Figuur 2: Demografische gegevens in de Achterhoek

In figuur 2 staan de belangrijkste demografische gegevens voor de Achterhoek weergegeven die van invloed zijn op de gezondheid in de Achterhoek. We hebben te maken met een vergrijzing en een kleine bevolkingsgroei (in vergelijking met Nederland). Daarnaast kennen wij een grotere groep lager opgeleiden.

Levensverwachting (ouderen)

De levensverwachting van mannen is landelijk gestegen naar 79 jaar en dat van vrouwen naar 83 jaar. Deze stijging zet zich nog steeds, maar wel in mindere mate, voort. Het begin van het verouderingsproces schuift echter niet op naar hogere leeftijd, ook al worden mensen gemiddeld ouder. Wel heeft de leefstijl invloed op het proces van veroudering. Tegelijkertijd is er sprake van een toename van mensen met een chronische aandoening onder meer door het toenemend aantal ouderen (vergrijzing).

Door de vergrijzing en krimp in de Achterhoek en de groei van de groep 75 plussers zal de vraag naar voorzieningen voor deze groep steeds meer toenemen. Er zullen minder mantelzorgers en vrijwilligers zijn. Ook zal deze groep steeds langer zelfstandig thuis (moeten) blijven wonen. Het belang van een goede gezondheid voor deze groep is dan ook belangrijk. In figuur 3 zijn voor deze groep de belangrijkste trends weergegeven.

Figuur 3: Trends op het gebied van ouderen in de Achterhoek

Leefstijl

Psychische aandoeningen, hart- en vaatzieken en kanker zijn verantwoordelijk voor de grootste ziektelast. De ziektelast is hoog als de ziekte vaak voorkomt, lang duurt, relatief ernstig is en/of veel sterfte veroorzaakt. De ziektelast van infectieziekten is op dit moment laag. Dat zegt nog niets over de toekomst. Hartziekten en diabetes zijn naar verwachting in 2030 de ziekten met de hoogste ziektelast.

Onze leefstijl is de laatste jaren verbeterd. De meeste mensen doen aan sporten en bewegen. Er zijn minder volwassen rokers en de enorme toename van overgewicht lijkt te stoppen. Roken en overgewicht zijn echter nog steeds de twee belangrijkste oorzaken van ziekte en sterfte. De jongeren roken en drinken minder, maar het aantal bingedrinkers is onverminderd hoog. Binge drinken is het drinken van grote hoeveelheden alcohol (5 of meer glazen alcohol) tijdens 1 enkele gelegenheid. Er zijn signalen in de Achterhoek dat er zorgen zijn over het aantal jonge jongeren dat risicovolle middelen gebruikt. Overmatig alcoholgebruik, depressie en diabetes blijven ook belangrijke aandachtspunten (in figuur 4 zijn de belangrijkste leefstijl gebonden trends weergegeven).

Wij voegen daar voor de Achterhoek ook het toenemende risico op dementie aan toe (aantal personen met dementie stijgt van 4.000 (2013) naar 7.500 (2033), zie figuur 3. De vergrijzing legt bij ongewijzigd beleid extra druk op ons zorgstelstel. Het aantal personen met ‘verward gedrag’ dat om aandacht en interventie vraagt, groeit.

Omgeving

Naast leefstijl zijn ook de sociale en fysieke omgeving van belang voor het ontstaan van ziekte. Zo dragen ongunstige arbeidsomstandigheden en milieufactoren elk voor ongeveer 5% tot 6% bij aan de ziektelast. Omgeving kan echter ook leiden tot betere gezondheid, bijvoorbeeld door het aantrekkelijk maken van openbare ruimten voor fietsen, sporten en buitenspelen.

Figuur 4: Leefstijl gerelateerde trends in de Achterhoek

Risicogroepen

De tweedeling tussen gezonde mensen en ongezonde mensen en tussen de rijkere en de armere mensen groeit (de zogenaamde sociaaleconomische gezondheidsverschillen). Voor de nabije toekomst verwachten we dat de verschillen mogelijk groter worden. Veel effecten van de recente economische recessie, zoals werkloosheid, zijn nu pas merkbaar en treffen vooral mensen met een lage opleiding en andere kwetsbare groepen.

Een lager opgeleide leeft gemiddeld 6 jaar korter dan een hoger opgeleide. Het verschil in goed ervaren gezondheid is zelfs 19 jaar. Deze verschillen bleven de laatste 10 jaar ongeveer even groot. Voor 6 van de 10 uitkeringsgerechtigden zijn gezondheidsbelemmeringen een oorzaak voor het niet kunnen vinden van werk. Circa 40% van de cliënten van het UWV heeft te kampen met GGZ problematiek. Laaggeletterden (11% van de bevolking) ervaren hun gezondheid als slechter, hebben minder kennis over ziekte, gezondheid en gezond leven, zijn vaker ziek en maken meer gebruik van zorg. Zij hebben meer moeite met het volgen van therapie/hulp en zelfzorg en op oudere leeftijd hebben zij een 1,5 maal groter sterfterisico dan de gemiddelde Nederlander. Hun gezondheidsvaardigheden zijn kortom minder dan gemiddeld.

Gemeenten hebben ook te maken met statushouders die we moeten huisvesten. Een goede gezondheid is een belangrijke voorwaarde voor de integratie en participatie van statushouders. De vraag daarbij is welke gezondheidsrisico’s statushouders specifiek lopen. De kans op psychische aandoeningen is vaak bekend. Er is meer. Generaliserend komt er meer dan bij de gemiddelde Nederlander het volgende voor: diabetes roken, hart- en vaatziekten, alcoholgebruik onder bepaalde doelgroepen, tandheelkundige problemen, gebrek aan kennis over seksualiteit en gebruikelijke omgangsvormen, opvoedings- en opgroeiproblemen en verdrinkingen. Onder deze groep is ook een gebrek aan inzicht hoe onze gezondheidszorg werkt (informatie afkomstig van de VNG). Verschillende studies tonen aan dat de gezondheid van allochtonen (statushouders) in het algemeen achterblijft bij die van de gemiddelde Nederlander.

Tot slot

Onze samenleving zal steeds meer ouderen, migranten en alleenstaanden kennen. We worden ouder en leven vaker met een chronische ziekte. Er is lang niet altijd sprake van beperkingen; chronisch zieken doen vaak maatschappelijk mee. De meeste mensen met een chronische ziekte houden het liefst zelf de regie over hun ziekte en zorg. Een deel redt dit niet of minder goed. Dit legt een grotere druk op mantelzorgers dan voorheen. Menzis heeft in de Achterhoek een ledenraadpleging gehouden. De leden bevestigen de benodigde aandacht voor mantelzorgers evenals voor ouderen, mensen met ADHD of met een vorm van autisme.