Kosten kunnen verhaald worden via de publiekrechtelijke of via de privaatrechtelijke weg.
Privaatrechtelijk kan dat via het sluiten van een anterieure of een posterieure overeenkomst. Anterieur betekent letterlijk “voorafgaand”. Deze term wijst erop dat de overeenkomst gesloten moet zijn voordat een planologische wijziging wordt vastgesteld.
Het woord posterieur heeft de betekenis “later, volgend”. Ook hierbij is gekozen voor een koppeling met de planologische wijziging en het exploitatieplan. De gemeente kan nadat het exploitatieplan is vastgesteld alsnog een privaatrechtelijke overeenkomst sluiten met een exploitant, dit wordt een posterieure overeenkomst genoemd.
Publiekrechtelijk kunnen de kosten verhaald worden door het opstellen van een exploitatieplan waarbij er een financiële voorwaarde bij de omgevingsvergunning gesteld wordt. Alhoewel in artikel 6.12, eerste lid Wro is vastgelegd dat de gemeenteraad een exploitatieplan moet vaststellen indien er voldaan is aan twee voorwaarden - te weten: er is sprake van een ruimtelijke ontwikkeling en van een aangewezen bouwplan - heeft de gemeente ook een andere mogelijkheid tot haar beschikking.
Van de vaststelling van een exploitatieplan kan door de raad worden afgezien indien aan een aantal (cumulatieve) voorwaarden is voldaan. De belangrijkste daarvan is dat het kostenverhaal “anderszins is verzekerd”. Die situatie doet zich bijvoorbeeld voor als de gemeente alle in het toekomstige exploitatiegebied gelegen gronden in eigendom heeft. Een vaker voorkomende situatie is die waarin de gemeente geen gronden in het exploitatiegebied heeft of wenst te hebben en de ontwikkeling faciliteert (faciliterend grondbeleid).
De wetgever heeft aldus 2 mogelijkheden gecreëerd waarmee het kostenverhaal verzekerd kan worden. Het heeft de voorkeur van de wetgever, zo blijkt op meerdere plaatsen in de parlementaire geschiedenis, dat partijen zoveel mogelijk anterieur contracteren. Dit heeft ook de voorkeur voor ruimtelijke projecten in de gemeente Druten.
Dit neemt niet weg dat er zich situaties kunnen voordoen waarin partijen er niet in slagen om er anterieur uit te komen. De gemeente zal in dat geval het kostenverhaal via de publiekrechtelijke weg afdwingen door het opstellen van een exploitatieplan.
Hoofdstuk 2.
Artikel 2.2.
Kostenverhaal; privaat of publiek rechtelijk?
Onderdeel van Beleidsnotitie Kostenverhaal bij ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente Druten