Art. E. Duurzaamheidsagenda 2020-2025 — Luchtkwaliteit & geluid

De uitdaging Luchtkwaliteit Door maatregelen voor de industrie, ontzwavelde en ongelode brandstoffen en emissie-eisen aan motoren is de emissie van luchtverontreinigende stoffen in Nederland sinds de jaren 90 sterk afgenomen. Desondanks leidt blootstelling aan luchtverontreiniging voor de gemiddelde Nederlander nog steeds tot een levensduurverkorting van naar schatting dertien maan- den, waarvan negen maanden door fijnstof. Voor gezondheidseffecten van luchtverontreiniging zijn vooral roet en de fijne fractie van fijnstof (PM2,5)1Fijn stof wordt vaak afgekort tot PM, wat afkomstig is van de Engelse afkorting voor ‘Particulate Matter’. Naast PM10 (fijn stof kleiner dan 10 μm) komt er ook steeds meer aandacht voor PM2,5, fijnstof kleiner dan 2,5 μm en roet. van belang. Roet komt vrij bij onvolledige verbranding van brandstoffen. Voor elke 0,5 microgram roet per kubieke meter lucht waar mensen langdurig aan blootstaan leven zij gemiddeld drie maanden korter. Langdurige blootstelling aan fijnstof kan leiden tot blijvende gezondheidseffecten zoals verminderde longfunctie, verergering van luchtwegklachten en vroegtijdige sterfte aan luchtwegklachten en hart- en vaatziekten. Er is geen drempelwaarde voor de gezondheidseffecten van fijnstof aan- getoond. Dit houdt in dat er geen concentratiewaarde is aan te geven waar beneden epidemiologische studies geen gezondheidseffecten vinden. Zeer dicht op (snel)wegen kunnen in Nederland concentraties stikstofoxides voorkomen die schadelijk zijn voor de gezondheid. Bij de huidige concentraties is stikstofdioxide een maat voor luchtverontreiniging. Luchtverontreiniging is afkomstig van verschillende bronnen. Denk hierbij aan het gemotoriseerde verkeer, industriële en agrarische bedrijven, het stoken met (fossiele) brandstoffen en het gebruik van verontreinigende stoffen. Fijnstof, stikstofoxides en zwaveldioxide kunnen zich ver over landsgrenzen verspreiden. In Nederland ondervinden we daardoor ook last van verontreinigingen uit bijvoorbeeld Duitsland en Engeland (en omgekeerd). Ammoniak, zware metalen en organische stoffen hebben vooral in de directe omgeving van de bron effect op de luchtkwaliteit. Geluid Weg-, rail- en vliegverkeer zijn de belangrijkste bronnen van geluid in de woonomgeving. Verkeerslawaai is de belangrijkste milieufactor die invloed heeft op de tevredenheid van mensen met de woonomgeving. Geluid kan leiden tot hinder, slaapverstoring, verstoring van de dagelijkse activiteiten en stress. Langdurige geluidhinder kan resulteren in een hogere bloeddruk en verhoogde niveaus van het stresshormoon cortisol, waardoor het risico op hart- en vaatziekten en psychische aandoeningen wordt verhoogd. Ook kan geluid een negatieve invloed hebben op de leerprestaties van kinderen. Het grootste deel van de gezondheidseffecten is toe te schrijven aan slaapverstoring: circa 11% van de inwoners ondervindt slaapverstoring door verkeerslawaai, waarvan 3% ernstig. Overdag worden ongeveer 640.000 inwoners ernstig gehinderd door geluid van wegverkeer. In Nederland vallen hierdoor jaarlijks tientallen tot een honderdtal doden. (Bron: Literatuurstudie naar de relatie wegverkeerslawaai versus gezondheid en leefbaarheid, uitgevoerd in opdracht van het programma Stiller op Weg, 12 april 2012.) In de gemeente Diemen zijn veel effectieve en haalbare maatregelen ten aanzien van lucht en geluid al uitgevoerd en in beleid verankerd. Omdat de luchtkwaliteit en geluidsniveaus in Nederland nog steeds een negatief effect hebben op de gezondheid is het thema Luchtkwaliteit & geluid wel opgenomen in de pijler Gezonde leefomgeving van de duurzaamheidsagenda. Met een lobby voor maatregelen door het Rijk en met