Om meer inzicht te verschaffen in de mogelijke maatregelen en interventies op het gebied van handhaving is onderstaande handhavingspiramide opgesteld voor de NMD-gemeenten28De handhavingspiramide is geïnspireerd op de handhavingspiramide van de gemeente Amersfoort maar aangepast en nader ingevuld voor NMD. De handhavingspiramide van Amersfoort is te vinden in het Besluit van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amersfoort houdende regels omtrent het Regionaal kader handhaving op kwaliteit bij professionele Wmo-dienstverlening voor transparante en eenduidige handhaving.. In de handhavingspiramide zijn de verschillende interventies gekoppeld aan maatregelen. Advies en stimulering gaan voor het daadwerkelijke handhavingstraject en kunnen in die zin worden verbonden aan stap 1 (communiceren) en stap 2 (dienstverlenen) van de cirkel van naleving. Wanneer advies en stimulering niet leidt tot naleving wordt de stap gemaakt naar daadwerkelijk handhaven.
Wanneer een toezichthouder constateert dat niet aan de kwaliteitseisen wordt voldaan en/of er sprake is van onrechtmatigheden gaan wij altijd over tot handhaving. De handhavingspiramide is niet bedoeld als statisch stappenplan, maar als overzicht van de mogelijke interventies. Per geval moet worden bekeken welke interventie(s) op korte en langere termijn het meest effectief is/zijn29Besluit van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amersfoort houdende regels omtrent het Regionaal kader handhaving op kwaliteit bij professionele Wmo-dienstverlening voor transparante en eenduidige handhaving. Soms is het noodzakelijk om direct een bestuursrechtelijke, privaatrechtelijke en/of strafrechtelijke maatregel in te zetten wanneer de situatie zodanig ernstig is dat direct ingrijpen noodzakelijk is. In andere gevallen wordt er – gelet op de omstandigheden – alleen een ‘lichte’ interventie ingezet zoals bijvoorbeeld het geven van advies en informatie om fouten in de toekomst te voorkomen. Ook kan ervoor worden gekozen om meerdere interventies gelijktijdig in te zetten.
De NMD-gemeenten hebben besloten dat de toezichthouder rechtmatigheid ook als BOA wordt aangesteld. Dit houdt in dat de toezichthouder rechtmatigheid ook belast is met het opsporen van strafbare feiten. Deze keuze is gemaakt omdat bij de politie en/of andere opsporingsdiensten vaak te weinig capaciteit, kennis en expertise aanwezig is om strafbare feiten met betrekking tot zorgfraude op te sporen. Daarbij schieten de bevoegdheden op grond van de Awb soms tekort of is er sprake van een zodanige omvang van fraude dat er een strafrechtelijke maatregel op moet volgen. Tenslotte gaat er een preventieve werking vanuit; wanneer de BOA strafbare feiten constateert kan hij in samenwerking met de contractmanagers ervoor zorgen dat dezelfde zorgaanbieder in de toekomst niet weer een voorziening kan starten in NMD. Wanneer een contract wordt ontbonden kan een aanbieder zich namelijk bij een volgende aanbesteding niet opnieuw inschrijven.
Aan het begin van een traject moet worden gekozen of er een strafrechtelijk of bestuursrechtelijk traject wordt ingezet. De bevoegdheden van een toezichthouder biedt in het bestuursrecht namelijk soms meer ruimte (bijvoorbeeld het vorderen van inlichtingen artikel 5:16 Awb) dan in het strafrecht. De BOA start eerst met een eigen onderzoek. Als uit dit onderzoek blijkt dat er voldoende grond is om verder te gaan in het strafrechtelijk traject wordt er afstemming gezocht met de Officier van Justitie of er opsporingsbevoegdheden ingezet kunnen worden en/of vervolging gaat plaatsvinden.
De opsporing van strafbare feiten vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie en moet proportioneel zijn: de inzet van de maatregelen moet in verhouding staan tot de (vermoedelijke) omvang van het strafbare feit(en). Blijkt gedurende het onderzoek vervolgens dat er (toch) onvoldoende basis is voor strafrechtelijke vervolging kan ervoor gekozen worden om alleen bestuursrechtelijke of privaatrechtelijke maatregelen te nemen richting de aanbieder.
Hoofdstuk 4. › Paragraaf 4.2.
Artikel 4.2.2.
Handhavingspiramide
Onderdeel van Toezicht- en Handhavingsbeleid 2021 – 2025