De komende decennia heeft Almere de ambitie om te groeien van achtste tot vijfde stad van Nederland. Daarmee voorziet de stad niet alleen in de woningbehoefte die in Almere zelf aanwezig is, maar ook op regionaal en landelijk niveau. Van 2020 tot 2030 gaat het om bijna 25.000 woningen, zoals ook staat beschreven in de ‘Woonvisie Almere’ (2020). In de daaropvolgende periode kan Almere doorgroeien met nog eens 35.000 tot 60.000 woningen. Het merendeel daarvan is voorzien in en rondom het centrum en in Pampus. Deze groeiopgave is niet zonder risico’s. Almere heeft op dit moment al de laagste score van de hele noordelijke Randstad in de verhouding tussen arbeidsplaatsen en woningen. Een forse groeiopgave in het aantal woningen dreigt de huidige disbalans te vergroten. Daarom moet de groei van de stad gepaard gaan met een forse impuls voor bedrijvigheid en voorzieningen ter versterking van het vestigingsklimaat. Voor een kwalitatieve groei van de stad is immers ook een forse banengroei vereist. De Visie Werklocaties moet die banengroei faciliteren.
Om meer grip te krijgen op de toekomstige ontwikkeling van de vraag naar ruimte is door Bureau Buiten in 2020 een kwantitatieve raming opgesteld van de behoefte aan diverse typen werklocaties. Ten grondslag aan die raming van diverse typen werkmilieus ligt ook de ambitie van de gemeente om de woon/ werkbalans beter in evenwicht te brengen. Dat betekent dat voldoende ruimte van de juiste kwaliteit beschikbaar moet zijn voor verschillende typen bedrijven. In de kwantitatieve raming is inzichtelijk gemaakt dat het laten groeien van de werkgelegenheid met 35.000 banen tot 2040 ruimtelijk op een goede manier ingevuld kan worden in Almere. Die groei met 35.000 banen (in het scenario ‘Stad in Balans’) vraagt extra inspanningen van de gemeente, omdat die groei groter is dan als van een autonome groei van de economie wordt uitgegaan. Een belangrijk deel van die extra inspanningen is gelegen in het aanbieden van voldoende ruimte aan bedrijven en instellingen van de juiste kwaliteit. Dat staat centraal in deze Visie Werklocaties.
Voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Almere heeft Bureau Buiten gebruik gemaakt van vier scenario’s: laag, hoog, nul en ‘stad-in-balans’. Deze scenario’s vormen de basis voor de vraagraming. Het zijn lange termijn ramingen, die uitgaan van een gemiddelde groei over de periode t/m 2040. In Figuur 1.1 zijn verschillende werkgelegenheidsontwikkelingen in Almere tot 2040 geschetst, die om een nadere toelichting vragen3Voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Almere is gebruik gemaakt van scenario’s voor Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving, kortweg WLO-Scenario’s. WLO is de basis voor veel beleidsbeslissingen op het gebied van de fysieke leefomgeving in Nederland en wordt opgesteld door het Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau. WLO scenario’s worden beleidsarm ingevuld. Dat wil zeggen dat de scenario’s geen rekening houden met accentverschuivingen door bijvoorbeeld gemeente beleid. Zo bieden de scenario’s een inzicht in toekomstige knelpunten ne kansen en vormen zo een kader om na te denken over (toekomstig)beleid. Voor Almere is het scenario ‘Stad in balans’ toegevoegd aan de WLO scenario’s.:
In de scenario’s ‘Hoog’ en ‘Laag’ is de werkgelegenheid van nu doorgerekend met de lange termijn scenario’s van het Centraal Planbureau (laag betekent een groei van 1% van de economie en een werkgelegenheidsgroei van 0,6% per jaar; hoog betekent 2% economische groei per jaar en een groei van het aantal banen met iets meer dan 1%).
In de Basisvariant (ook wel Nulvariant genoemd) is min of meer de werkgelegenheidsontwikkeling in de afgelopen jaren doorgetrokken naar de toekomst.
Het Scenario ‘Stad in Balans’ gaat uit van een sterkere groei van het aantal banen dan alleen op basis van de ontwikkeling van de nationale economie verwacht zou mogen worden. Die extra groei is mogelijk door de extra groei van de bevolking in Almere, maar ook door sterkere profilering van Almere binnen de MRA en de kansen die de ruimtedruk in de MRA en in Midden-Nederland en de ruimte die de stad Almere wel kan bieden.
