Bijlage 4: Evaluatie beleidskader uitvoering- en handhaving Almere 2019-2022

Kwantitatief onderzoek (en data) laat vooral zien wat er gebeurt. Met kwalitatief onderzoek is het beter mogelijk om duiding te geven aan de context waarin werk gebeurt. Om die reden is een combinatie van verschillende onderzoeksvormen van waarde voor een evaluatie van het uitvoering en handhavingsbeleid 2019-2022. In het kader van deze evaluatie hebben we daarom aanvullend op de jaarrapportages wandelgesprekken gevoerd. Het doel van deze gesprekken was om van ambtenaren die al jaren in Almere werkzaam zijn te horen wat zij zien in de stad wanneer ze vanuit het hier en nu observeren waar we vandaan komen (vrijwel iedereen die we spraken heeft 10 tot 20 jaar ervaring) en welke betekenis we daaraan moeten geven naar de toekomst toe.

De eerste vier verslagen van de tot op heden gevoerde gesprekken hebben we hierna opgenomen. Het plan is om dit soort gesprekken ook in de komende maanden te blijven voeren en deze gaandeweg te bundelen in ambtelijke publicatie. In welke vorm dat lukt weten we nog niet.

Belangrijk! Deze verslagen zijn een weergave van gesprekken die in de anonimiteit met ambtenaren en oud ambtenaren zijn gevoerd. Het doel hiervan is: op te halen wat volgens hun belangrijk is voor toekomstig beleid. Anonimiteit was voor het aangaan van de gesprekken een belangrijk uitgangspunt, omdat we wilden voorkomen dat mensen zich niet vrij voelen om zich uit te spreken over dat wat er aan de hand is in de stad. De lessen die we leren zijn hierdoor puur, veelal positief maar soms ook kritisch richting de eigen organisatie. We geven de gemaakte verslagen volledig en zonder censuur weer. Dit betekent niet dat alles wat is genoemd automatisch omgezet wordt naar nieuw beleid, maar wel dat een ieder hier zijn/haar eigen lessen uit kan leren.

Onze gesprekspartners spraken zowel over gebouwen als over de openbare ruimte. Daar waar het gaat over de openbare ruimte zijn de verslagonderdelen zoveel als mogelijk verwijderd, om vertroebeling van het gesprek over deze evaluatie en nieuw beleid te voorkomen. Bevindingen krijgen een plek in kaders over de openbare ruimte handhaving.

1.Verslag van een wandeling in Filmwijk en omgeving (Juli 2023)


Op straat kun je zien wat er aan de hand is volgens de geïnterviewde. Loop 300 meter weg bij het stadhuis en de casuïstiek ligt voor je op straat. De situatie die je ziet op de foto links van deze tekst kun je volgens een geïnterviewde met enige vrijheid zien als een karakteristiek van de ontwikkeling van Almere. Je ziet een situatie van een scheidslijn tussen twee gebieden die in verschillende tijdsperiodes zijn aangelegd. De overgang van fiets en wandelpad spreekt boekdelen.

Deze foto zegt volgens de geïnterviewde nog veel meer over Almere. Op de achtergrond zie je tijdelijke huisvesting. Een onderwerp waar het ontbreekt aan een duidelijke visie over wat de gemeente wil in de stad. Met als gevolg dat je als VTH organisatie voor allerlei uitdagingen komt te staan.

Want wat sta je wel en niet toe? En voor hoe lang? Wat als de periode van tijdelijkheid afloopt?

De praktijk leert dat de gemeente moeite heeft om met dit soort vragen om te gaan en vrijwel altijd teruggrijpt naar adhoc oplossingen die op de langere termijn een permante onduidelijkheid veroorzaken.

Verbreden van de verantwoordelijkheid en samenwerking

Een waarneming die in het verlengde hiervan ligt is dat VTH nog wel eens wordt gezien als afdeling. VTH is volgens de geïnterviewde een onderwerp dat als vakgebied moet worden benaderd. En ook als een vakgebied dat veel breder reikt als de toetsing van vergunningen, het houden van toezicht en handhaven van de regels die zijn bedacht. Het gaat ook over de wijze waarop de gemeente regels stelt gebieden ontwikkelt en beheertaken uitvoert. Dat kan de gemeente niet ambtelijk neerleggen bij één afdeling. Daarmee is de opgave voor VTH om in de toekomst te strijden voor een verbreding van het aantal collega’s dat het goed regelen van toezicht in de stad met VTH als hun opgave ziet en benadert.

