Art. 1 Duurzaamheidsprogramma 2021-2030 — Transitie-opgaven voor een duurzaam Alphen aan den Rijn

Stel je eens een duurzame gemeente Alphen aan den Rijn voor in 2050. Wat is er dan allemaal veranderd? Wat doen we nog wel? Wat doen we niet meer? Wat is er onomkeerbaar veranderd? En hoe zijn we in deze toekomst beland? 1.1 De duurzaamheidsopgave. Wereldwijd, in rijke en in arme landen, wordt roofbouw gepleegd op het ecosysteem van onze aarde. De westerse wereld, en zeker ook Nederland, kent een grote welvaart. De levensstandaard is hoog en de economie lijkt onbegrensd. Dit alles heeft ook een keerzijde, de maatschappelijke systemen die deze rijkdom hebben gecreëerd zijn namelijk niet duurzaam en niet vol te houden. De schadelijke gevolgen voor de aarde zijn steeds merkbaarder en ingrijpender. Uitputting van fossiele brandstoffen, klimaatverandering, teruglopende biodiversiteit, schaarste aan grondstoffen, afvalbergen en milieuvervuiling zijn wereldwijde ontwikkelingen met grote lokale, sociale en economische impact. Als we kiezen voor een duurzame en gezonde samenleving voor ons en onze kinderen zijn fundamentele veranderingen noodzakelijk. De opgave voor gemeente Alphen aan den Rijn is om lokaal de koers te wijzigen en mede richting te geven aan transities, die leiden tot een toekomst vol duurzame oplossingen. We gaan anders van A naar B, we wekken anders energie op, produceren en consumeren anders en we richten onze ruimte anders in. Om systemen en gedrag echt te veranderen hebben we naast technologie ook duidelijke keuzes, lef en vertrouwen nodig. Veranderen is immers iets vertrouwds loslaten en iets nieuws en ook onzekers omarmen. Het vraagt dat we ons volledig openstellen voor samenwerking, ook over de gemeente- en provinciegrenzen heen. Samenwerking over de grenzen van gemeente en provincie heen Onze visie. Alphen aan den Rijn is een ‘Groene gemeente met LEF’. ‘Groen’ is een van de verbindende elementen van de gemeente. Van de Greenport en de Groene Hart kwaliteiten van het landschap tot in de groene wijken en kernen, zowel fysiek als in de zin van verduurzaming. ‘Lef’ hangt hiermee samen. Het hangt samen met de grote ambities op het gebied van duurzaamheid en klimaat, investeringen in zowel Groene Hart- als Randstadkwaliteiten, in het verbinden van de samenleving en in de economie van de 21e eeuw. Deze uitdagingen pakken wij aan door te innoveren, experimenteren en te vernieuwen. Oftewel, met ‘Lef’ werken aan het toekomstbestendig maken van de leefomgeving, ook als dit investeringen vraagt of weerstand oplevert. Voor een duurzame en gezonde samenleving zijn fundamentele veranderingen noodzakelijk 1.2 Het speelveld en de positie Gemeente Alphen aan den Rijn. Gemeente Alphen aan den Rijn kan de duurzaamheidsopgave niet alleen realiseren. Het bereiken van onze ambities wordt mede door andere partijen in het speelveld beïnvloed. De omgeving heeft invloed op de gemeente, soms groot en dwingend en soms klein en kansrijk. Alphen aan den Rijn kan andersom ook invloed uitoefenen op diezelfde omgeving. De mondiale, Europese en nationale invloed op de gemeente is groot. Denk daarbij aan de Sustainable Development Goals (SDG), het Nationaal Klimaatakkoord, het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie en het Deltaplan Biodiversiteitsherstel en het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2020-2023. Andersom reikt onze invloed tot maximaal provinciaal en nationaal niveau. Hoe dat speelveld er uitziet staat weergegeven in figuur 1. In dit grote speelveld positioneert de Gemeente Alphen aan den Rijn zich als GROENE gemeente met LEF Met GROEN bedoelen we duurzaam, gezond en inclusief. LEF tonen we door vernieuwende werkwijzen, doorzettingsvermogen