeds vaker worden agrarische bedrijven die te koop staan dan ook niet aan agrarische ondernemers verkocht, maar aan particulieren die er willen wonen. Vooral paardenhouderijen, maneges en vleeskalverenbedrijven worden vaak door particulieren van buiten de landbouw gekocht. Burgers stappen in met een herbestemmingsplan om op het voormalige boerenbedrijf te gaan wonen (onderzoek ‘Vastgoedmarkt in beeld’ NVM Agrarisch & Landelijk, 2020).
Effecten van functieverandering naar wonen in Nunspeet
In de gemeente Nunspeet zijn in de periode 2008 tot en met 2018 op basis van het gemeentelijk functieveranderingsbeleid circa 139 woningen aangevraagd. In de jaren 2010, 2011 en 2018 waren de aantallen het grootst (respectievelijk 34, 33 en 29).
De afgelopen 15 jaar heeft deze mogelijkheid ertoe geleid dat verspreid in de gemeente agrarische opstallen zijn gesloopt en daarvoor in de plaats één of enkele woningen zijn teruggebouwd. De recente prijsontwikkeling van de bouwkavels maakt het overigens aantrekkelijker om functieverandering te overwegen.
Het merendeel van de functieveranderingen heeft tot nu toe plaatsgevonden in de enclaves van Elspeet en Vierhouten. Deze enclaves hebben een landelijke sfeer met karakteristieke dorpsboerderijen. Met omliggende open complexen van aaneengesloten akkers in een kleinschalige structuur van bosschages, houtwallen, singels en gemengd agrarisch gebruik (hobbyboeren en grondgebonden en intensieve veehouderijen). De verwachting is dat – mede als gevolg van de actuele stikstof ontwikkelingen - in dit deelbied met name de intensieve veehouderijen zich op de toekomst beraden.
Ook zijn de afgelopen jaren diverse functieveranderingsprojecten naar wonen in de open Randmeerzone ontwikkeld. In dit gebied is de landbouw als hoofdgrondgebruiker voorzien, e.e.a. in balans met de functies natuur en recreatie. Met het oog hierop worden in het gemeentelijk beleid ontwikkelmogelijkheden geboden voor verbrede landbouw, kleinschalige ambachtelijke bedrijvigheid onder voorwaarden in vrijkomende agrarische bebouwing, dag- en route gerelateerde recreatievoorzieningen, kleinschalige verblijfsrecreatie. De verwachting is dat dit gebied als duurzaam agrarisch landbouwgebied voor grondgebonden veeteelt kan blijven functioneren. In dit gebied bevinden zich nog enkele grotere intensieve veehouderijen. De vraag is of verdere functiemenging met wonen in dit gebied bijdraagt aan dit toekomstperspectief.
Het continue slopen van agrarische bebouwing ten behoeve van de woonfunctie heeft overigens ook een ruimtelijke impact. Het leidt tot minder diversiteit in het bebouwingsbeeld, een andere (cultuurhistorische) beleving en minder biodiversiteit (oude schuren zijn vaak een nestel- of verblijfplaats voor allerlei diersoorten). Ook zijn agrarische bedrijven, of dat nu hobbymatig is of niet, van belang voor het karakter en beheer van het landschap. Het volop doorgaan van faciliteren van stoppen van (met name grondgebonden) veehouderijen kan op termijn dus negatieve gevolgen hebben.
Artikel 4.
Aanleidingen voor herijking van het beleid
Onderdeel van Wijziging beleidsregels voor de uitvoering van functieverandering van agrarisch naar wonen in de gemeente Nunspeet 2021-2022.