Mandaat en vertrouwen

Onder aan de streep stelt de geïnterviewde ook de gewetensvraag of de gemeente bereid is om tegen ambtenaren te zeggen: “ik vertrouw je, regel het in de wijk!”. Dergelijke uitspraken zijn volgens de geïnterviewde belangrijk voor de autonomie van collega’s die in de stad samen met inwoners en bedrijven werken aan leefbaarheid en oplossingen bij overlast. Het tegengestelde is soms aan de hand en heeft soms ook een overmatige juridisering en problematisering (soms polarisering) tot gevolg.

In gesprek in de stad

Regels zijn geen doel op zich. Des te belangrijker is het volgens de geïnterviewde dat ambtenaren in de stad het gesprek voeren met mensen. Net zo goed als dat we inwoners moeten stimuleren om elkaar aan te spreken, hebben we ambtenaren nodig die niet schromen om bij mensen aan te bellen en uit te leggen wat wel/niet kan en waarom. Als dat principe goed functioneert zijn meer eenvoudige regels over openbare orde en veiligheid toereikend en kunnen veel gedetailleerde regels achterwege blijven.

Publiek en privaatrecht, nut en noodzaak van regels

In Almere zijn er van oudsher best veel private afspraken (bijvoorbeeld in koopcontracten en kavelpaspoorten). Deze regels hebben niet altijd een rechtsgeldigheid en maken publiekrechtelijke handhaving volgens de geïnterviewde niet mogelijk. De geïnterviewde gaf ons een pleidooi om dat wat we echt willen regelen publiekrechtelijk te regelen. En al het andere niet te regelen. Ook is het belangrijk om te blijven benadrukken dat de VTH taak gaat over publiekrecht.

Vind niet alles zelf uit

Almere is in een aantal opzichten uniek. Maar in veel opzichten ook niet. De geïnterviewde geeft ons mee dat we richting de toekomst nadrukkelijker gebruik zouden kunnen en moeten maken van beleid en ervaringen die andere gemeenten al hebben opgedaan. Dit is iets dat voor de gehele gemeente geldt.

Wat kunnen we hieruit leren

Wij vatten de lessen voor de toekomst als volgt samen:

• - Het is belangrijk om helder te hebben wat de gemeente wil bereiken. Als dat duidelijk is kan de VTH taak daar een logische invulling/opvolging aan geven.
• - Het is belangrijk om de personen die in wijken werken verantwoordelijkheid en vertrouwen te geven om dingen op te lossen. Dat vraagt van hun om in wijken het gesprek aan te gaan en van anderen om minder gedetailleerde regeldruk te veroorzaken.
• - VTH taken zijn niet alleen de verantwoordelijkheid van de ambtelijke afdeling VTH, zoals soms nog wel eens wordt gedacht. Het is belangrijk om het in alle lagen van de gemeente (bestuur en ambtelijke organisatie) nog meer te zien als een onderdeel van ketens waarvoor iedereen aan zet is.

2.Verslag van een wandeling in het stadshart (Almere centrum) (Juni 2023)

Gebiedstransformatie

We starten ons gesprek voor de Voetnoot. Dit geeft direct aanleiding voor het eerste thema waarover we spreken: Transformatie.


Afbeelding: Uitzicht op het Stadhuisplein in 2001 4 https://digitaalerfgoed.almere.nl/bild.aspx?VEID=1585133&DEID=10 Code: 91.01-F01-[000-0032] Titel: Uitzicht op het Stadhuisplein.

In de afgelopen decennia is er veel veranderd in het centrum van de stad. In 2001 bestond het huidige ‘nieuwe stadshart nog niet’. En op de locatie van het huidige circus stond een gebouw dat wel echt leek op een soort circustent.


Afbeelding: Voormalig Winkelcentrum het circus (foto uit 1993) aan de grote Markt5 Code: 91.01-1-0593-477; Titel: Winkelcentrum Het Circus aan de Grote Markt in Almere Stad Bron: https://digitaalerfgoed.almere.nl/bild.aspx?VEID=1584095&DEID=10.