en gezamenlijke experimenten. Cirkel van invloed voor Gemeente Alphen aan den Rijn. Figuur 1 Verduurzamingopgave is breder dan dit programma. Met het duurzaamheidsprogramma willen we de verduurzaming in de gemeente Alphen aan den Rijn aanjagen en versnellen. Focus en afbakening is nodig om tot resultaten te komen. De verduurzamingsopgave wordt, gelukkig, ook al in veel andere regionale en lokale processen en programma’s integraal meegenomen. Duurzaamheid wordt daarmee het nieuwe normaal. Zo zijn bijvoorbeeld de stikstofcrisis en het Schone Lucht Akkoord belangrijke opgaven die in dit duurzaamheidsprogramma niet specifiek worden uitgewerkt. Dit wordt uitgewerkt in andere programma’s zoals in het kader staan weergegeven. De Omgevingsvisie biedt het strategische kader voor duurzame ontwikkeling in de fysieke leefomgeving. Onze duurzaamheidsopgave werkt in deze visie door in alle ontwikkelrichtingen, namelijk: duurzaam ondernemen, landschappelijke verstedelijking, waardevol buitengebied, samen sterker en gezonde vergroening. De Omgevingsvisie en dit duurzaamheidsprogramma worden periodiek geactualiseerd en op elkaar afgestemd. Dat wil niet zeggen dat alles wat we willen in de fysieke ruimte mogelijk is. Daarvoor zijn we ook afhankelijk van regelgeving van andere overheden en afstemming met andere ruimtelijke opgaven. We bouwen samen aan een duurzaam Alphen aan den Rijn in relatie met onder meer de volgende regionale en lokale programma’s: Regionaal: • Strategische visie Rijn- en Veenstreek. • Regionale Energiestrategie. • Regionale Bedrijvenstrategie. • Regionale Mobiliteitsagenda. • Regiodeal Bodemdaling Groene Hart. • Visie Natuurlijke Leefomgeving Hart van Holland. • Hoofdlijnennotitie Vitale Landbouw Zuid-Holland. • Regionale Agenda Holland Rijnland. Lokaal: • Omgevingsvisie. • Vergezicht Alphen aan den Rijn 2050. • Economische agenda 2021-2030. • Lokale Bedrijvenstrategie. • Perspectief voor Landschap en Stad. • Alphense woonagenda. • Transitievisie Warmte. • Visieplan Stadshart - Masterplan Groen-Blauw. • Visiedocument openbare ruimte ‘de Alphense lijn’ en groenbeleid. • Gemeentelijk Watertakenprogramma 2021-2024. • Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport regio Boskoop. • Grondstoffenbeleid 2015 – 2025 en het Verbeterproces Grondstoffen 2021-2022. • Huisvestingsplan Scholen. • Programma Fiets 2019-2022. 1.3 Ambities Alphen aan den Rijn 2050. In de gemeente Alphen aan den Rijn sluiten we met onze lange termijn ambitie 2050 aan bij de nationale ambities. Onze stip op de horizon om te komen tot een duurzame samenleving is. In 2050 is de gemeente volledig energieneutraal, circulair en klimaatbestendig en biedt zij een diversiteit aan plant- en diersoorten. Om dit in 2050 te bereiken, moeten we veel in beweging zetten. In dit programma werken we de ambities uit: Energietransitie. De gemeente is energieneutraal in 2050 (95% CO2-reductie). Dit betekent dat we in 2050 maximaal energie besparen. En dat we gebruik maken van hernieuwbare energie voor elektriciteit, warmte, en mobiliteit die we voor 80% opwekken binnen onze eigen regio, zonder gebruik van fossiele brandstoffen. Klimaatadaptatie en Biodiversiteit. De gemeente is klimaatbestendig en biedt een diversiteit aan plant- en diersoorten in 2050. Dit betekent dat de leefomgeving door in 2050 zodanig is ingericht dat de schadelijke gevolgen van klimaatverandering (heviger neerslag, hitte, langdurige droogte, verzilting en overstromingen) worden beperkt. Ook is de leefomgeving vergroend om daarmee de verscheidenheid aan planten, dieren en micro-organismen, oftewel de biodiversiteit, te herstellen en te vergroten. Circulaire Economie. De economie van Alphen aan den Rijn is volledig