Figuur 1.1 Werkgelegenheidsontwikkelingen volgens meerdere scenario’s voor Almere (banen > 12 u/wk) Bron: Bureau Buiten 2020
“Scenario ‘Stad in Balans’ vergt extra inspanningen om voldoende kwalitatieve ruimte aan bedrijven en instellingen te kunnen blijven bieden omdat de beoogde groei groter
Dit Ambitieuze groeiscenario kan worden gerealiseerd als naar de achterliggende mechanismen wordt gekeken:
Doorontwikkeling van de eigen stedelijke economie Almere, de autonome groei, die kan worden geschat op 0.6 tot 1% per jaar (aantal banen). Dat is conform de lange termijn scenario’s voor de nationale economie.
De groei van de bevolking die ook een impuls geeft aan de verzorgende sectoren in de stad (0,5% per jaar). De 40.000 inwoners zorgen ook voor een extra impuls.
De ruimtedruk in Amsterdam, maar ook in centraal Nederland, biedt kansen voor Almere, mits Almere voldoende locaties en van de juiste kwaliteit beschikbaar heeft om bedrijven van elders aan te trekken. Dat kan gaan om bedrijven die zich willen vestigen op bedrijventerreinen, maar ook bijv. in een kantorenomgeving in het Stadscentrum, of langs uitvalswegen in en naar de stad. Daarmee kan extra groei (0,5% tot 0,9% per jaar) worden gerealiseerd. Daarbij gaat het bijv. om logistieke bedrijven, maar ook productiebedrijven en kennisintensieve bedrijven (in een kantoorachtige omgeving) die op zoek zijn naar een locatie om in Almere door te kunnen groeien. Dat wordt elders in de MRA steeds moeilijker. De druk op de ruimte in de Randstad en Midden-Nederland zal de haalbaarheid vergroten, onder de voorwaarde dat Almere voldoende locaties kan aanbieden. Door te investeren in de randvoorwaarden voor een economisch profiel in Tech en Transitie kan Almere zich bovendien ontwikkelen tot een aantrekkelijke vestigingslocatie voor deze sectoren waardoor extra groei van de economie kan plaatsvinden4Dr. Walter J.J. Manshanden, NEO Observatory “Naar een wenkend perspectief: Advies economische ontwikkeling Amsterdam Bay Area”. In dit advies wordt een economisch profiel in Tech en Transitie van energie geadviseerd voor Almere.Het gaat daarbij om de transitie van fossiele naar duurzame, elektrische energie, de ontwikkeling van motoren op waterstof, gas-warmtepompen en vermindering van CO2 emissie door hergebruik van grondstoffen. In Almere is een aantal relatief grote innovatieve en leidende bedrijven gevestigd.Deze bedrijven hebben met elkaar gemeen dat zij producten leveren voor de energietransitie. Bedrijvigheid in deze sectoren bevindt zich in een pril stadium van de productlevenscyclus. Deze bedrijvigheid is versnipperd in de MRA aanwezig en kent nog geen fysiek zwaartepunt. Door te investeren in een sterke kennisinfrastructuur in Tech & Transitie kan Almere zich ontwikkelen tot dé vestigingslocatie voor bedrijvigheid in Tech en Transitie en zo bovengemiddeld profiteren van de verwachtte groei in deze sectoren..
In Figuur 1.2 is dit groeiscenario gevisualiseerd door de onderverdeling, autonome groei van de economie vanuit de bestaande basis en extra impulsen door woningbouw en aantrekken van bedrijven en investeringen van elders (aangeduid als vernieuwing).
Er is momenteel een flinke disbalans tussen het aantal inwoners en aantal (fulltime) arbeidsplaatsen in Almere.
Het doel in de Economische Agenda, maar ook in het Handelingsperspectief, de Omgevingsvisie en andere beleidsnota’s is om de verhouding tussen de beroepsbevolking en het aantal banen in Almere meer in evenwicht te brengen. Daarvoor is tot 2040 een groei van ongeveer 35.000 banen nodig. Bestaande werklocaties zullen moeten worden behouden om die groei op te kunnen vangen, maar er zullen ook nieuwe werklocaties aan het totale aanbod toegevoegd moeten worden. De druk op de werklocaties zal dus fors toenemen.
Figuur 1.2 Groei Stad in Balans onderverdeeld naar de drie achterliggende mechanismen
“Om het scenario ‘Stad in balans’ uit te voeren, zal de werkfunctie integraal moeten worden opgenomen in toekomstige gebieds- of herontwikkelingen van nieuwe of bestaande gebieden en daarin een belangrijke positie moeten krijgen. ”
Hoofdstuk 1.
Artikel 1.2
TOELICHTING OP GROEISCENARIO ‘STAD IN BALANS’
Onderdeel van Visie Werklocaties Almere 2022