Je kunt volgens de geïnterviewde spreken van een totale transformatie van het centrumgebied van Almere Stad. En deze ontwikkeling is nog niet voltooid. Ook nu zijn er plannen in de maak voor inbreiding en uitbreiding van het centrum met extra gebouwen waar mensen wonen, naar school gaan en werken.

Gebouwtransformatie

Gebouwtransformatie is volgens de geïnterviewde iets van alle tijden. Ook in Almere. Als voorbeeld benoemt hij dat de gemeente zich ooit huisvestte in de Zoetelaarspassage. Dit is een plek waar nu woningen zijn. En op meerdere plekken in het centrum zijn kantoorfuncties getransformeerd tot woningen. Ook is het weerwatergebied in huidige vorm gerealiseerd door relatief jonge woningen te slopen en opnieuw te bouwen aan het centrum van Almere. Ook een aantal logiesfuncties (hotel) op de Grote Markt komen als voorbeeld aan de orde.


Afbeelding: Links: Sloop woningen Schipperskade (luchtfoto uit 1997) ten behoeve van Nieuw Stadshart6 Code: 27267; Titel: Luchtfoto van Almere Stad, centrum, oriëntatie noord;Bron: https://digitaalerfgoed.almere.nl/bild.aspx?VEID=1594497&DEID=10

Rechts: In 1981 nam de gemeente Almere tijdelijk intrek in de Zoetelaarspassage7 Code: 11840 Titel: Zoetelaarspassage in Almere Stad in aanbouw. bron: https://digitaalerfgoed.almere.nl/bild.aspx?VEID=1496738&DEID=10, In het jaar 2001 vond in deze passage een gedeeltelijke transformatie naar woningen plaats8 Bouwvergunning met kenmerk: A2091 verleend in januari 2001.

Niet alle veranderingen in de stad zijn volgens de geïnterviewde succesvol, maar er zijn in het centrum een aantal gedurfde beslissingen gemaakt die goed hebben uitgepakt. Almere heeft een stadshart dat niet gedateerd is en heeft volgens de geïnterviewde een hoge (architectonische) kwaliteit. Daar mogen Almeerders trots op zijn en dat zijn veel Almeerders ook.

Er zijn ook aandachtsgebieden

In het algemeen ligt de stad en het centrumgebied er volgens de geïnterviewde goed bij. En al helemaal wanneer je je beseft dat de stad in korte tijd enorme groei heeft doorgemaakt. Als inwoner van Almere – mede gevoed door wat hij hoort in zijn werk als vrijwilliger – ziet de geïnterviewde ook aandachtspunten. Een voorbeeld dat aan de orde kwam is de aandacht die nodig is voor beleid over kamerverhuur en woningsplitsing, alsmede personen met verward gedrag.

Bewuste keuzes en duidelijke communicatie over opvang van mensen die geen woning hebben, alsmede mensen die worden opgevangen met een verslaving. De geïnterviewde gaat er van uit dat er overwogen keuzes zijn gemaakt door de gemeente en partnerorganisaties. Hij wijst er wel op dat omwonenden de komst/aanwezigheid van locaties in het centrum niet altijd als prettig ervaren. Tegelijkertijd is dit een moeilijk oplosbaar dilemma, omdat het verplaatsen van dergelijke locaties tot overlast op andere plaatsen kan leiden. En bijvoorbeeld ook tot meer wandelstromen van en naar het centrum.

Betekenis voor het vakgebied van vergunningen, toezicht en handhaving in de bebouwde omgeving

Met de geïnterviewde stonden we ook stil bij de betekenis van de getoonde onderwerpen voor het werk van Vergunningverleners, Toezichthouders en Handhavers. De belangrijkste lessen die de geïnterviewde wil meegeven vatten wij als volgt samen:

Terugkijkend

• - Veel (oud) collega’s hebben met hart voor de stad meegewerkt aan de ontwikkeling van het centrum en alle andere delen van Almere.
• - Zij hebben door hun werk beslissingen genomen die het centrum veiliger hebben gemaakt. Door hun inspanningen is bijvoorbeeld bereikt dat:
  • - Een aantal belangrijke parkeervoorzieningen bij de bouw van een sprinklerinstallatie zijn voorzien;
  • - Niet-woonfuncties met aanpassing gebruikt konden worden als woonfuncties;
  • - De houten gevels van het huidige Apollo hotel zijn brandvertragend geïmpregneerd;
  • - Constructieve veiligheidsmaatregelen zijn getroffen in het nieuwe stadshart;
  • - Er vaak sprake is geweest van de Omgevingswet ‘avant la lettre’. Het doel is altijd geweest verantwoord mogelijk maken. Vanuit de gedachte dat dingen mogelijk zijn in Almere, zolang de veiligheid en gezondheid van mensen gewaarborgd is.
• - Dit kun je vakmanschap noemen. Naast jarenlange toewijding (doorgaan totdat het goed genoeg is in het algemene belang van de stad) is ook gebiedskennis in combinatie met inhoudelijke vakkennis (bouwregels, vergunningen, brandveiligheid, constructieve veiligheid, welstand, milieuregels, enzovoorts) een belangrijke factor geweest voor het verantwoord bouwen van het huidige stadscentrum.
• - De wereld is sterk veranderd. Dat is niet iets nieuws. Ook in de afgelopen twintig jaar veranderde de wereld en het vakgebied continu. Met in het ene geval een succesvolle verbetering van het vakgebied en de kwaliteit van de leefomgeving. Maar ook met ontwikkelingen die minder sterk uitpakken.
• - Almere is nog altijd een ‘New town’, maar inmiddels is het ook een stad waarin het mogelijk is om te leren uit (bijna) 50 jaar ervaring over het bouwen daarvan.

Vooruitkijkend

• - Kijk terug en leer uit het verleden:
  • - De combinatie van vakkennis, gebiedskennis en contact met de stad is van groot belang voor een professionele organisatie. Het helpt om dit zo lokaal mogelijk en dicht op het bestuur van de stad organiseren, in ieder geval zolang de Stad hard groeit. Dat is bijvoorbeeld gebleken tijdens de bouw van het nieuwe stadshart. Collega’s van de geïnterviewde hebben zich waar nodig vastgebeten in oplossingen voor veilige gebouwen. Veelal heeft dit tot resultaat gehad dat gebouwen in de bouwfase zijn voorzien van extra veiligheidsmaatregelen. Genoemde voorbeelden zijn onder andere het realiseren van een overdrukinstallatie in side by side, geïmpregneerde gevels op het Appollo hotel, een sprinklerinstallatie in een aantal parkeergarages en diverse brandoverslag/vluchtveiligheidsmaatregelen in veel gebouwen die in het nieuwe stadshart staan.

    In deze ontwikkeling werkten collega’s samen in één lokale (overheids)organisatie die meebouwt aan de stad van de toekomst. Dat had meerwaarde. Bijvoorbeeld omdat er korte lijnen zijn met collega’s die werken aan de economische- en gebiedsontwikkeling, bestemmingsplannen, zorg- en welzijn en tal van andere disciplines die het lokale bestuur bedienen.

  • - Geef meer aandacht aan het beheer van gebouwen in de stad. Het realiseren van een goede gebouwen geeft geen garantie voor een goede beheersituatie in de gebruikssituatie daarvan. Andersom is het gebruik en onderhoud van gebouwen cruciaal voor de veiligheid van het ontwerp. Vooral bij de (vele) toepassingen van gelijkwaardigheid9 Gelijkwaardigheid wil zeggen dat een gebouw niet voldoet aan de doelvoorschriften uit het Bouwbesluit. Er is een alternatieve manier van bouwen gekozen die een gelijkwaardig niveau van bouwkwaliteit biedt. is dit belangrijk. Je kunt denken aan de kwaliteit van brandveiligheidsmaatregelen die door veroudering hun functie verliezen (installaties, impregneermiddelen). Gebouwen wisselen van eigenaar en gebouwdossiers zijn niet altijd op peil. Dat vraagt dus iets van de overheid in het kader van toezicht en handhaving.
  • - Wees niet al te bevreesd, maar maak afgewogen keuzes: Uit het verleden kun je leren dat er gedurfde keuzes zijn gemaakt die goed hebben uitgepakt. Je kunt denken aan het nieuwe Stadshart.
  • - Ook heeft de Corona-tijd geleerd dat er dingen mogelijk werden in de stad die bijdragen aan de leefbaarheid, maar zonder Corona niet gerealiseerd zouden zijn. Het meest zichtbare voorbeeld hiervan is de uitbreiding van terrassen, wat gezorgd heeft voor levendigheid.