bewustwordingscampagnes probeert de gemeente de luchtkwaliteit verder te verbeteren en de geluidhinder verder te beperken. Beleidskaders Luchtkwaliteit In de Europese Richtlijn luchtkwaliteit, de Richtlijn inzake nationale emissieplafonds (NEC Richtlijn), de Richtlijn industriële emissies en EU-emissiestandaarden voor voertuigen staan normen en eisen voor luchtkwaliteit. Met de Green Deal zet de Europese Commissie sinds december 2019 versterkt in op energiebesparing en de transitie naar duurzame niet-fossiele energiebronnen. Ook is een strategie voor preventie en bestrijding van verontreiniging door industriële activiteiten op basis van de evaluatie van de EU-emissierichtlijn aangekondigd. De meeste nationale normen voor luchtkwaliteit komen direct uit Europese richtlijnen. Ze zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer. In de praktijk zijn er in Nederland op enkele plaatsen nabij wegen en intensieve veehouderijen nog overschrijdingen van de EU-norm voor de jaargemiddelde PM10-concentratie (40μg/m3) en stikstofdioxide (40μg/m3). De jaargemiddelde PM2,5-norm (25μg/m3) is dusdanig hoog dat als wordt voldaan aan de grenswaarde voor PM10, automatisch wordt voldaan aan de grenswaarde voor PM2,5. De wettelijke grenswaarden zijn een compromis tussen haalbaarheid en gezondheid. De PM10-norm die de World Health Organization aanhoudt is met 20μg/m3 de helft van de Europese norm. De PM2,5-norm is met 10μg/m3 tweeëneenhalf keer zo laag als de Europese norm. Voor de ultrafijnstoffractie (PM0,1) binnen fijnstof is er (nog) geen norm. Geluid Volgens de Richtlijn omgevingslawaai moeten gemeenten in stedelijke agglomeraties van meer dan 250.000 inwoners, zoals Diemen, elke vijf jaar geluidsniveaukaarten opstellen en een actieplan geluid maken (straks een verplicht programma volgens de Omgevingswet). De EU heeft richtlijnen en normen voor geluidsniveaus van luchthavens, motorvoertuigen en spoormaterieel. In de Richtlijn industriële emissies (Rie) worden emissie- en geluidarme technieken voorgeschreven. In de Wet geluidhinder staan normen om woningen en andere geluidgevoelige functies te beschermen tegen geluidoverlast van verkeer en bedrijfsmatige activiteiten. In het kader van het Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG) heeft het Rijk voor de belangrijkste probleemlocaties geluidschermen nabij spoor- wegen en snelwegen geplaatst en geluidwerende maat regelen in woningen getroffen. Dit is ook gebeurd langs het spoor in Diemen Centrum. Gemeente Aalsmeer en Uithoorn vertegenwoordigen onder meer Gemeente Diemen in de Omgevingsraad Schiphol. Inwoners kunnen geluidklachten door vliegverkeer telefonisch of via bezoekbas.nl melden aan het Bewonersaanspreekpunt Schiphol (BAS). Via gezoneerde industrieterreinen, omgevingsvergunningen milieu en maatwerkvoorschriften worden geluidseisen aan bedrijven gesteld. Ook via evenementenvergunningen en de APV pakt de gemeente geluidhinder aan. Instrumenten Parkeerbeleid Mobiliteit met verbrandingsmotoren heeft een negatief effect op de luchtkwaliteit en geluidsniveaus. Met parkeerregulering beperkt de gemeente het forensenverkeer. Door strenge parkeernormen en goede voorzieningen stimuleert de gemeente het gebruik van openbaar vervoer en fiets. En met het vraaggestuurd plaatsen van laadpalen in de openbare ruimte stimuleren we het gebruik van schone en stillere mobiliteit. Parkeerbeleid maakt deel uit van het thema Schone mobiliteit. Langetermijndoelstelling Luchtkwaliteit & geluid Een gezonde leefomgeving met een schone luchtkwaliteit en lage geluidbelasting. Geluid Gemeente Diemen stelt elke vijf jaar geluidsniveaukaarten op en een actieplan geluid voor de gemeentelijke wegen. In Diemen zijn eerder al veel geluidmaatregelen getroffen. Zo zijn dankzij het