circulair in 2050. Kort samengevat leven we in 2050 in een wereld zonder afval. Dit betekent dat we zuinig en slim met grondstoffen omgaan en de aanschaf van elk nieuw product kritisch afwegen. Daarnaast houdt dit in dat grondstoffen behouden blijven tijdens de levensduur van producten, gebouwen en infrastructuur en daarna hoogwaardig worden hergebruikt. In 2050 is de gemeente volledig energieneutraal, circulair en klimaatbestendig en biedt zij een diversiteit aan plant- en diersoorten. Voor deze transities geldt dat we een lange adem nodig hebben. Verduurzaming kan alleen succesvol zijn als we er langdurig en consequent op inzetten en vasthouden aan onze duurzame ambities. Op weg daarnaartoe moeten we voortdurend flexibel en wendbaar zijn. Immers, ontwikkelingen in bijvoorbeeld techniek, innovatie, betaalbaarheid en wet- en regelgeving volgen elkaar snel op. 1.4 Hoe kunnen we transities beïnvloeden? Voor het realiseren van bovenstaande ambities van Gemeente Alphen aan den Rijn voor 2050 is het noodzakelijk dat we de gewenste transities versnellen en beïnvloeden. Hoe doen we dat, wetende dat transities complex, langdurig en onvoorspelbaar zijn en veel partijen er invloed op hebben? Bestaande systemen waar we aan gewend zijn en die optimaal functioneren veranderen immers niet vanzelf. Transities zijn fundamentele veranderingen in de manier waarop de samenleving basisfuncties, als vervoer, voedselproductie, wonen of energievoorziening, invult. Transitie is in feite innovatie van het gehele systeem. De ervaring leert dat het ongeveer 25 tot 50 jaar duurt voordat een transitie volledig verwezenlijkt is. In onze aanpak maken we gebruik van het model van Drift als leidend principe, figuur 2. Hierin gaat het om vier bewegingen: opbouw, voortbouw, ombouw en afbouw. Elke beweging biedt mogelijkheden voor beïnvloeding en interventies, figuur 3. De drie genoemde transities bevinden zich in verschillende fases en vragen om een gerichte aanpak. Zo is de transitie van lineaire naar circulaire economie nog in de beginfase en zetten we vooral in op opbouw en ombouw. De energietransitie is al langer aan de gang en vraagt aanvullend ook om activiteiten gericht op voortbouw en afbouw. De urgentie van klimaatadaptatie wordt elk jaar meer zichtbaar door droogte, hetere zomers en piekbuien. Hier is actie en versnelling noodzakelijk, met name in opbouw en ombouw. Het beïnvloeden van deze transities vraagt van de gemeentelijke organisatie vooral samenwerking met betrokken partijen, lef, omgaan met weerstand, een lerende houding en innovatiebudget. Het bereiken van doorbraken in transities gaat niet vanzelf, het is vaak ‘vooruit struikelen”. Bestaande systemen veranderen niet vanzelf. Transities zijn fundamentele veranderingen van basisfuncties binnen de samenleving Quote van Professor Derk Loorbach, hoogleraar transitiekunde, Erasmus universiteit Rotterdam: “Durf als community, ondernemers, burgers, ambtenaren vooruit te struikelen en in de transitie samen de kansen te herkennen en met ondernemerschap en nieuwsgierigheid vorm te geven. Deze eigenschappen zijn in Alphen aan den Rijn in ruime mate aanwezig.” Transitiemodel van Drift. Figuur 2 Beïnvloedingsmogelijkheden in transities. Figuur 3 Beïnvloeding van transities vraagt samenwerking, lef, een lerende houding en innovatiebudget 1.5 Participatie met inwoners, bedrijven en organisaties. Om samen te bouwen aan een duurzame gemeente Alphen aan den Rijn is het belangrijk om te weten wat onze inwoners, bedrijven en organisatie willen en welke behoeften er bij hen zijn. Hiervoor is in het vierde kwartaal van 2020 een aantal digitale enquêtes uitgezet. • Inwoners hebben we daarin bevraagd over duurzaamheid in het algemeen, over de warmtetransitie, over duurzame opwek van elektriciteit en de Regionale Energie Strategie (RES). • Bedrijven hebben we in samenspraak met de EDBA naast duurzaamheid ook bevraagd over het vestigings- en ondernemersklimaat en de bedrijventerreinen in onze gemeente, aanvullend op het eerder uitgevoerde Ecorys onderzoek ‘Inhoudelijk fundament economie, arbeidsmarkt en mobiliteit.’ De resultaten worden ook benut voor de Economische Agenda en de Bedrijventerreinenstrategie. • Overige organisaties zoals onder meer energiecoöperaties, woningcorporaties, natuurverenigingen en scholen zijn over duurzaamheid in het algemeen geraadpleegd. Veel inwoners en stakeholders hebben de enquêtes ingevuld (zie kader). In de bijlagen zijn de belangrijkste inhoudelijke resultaten van de enquêtes weergegeven. Duurzaamheid is voor deze groep een belangrijk onderwerp. Veel van hen hebben aangegeven te willen participeren door mee te denken of mee te doen. De resultaten van deze enquêtes vormen dan ook de start van verdere participatie met deze groep betrokkenen. De manier waarop we dit doen werken we uit in een participatieplan voor de verschillende onderwerpen en doelgroepen. De enquêteresultaten vormen de start van verdere participatie, we maken hiermee een plan voor diverse onderwerpen en doelgroepen Participatiebehoefte van inwoners, bedrijven en organisaties. Participatiebehoefte van inwoners, bedrijven en organisaties Inwoners •3.875 inwoners vulden de enquête over duurzaamheid en aardgasvrij in. •1.800 mensen willen vaker meedenken over allerlei onderwerpen in gemeente Alphen aan den Rijn. •1.000 mensen willen vaker meedenken over aardgasvrij wonen. •500 mensen willen vaker meedenken over duurzaamheid. Inwoners •3.331 inwoners gaven in de enquête hun mening over de RES. •75% is het ermee eens dat opwek van duurzame elektriciteit in de gemeente gerealiseerd wordt. •33% wil graag financieel participeren in duurzame opwek. Stakeholders (bedrijven en overige organisaties) •161 stakeholders vulden de enquête over duurzaamheid, ondernemersklimaat en bedrijventerreinen in (139 commerciële bedrijven en 22 overige organisaties). •92 stakeholders willen op de hoogte worden gehouden over duurzaamheid. •33 stakeholders willen in gesprek over het vestigingsklimaat. •29 stakeholders willen meedenken over duurzaamheid •56 stakeholders willen hun ervaringen rondom duurzaam ondernemen delen met andere ondernemers Raadsconsultatie. In september 2020 zijn de raadsfracties digitaal geconsulteerd over het nieuwe Duurzaamheidsprogramma. In totaal hebben 9 van de 12 fracties deze consultatie ingevuld. De resultaten hiervan zijn meegenomen bij het opstellen van dit programma. Als het gaat om het centraal stellen van de drie transities is er veel consensus. Zo ziet men de energietransitie als revolutionair voor inwoners, klimaatadaptatie van groot belang voor de leefbaarheid en grondstoffen als eindig. Er is draagvlak voor een programma tot 2030 met een langetermijnvisie en met een korte termijn uitvoeringsprogramma zodat we flexibel en alert in kunnen spelen op ontwikkelingen en tijdig bij kunnen sturen. Bewustwording en gedragsverandering ziet men als belangrijke sleutels tot verduurzaming. Er is groot draagvlak voor ondersteuning vanuit de gemeente met maatwerk en subsidies en/of leningen. Daarnaast wil een aantal fracties verder ondersteunen door mee te investeren, ook in risicovolle projecten. Men wil scherpe doelstellingen geformuleerd zien en aandacht voor de betaalbaarheid van de verduurzaming. Bewustwording en gedragsverandering ziet men als belangrijke sleutels tot verduurzaming Als het gaat om centraal stellen van de drie transities is er veel consensus

Rechtspraak bij dit artikel