Dit de gemeente ons uit om niet bang te zijn voor keuzes. Wel is het belangrijk om keuzes uit te kunnen leggen en vast te leggen.

3.Verslag van een wandeling op het bedrijventerrein de Vaart

Wat er gebeurt in een gebied

Wat er gebeurt in een gebied zie je volgens de geïnterviewde wanneer je daar door heen loopt. De geïnterviewde gaf ons een rondleiding in het bedrijventerrein de Vaart 1. Onderweg liet hij zien welke ondernemers daar ondernemen en wat er zoal aan de orde is op het gebied van vergunningen, toezicht en handhaving.

Bouwen en bestaand gebied

De geïnterviewde laat ons zien dat er veel bedrijvigheid is op het bedrijventerrein. Nieuwbouw van grote bedrijfspanden (van internationaal opererende bedrijven) is aan de orde, maar er zijn ook veel bestaande bedrijven. En bedrijven die uitbreiden op verschillende percelen. Terwijl wij rondlopen schudden we ondernemers de hand en zien we hoe een vorkheftruck producten via de openbare weg verplaatst van het ene naar het andere bedrijfspand.

Ondernemers vervullen volgens de geïnterviewde een belangrijke rol in Almere. Ze zorgen voor werkgelegenheid en banen. Voor vitaliteit van bedrijventerreinen is het belangrijk dat de staat van gebouwen, de openbare ruimte en het gedrag van mensen (in gebouwen en de openbare ruimte) op elkaar aansluiten. Het aanzien van een bedrijventerrein wordt bijvoorbeeld bepaald door het type bedrijven dat er gevestigd is, de voorzieningen in de openbare ruimte die (juist wel of juist niet) aanwezig zijn en de mate van handhaving op verrommeling van het bedrijventerrein. Dit kan ontstaan door het soort onderneming dat zich vestigt, maar bijvoorbeeld ook door afvaldumpingen of achtergelaten voertuigen. Overtredingen zijn lang niet altijd bewust genomen risico’s.

Gedeeltelijke leegstand


leegstaand kantoorgedeelte, achterliggende bedrijfshal in gebruik

Ondernemingen verdwijnen en ontstaan. Het soort onderneming dat zich vestigt op een bedrijventerrein veranderd ook door de tijd heen. Een trend die op sommige plekken zichtbaar is bestaat uit ondernemingen die geen behoefte meer hebben aan kantoorruimte, maar wel aan opslag/logistiek. Hierdoor kan het voorkomen dat de voorzijde van een bedrijfsgebouw verlaten is en leegstand uitstraalt. Uit economisch perspectief zou je als gemeente mogelijkheden willen bieden om hier iets aan te doen. Het probleem is tegelijkertijd dat dit complex is. Wat sta je toe en hoe behouden we een goede ruimtelijke ordening?

Bestemmingsplan


Wel of geen detailhandel?

In het verlengde hiervan is het wel/niet toestaan van detailhandel een vraagstuk van alle tijden. Ook tijdens ons bezoek aan de Vaart 1 komt dit ter sprake. Op bedrijventerreinen is opslag van goederen in het algemeen toegestaan. Maar verkoop in de vorm van detailhandel niet. Daartussen is een groot grijs gebied. Denk bijvoorbeeld aan een bedrijf dat inboedels opkoopt en eens per week een veiling organiseert. Het gegeven is een vraagstuk, maar dit wordt des te complexer wanneer de gemeentelijke handhaving jarenlang niet aanwezig is en afweet van het vraagstuk, terwijl de gemeente vanuit economische zaken en beheer (o.a. de afdeling Stadsruimte) wel frequent rondloopt op hetzelfde bedrijventerrein.