meerjarenprogrammageluid (MJPG) en subsidieregelingen geluidschermen langs spoorwegen geplaatst en woningen met een hoge geluidbelasting gesaneerd. In woonwijken zijn 30km- zones ingesteld en voor asfaltwegen wordt geluid- dempend steenmastiekasfalt toegepast. Bij klinker- wegen worden stenen in keeperverband gelegd. Bij woningbouw op locaties met een hoge geluid- belasting worden maatregelen getroffen zoals het aanbrengen van een dove gevel en het geluidluw oriënteren van de slaapkamer. Geluidhinder door bedrijvigheid wordt beperkt met behulp van geluid- zonering op en rond de industrieterreinen. In het geval van meetbare overschrijding van geluidnormen kunnen bedrijven maatwerkvoorschriften opgelegd krijgen. Luchtkwaliteit Onder de naam Joint Air Quality Initiative (Joaquin) is in internationaal verband een lijst van luchtkwaliteits- maatregelen en hun effect opgesteld. Ook de Nederlandse GGD’s waren betrokken bij dit initiatief. De classificaties goed (groene kleur), matig (oranje kleur) en laag (rode kleur) in nevenstaande tabel zijn aangebracht door Joaquin. De effecten zijn gebaseerd op wereldwijde onderzoeken. De lijst bevat geen nieuwe maatregelen met een bewezen effect die in Diemen overwogen kunnen worden. In Diemen is al veel aandacht voor openbaar vervoer, snelheidsbeperking, elektrisch rijden, autodelen en het stimuleren van lopen en het gebruik van de fiets. Uit de lijst blijkt dat een landelijke belasting op autogebruik en het verlagen van de maximumsnelheid op snelwegen (maatregelen 3, 10 en 11) het grootste effect hebben. De mogelijkheden voor een gemeente om stoken met hout en houtpellets door particulieren tegen te gaan zijn beperkt. Via een jaarlijks terugkerende campagne proberen we verontreiniging en overlast door sfeervuren (van open haard, vuurkorf en barbecue) tegen te gaan en met stookadviezen te beperken. Aanpak De aanpak voor het thema Luchtkwaliteit & geluid bestaat uit: Aanpak bronnen van luchtverontreiniging Geluidmaatregelen bij de bron, in de overdracht en bij de ontvanger Gemeentelijk beleid Onze beleidsuitgangspunten hebben we ondergebracht in de Duurzaamheidsroute. Monitoring Onze monitoring op het thema Luchtkwaliteit & geluid bestaat uit: In samenwerking met de GGD 3-jaarlijks meten van de luchtkwaliteit 5-jaarlijks opstellen van geluidbelastingkaarten (2011, 2016, 2021) Activiteiten en acties De activiteiten die we nu al doen en voortzetten en onze nieuwe activiteiten en acties op het gebied van Luchtkwaliteit en geluid hebben we ondergebracht in de Duurzaamheidsroute. Wat doet de gemeente zelf Wat de gemeente zelf onderneemt op het gebied van Luchtkwaliteit & geluid staat in de paragraaf Samenwerking binnen de gemeentelijke organisatie. Aandachtspunten Ook met het groener inrichten van de openbare ruimte kunnen de negatieve gezondheidseffecten door stress ten gevolge van geluidhinder worden verminderd. Relaties met overige programmaonderdelen Bij verbranding van (fossiele) brandstoffen ontstaan fijnstof en stikstofoxides. Met de thema’s Energie & klimaat en Schone mobiliteit richten we ons op de transitie naar schone energiebronnen zonder schadelijke uitstoot. De aanpak van de uitstoot van stikstofoxides is niet alleen van belang voor de luchtkwaliteit maar ook voor Natuur & biodiversiteit. Stikstofoxides dragen namelijk ook bij aan de vermesting en verzuring van natuur. Elektrische motoren maken veel minder geluid dan verbrandingsmotoren. Met het thema Schone mobiliteit wordt onder meer ingezet op elektrisch rijden. Met het groener inrichten van de openbare ruimte in het kader van Klimaatadaptatie en Natuur & bio- diversiteit kunnen ook de negatieve gezondheidseffecten van stress ten gevolge van geluidhinder worden verminderd

Rechtspraak bij dit artikel