Lessen die we kunnen leren uit het gesprek

Om te begrijpen wat de VTH taak oplevert voor Almere moet iedere ambtenaar Almere in. Niet alleen woonwijken maar ook bedrijventerreinen zijn gebieden waarin je samen met mensen die daar werken en aanwezig zijn kunt leren over effecten van gedrag. De VTH taak is daarbij slechts een onderdeel van de dingen die bepalen hoe de stad erbij ligt.

In Almere is het uitgangspunt van de gemeente dat mensen de stad maken. Op basis van dit uitgangspunt is het dagelijkse gesprek met mensen extra van belang.

Zowel vanuit individuele ondernemers als in het algemene belang zijn er lessen te leren voor zowel V, T als H (Vergunningen, Toezicht, Handhaving). De geïnterviewde geeft ons onder andere het volgende mee:

• - In het contact met ondernemers is duidelijkheid en consequentheid belangrijk. Wanneer een relatiebeheerder uitleg geeft verwacht de ondernemer dat hij/zij eenzelfde manier van contact heeft in een vergunningen- of toezichtproces. De ervaringen zijn in praktijk wisselend.
• - De opgelopen achterstanden ten opzichte van de groei van Almere zijn mede oorzaak van ervaren achteruitgang van bedrijventerreinen. Gezamenlijke verantwoordelijkheid betekent dat gemeente en ondernemers samen nadenken over oplossingen. Het ontbreken van ‘doorpakken’ en ‘integraal nadenken over de beste oplossing’ leidt er in ieder geval op dit bedrijventerrein toe dat er soms jarenlang regelovertreding is zonder dat iemand wat doet. Dat kan gaan over objecten/voertuigen die worden achtergelaten, maar bijvoorbeeld ook om gevelreclame of detailhandel.
• - Voor vitale bedrijventerreinen is het van groot belang dat hier stadsbreed verandering in komt. Zowel in praktische afspraken/handelen van handhaving, als over beheer en onderhoud, reiniging en beleid/omgevingsplannen.
• - De voorgaande voorbeelden laten zien waar het zoal over kan gaan.

4.Verslag van een wandeling bij de Groene kathedraal (Juni 2023)


Algemene constatering over opgaven van de VTH organisatie

Wanneer de geïnterviewde vooruitblikt ziet ze vanuit het verleden bewegingen waarop de VTH-medewerkers in moeten spelen. Dit begint bij drie trends in het werk die ze ziet en worden ondersteund door meerdere onderzoeken die zijn uitgevoerd door derden:

• - Verandering van werk: Je kunt bijvoorbeeld denken aan de volgende onderwerpen die in het vak van VTH zorgen voor verandering van werk (dit is geen volledig overzicht!):
  • - Omgevingswet;
  • - Wet kwaliteitsborging voor het bouwen;
  • - BOA-bestel;
  • - Digitalisering;
  • - Ontwikkelingen in Privacy wetgeving;
  • - Ontwikkelingen in wetgeving over openbaarheid van besluitvorming;
  • - Vanuit stadsuitbreiding naar uitbreiding en inbreiding in de stad;
  • - Van bouwen- naar beheren.
• - Toegenomen complexiteit: Om veel redenen is het werk van VTH complexer geworden door de jaren heen. Vooruitkijkend vraagt vooral om flexibele organisaties die kunnen omgaan met complexiteit. Dit vraagt ook iets van iedere individuele gemeente collega. Daarin spelen de genoemde veranderingen een belangrijk rol.
• - Toegenomen hoeveelheid van werk: Een logisch gevolg hiervan is dat de hoeveelheid werk ook is toegenomen. Maar de gemeentelijke organisatie is in het verleden onvoldoende meegegroeid met de stad en het toegenomen werk. Om gezonde groei van Almere mogelijk te maken is het wenselijk dat de organisatie in omvang is berekend op een grotere stad, in plaats van een kleinere stad. Bestuurders spreken ook wel op het realiseren van t+2 in plaats van t-2. Waarbij t staat voor het huidige jaartal en inwoners/gebouwen, +2 staat voor het aantal inwoners/gebouwen over een aantal jaar en t-2 voor het aantal inwoners/gebouwen van een aantal jaar geleden.

Niet langer opereren vanuit een ‘leeg vel’


Afbeelding: Voorkant van Ontwerpstructuurplan (uit 1979). Dit illustreert het denken vanuit een ‘leeg vel’: een landschap waarop je vrij kunt ontwerpen en bouwen 10 https://digitaalerfgoed.almere.nl/Files/15/D78636.pdf

• - Wat opvalt in de gemeentelijke organisatie is dat er overwegend een ‘doe mentaliteit’ heerst. Ambtenaren ondernemen dingen om te bouwen aan de stad.
• - Van oudsher is het ontwikkelen van de stad een dankbare taak, omdat je kunt beginnen met een spreekwoordelijk ‘leeg vel’. Maar inmiddels is Almere een grote stad waar je niet altijd meer met dit uitgangspunt aan de slag kunt.
• - Professionalisering van samenwerking (zowel intern als extern) is nodig om de stad goed te blijven bedienen. Dit zegt niet dat de organisatie niet professioneel is, maar er heerst soms te veel vrijblijvendheid en pioniersmentaliteit.
• - Er is casuïstiek te over waaruit we kunnen leren. In het gesprek kwam bijvoorbeeld de stedelijke ontwikkeling / gebiedsontwikkeling aan de orde, net als vraagstukken over beheer en handhaving. In de directe omgeving ligt Stichtse kant waar veel moeite gedaan wordt om het illegaal straatracen/crossen tegen te gaan. Ook het op orde houden een gemeentelijke piketorganisatie passeerde in het gesprek, naar aanleiding van de recente situatie van de Florestoren.
• - Wanneer het nodig is regelen we veel dingen goed als gemeentelijke organisatie, maar er is soms te veel afhankelijkheid van individuele collega’s in plaats van borging in processen en afspraken.

Werken aan dienstverlening

• - Dienstverlening is een belangrijk thema. En naar de toekomst is het onderwerp met grote uitdagingen.
• - Er zijn veel mooie voorbeelden van collega’s die de leefomgeving en Almeerders centraal stellen. Dat is ook nodig. Een kerntaak van de gemeente is om er aan bij te dragen dat de leefomgeving wordt ondersteund in het bereiken van een veilige, schone en duurzame stad.
• - De uitdaging is om dit meer collectief te bereiken, zodat we (in het ideaalbeeld) hierom ook bekend staan in de stad.
• - Niet iedere collega zal in deze ontwikkeling mee kunnen komen. Daar waar dat niet lukt is het belangrijk dat er bewuste keuzes worden gemaakt, in samenwerking met managers. Je kunt bijvoorbeeld denken aan het verdelen van kwaliteiten en taakaccenten, maar in sommige gevallen kan de conclusie ook zijn dat iemand elders beter op zijn plek is. Dit is niet een doel. Maar het moet ook geen onderwerp zijn dat niet bespreekbaar is.


Afbeelding: Het inspelen op klachten is iets van alle tijden. In het archief 11 Besluit van het college van B&W over “In gang zetten van een procedure voor de behandeling van klachten van bewoners over de woonomgeving en woonomstandigheden” uit 1985. Code: CGA-2.20905 Bron: https://digitaalerfgoed.almere.nl/Files/12/D61271.pdf kun je bijvoorbeeld vinden dat de gemeente in 1985 afspraken vastlegde over de ‘toegenomen bewonerswensen en klachten’. Destijds werd het college regelmatig op de hoogte gehouden van alle klachten en de afhandeling daarvan, omdat bestuurders ook dezelfde mensen zouden kunnen treffen. Vandaag de dag is het thema onverminderd actueel, al is de werkwijze wel sterk veranderd!

• - Een actueel vraagstuk dat steeds belangrijker zal worden in het kader van de dienstverlening door VTH heeft te maken met het onderzoeken van klachten en handhavingsverzoeken over de leefomgeving. Het zogenoemde ‘piepsysteem’ is in huidige vorm niet houdbaar. Er zal een betere balans gevonden moeten worden tussen het toezichthouden op situaties die individuele inwoners/bedrijven aan de orde stellen en het toezicht houden op de rest van de stad (vanuit algemene belangen).
• - Ook hier is duidelijk zijn en keuzes (gemotiveerd) vastleggen iets wat nog onvoldoende gebeurt.
• - Vervolgens gaat het niet alleen om het vastleggen van keuzes, maar ook om er naar handelen. Dat doen we nog niet altijd voldoende.

Inhoudelijke kennis

In eerdere (wandel)gesprekken kwam het belang van inhoudelijke kennis naar voren. We stelden de geinterviewde daarom de vraag hoe zij aankijkt tegen de noodzakelijke balans in “technische kennis in huis houden” versus de ontwikkeling die gaande is om “meer van het proces te zijn”. In reactie daarop kwamen een aantal specifieke onderwerpen aan de orde:

• - De genoemde casus van de Florès toren maakt duidelijk dat het belangrijk is om technische kennis in de organisatie te behouden. Er zijn bijna dagelijks voorbeelden die de noodzaak duidelijk maken.
• - Technische kennis alleen is echter niet genoeg. Ook gebiedskennis en sociale vaardigheden zijn voorbeelden van kennis en vaardigheden die continu getraind moeten worden.
• - In de afgelopen jaren is er veel aandacht uitgegaan naar het ‘van onderop’ organiseren van werk. In het kader van opleiden en trainen worden medewerkers gevraagd naar hun opleidingsbehoefte.
• - Hier hoort iets naast te staan, namelijk de opleidingen die nodig zijn vanuit wettelijke eisen en vanuit trends en ontwikkelingen waarop de afdeling in moet spelen. Hier ligt een belangrijke taak voor managers.

Trots

Er is veel om trots op te zijn.

• - In de drie jaren dat de geïnterviewde afdelingsmanager is ziet ze een sterke ontwikkeling van de zichtbaarheid en samenwerking binnen en buiten de afdeling. Ook in het denken vanuit de leefomgeving zijn stappen gezet.
• - We staan er niet vaak bij stil, maar er is veel kennis en kunde in de organisatie aanwezig. In gesprekken met andere steden is de reflectie ook regelmatig dat er veel zaken best goed doordacht en op niveau zijn in Almere. Zowel in beleidsuitwerking als op het gebied van opleiding en samenwerking.
• - Het is belangrijk om dit vast te houden. Hoe mooi zou het zijn als de organisatie van de toekomst slimmer/compacter georganiseerd blijft dan steden met een andere omvang, zonder in te boeten aan kwaliteit van de stad?

Betekenis voor het vakgebied van vergunningen, toezicht en handhaving

Hiervoor zijn een vijf thema’s beknopt uitgewerkt, die aan de orde kwamen in het gesprek over VTH van 16 juni 2023. Wij vatten de betekenis voor het VTH werk en beleid als volgt samen:

• - Het is een gegeven dat onze omgeving en werk continue veranderingen. Het is belangrijk om dit erkennen en hier constant het gesprek over te voeren: Wat is er gaande en hoe spelen we daarop in als gemeente en VTH organisatie?
• - Het ‘pionieren’ is van oudsher verankerd in de gemeentelijke organisatie. Dit heeft ons veel gebracht, maar is in huidige vorm niet houdbaar. We zullen op een aantal punten integraler moeten samenwerken vanuit afspraken die geborgd zijn.
• - Ook dienstverlening is een belangrijk thema voor de toekomst. Om van toegevoegde waarde te blijven voor de stad en almeerders is het belangrijk dat contact hebben met de stad en goed weten wat er van ons wordt verwacht. Tegelijkertijd is het belangrijk dat we helder zijn over de keuzes die we maken, zodat iedereen weet waar hij/zij aan toe is.
• - Naast het werken vanuit vragen in de stad is aandacht voor het algemene belang een opgave voor de toekomst. Er is een grote groep mensen die niets meldt, maar wel van ons mag verwachten dat de gemeente toeziet op de leefomgevingskwaliteit. En dat gaat verder dan de bouwwerken waarover mensen melden.
• - De toekomst stelt ons voor de uitdaging om zowel vakinhoudelijke kennis, gebiedskennis als sociale vaardigheden op niveau te brengen/houden. Dit vraagt van managers om een strategisch personeelsplan te maken en vandaaruit te werken. Hierin is zowel de individuele opleidingsbehoefte als de overkoepelende noodzakelijke opleiding/scholing een onderdeel.
• - We mogen onszelf realiseren dat er veel goed gaat en in vergelijking met andere gemeenten goed is georganiseerd/gerealiseerd.